به گزارش آی‌سی‌تی‌نیوز، نخستین دوره نمایشگاه GITEX Ai Türkiye 2026 امروز، ۹ سپتامبر، در مرکز نمایشگاه‌های استانبول آغاز به کار کرد؛ رویدادی که قرار است طی دو روز، ۹ و ۱۰ سپتامبر، شرکت‌های فناوری، استارتاپ‌ها، سرمایه‌گذاران، مدیران ارشد و سیاست‌گذاران را از ترکیه و ده‌ها کشور جهان در یک نقطه گرد هم آورد.

ورود برند جیتکس به ترکیه را نمی‌توان صرفاً برگزاری یک نمایشگاه فناوری دیگر در منطقه دانست. استانبول اکنون به یکی از ایستگاه‌های شبکه جهانی جیتکس تبدیل شده و برگزارکنندگان تلاش دارند این شهر را به پل ارتباطی میان بازارهای اروپا، آسیای مرکزی، خاورمیانه و اقتصاد فناوری ترکیه تبدیل کنند.

با این حال، یک پرسش مهم در حاشیه برگزاری نخستین دوره جیتکس ترکیه مطرح است: آیا استانبول در حال تبدیل شدن به جایگزین جیتکس دبی است یا ترکیه قرار است مکمل جدید شبکه جهانی جیتکس باشد؟

بررسی ساختار رویداد، برنامه‌های اعلام‌شده و وضعیت فعلی جیتکس در دبی نشان می‌دهد پاسخ فعلاً روشن است: استانبول برای جایگزینی دبی نیامده، اما می‌تواند بخشی از وزن منطقه‌ای جیتکس را از دبی به سمت یک شبکه چندمرکزی سوق دهد.

 

جیتکس ترکیه کجا و چه زمانی برگزار می‌شود؟

GITEX Ai Türkiye در Istanbul Expo Center در منطقه باکرکوی استانبول و در سالن شماره ۲ برگزار می‌شود.

این رویداد از ۹ تا ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶ ادامه دارد و ساعات رسمی نمایشگاه از ۱۰ صبح تا ۶ عصر اعلام شده است. سالن شماره ۲ مرکز نمایشگاه‌های استانبول حدود ۹۲۵۰ مترمربع مساحت دارد؛ بنابراین برخلاف جیتکس دبی، با یک نمایشگاه چندده‌سالن و چندصد هزار مترمربعی مواجه نیستیم، بلکه نخستین دوره جیتکس ترکیه در یک سالن متمرکز برگزار شده است.

همین تفاوت مقیاس، یکی از نخستین نشانه‌هایی است که نشان می‌دهد GITEX Ai Türkiye فعلاً قرار نیست نسخه دیگری از GITEX Global دبی باشد؛ بلکه یک رویداد منطقه‌ای تخصصی‌تر است که در سال نخست، تمرکز سنگینی بر هوش مصنوعی، زیرساخت و سرمایه‌گذاری دارد.

 

چند شرکت در جیتکس ترکیه حضور دارند؟

آمار اعلام‌شده از تعداد شرکت‌های حاضر در هفته‌های منتهی به افتتاح رویداد، یکسان نبوده است. برگزارکنندگان در اطلاعیه‌های مختلف ابتدا از بیش از ۳۰۰ شرکت و استارتاپ سخن گفته بودند و در آخرین اطلاعیه‌های رسمی، تعداد شرکت‌ها و استارتاپ‌های حاضر به بیش از ۳۵۰ مجموعه رسیده است.

از جمله شرکت‌ها و برندهای بین‌المللی حاضر می‌توان به Google Cloud، HPE، NVIDIA، AWS، Schneider Electric، Huawei، ASUS، Dell Technologies، SAP و TrendAI اشاره کرد.

در کنار غول‌های فناوری، بخش مهمی از فضای نمایشگاه به استارتاپ‌ها و شرکت‌های ترکیه‌ای اختصاص یافته است. به گفته برگزارکنندگان، ۲۴ شرکت از ۳۹ شرکت پذیرفته‌شده در برنامه Turcorn 100 نیز در این رویداد حضور دارند؛ برنامه‌ای که با هدف کمک به شرکت‌های فناوری ترکیه برای ورود به بازارهای بین‌المللی طراحی شده است.

از سوی دیگر، Medeniyet Technopark نیز با ۱۱ شرکت فناوری در نمایشگاه حاضر شده است که نشان می‌دهد بخش قابل‌توجهی از حضور ترکیه در جیتکس به معرفی ظرفیت استارتاپی و فناوری داخلی اختصاص دارد.

 

تمرکز جیتکس ترکیه روی چه فناوری‌هایی است؟

جیتکس استانبول برخلاف بسیاری از نمایشگاه‌های عمومی فناوری، تمرکز خود را تا حد زیادی روی لایه‌های زیرین اقتصاد دیجیتال قرار داده است.

هوش مصنوعی و زیرساخت هوش مصنوعی، رایانش ابری، مراکز داده، امنیت سایبری، فین‌تک، نسل پنجم ارتباطات، صنعت ۴.۰، رباتیک، کوانتوم، فناوری دفاعی، سلامت دیجیتال، تجارت الکترونیکی، خودروهای برقی و فناوری سبز از محورهای اصلی نمایشگاه هستند.

اما یکی از مهم‌ترین محورهای دوره نخست، زیرساخت هوش مصنوعی است.

ترکیه در برنامه ملی هوش مصنوعی خود برای سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ به دنبال جذب حداقل ۱۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در حوزه زیرساخت‌های هوش مصنوعی، رایانش ابری و مراکز داده است و هدف‌گذاری کرده ظرفیت نصب‌شده مراکز داده این کشور تا سال ۲۰۳۰ به حداقل یک گیگاوات برسد.

به همین دلیل بخش Data Centre & Intelligent Infrastructure در جیتکس ترکیه اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده و شرکت‌هایی مانند HPE، NVIDIA، Schneider Electric، Huawei و Google Cloud در آن نقش پررنگی دارند.

 

چه کسانی در افتتاحیه و برنامه اصلی حضور دارند؟

در میان چهره‌های سیاسی و اقتصادی معرفی‌شده برای GITEX Ai Türkiye، نام محمد فاتح کاجر، وزیر صنعت و فناوری ترکیه و احمد بوراک داغلی‌اوغلو، رئیس دفتر سرمایه‌گذاری ریاست‌جمهوری ترکیه در جایگاه بالایی قرار دارد.

همچنین مدیران ارشد شرکت‌هایی مانند Türk Telekom، Trendyol، Dell Technologies، HPE، Huawei، Google Cloud، SAP، NVIDIA و Schneider Electric در فهرست سخنرانان رسمی قرار دارند.

از جمله چهره‌های شاخص حاضر در برنامه می‌توان به ابوبکر شاهین، مدیرعامل Türk Telekom؛ هاکان آرَن، رئیس هیأت‌مدیره و مدیرعامل Türkiye Şişe ve Cam Fabrikaları؛ اردال باهچیوان، رئیس اتاق صنعت استانبول؛ باسیل فاتین از NVIDIA؛ بیهتر گوننلی از Schneider Electric؛ سورش بابو از HPE؛ فاتح آک‌گول و ری روی از Huawei؛ اوندر گولر از Google Cloud؛ و مدیران ارشد Dell و SAP اشاره کرد.

برنامه رسمی، مراسم افتتاحیه را در صحنه اصلی رویداد در روز نخست قرار داده است؛ با این حال، صفحه رسمی رویداد تاکنون جزئیات کامل ترتیب سخنرانی‌های افتتاحیه را به شکل مستقلی منتشر نکرده است. بنابراین نمی‌توان بدون سند، ترتیب یا محتوای سخنرانی هر یک از این افراد را به افتتاحیه نسبت داد.

 

مهم‌ترین چهره‌های بین‌المللی

جیتکس ترکیه صرفاً یک گردهمایی شرکت‌های ترک نیست.

برگزارکنندگان اعلام کرده‌اند بیش از ۱۰۰ سرمایه‌گذار از ۲۰ کشور در رویداد حضور دارند که مجموع دارایی تحت مدیریت آنها بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار است. این سرمایه‌گذاران با هدف شناسایی استارتاپ‌های دارای ظرفیت رشد و ورود به بازارهای بین‌المللی در استانبول حاضر شده‌اند.

در برنامه رسمی نیز چهره‌هایی از آمریکا، اروپا، خاورمیانه و آسیای مرکزی حضور دارند. از جمله مایکل لالی، سرکنسول آمریکا در استانبول؛ لینا هاشکی از اتاق صنعت امان؛ کانان اکپاروف از مرکز نوآوری دیجیتال DOST؛ و عزیزبک کایوموف از وزارت فناوری‌های دیجیتال ازبکستان در فهرست سخنرانان قرار دارند.

این ترکیب برای ترکیه اهمیت استراتژیک دارد؛ زیرا هدف جیتکس در استانبول فقط فروش فناوری نیست، بلکه ایجاد ارتباط مستقیم میان سرمایه، استارتاپ و بازارهای منطقه‌ای است.

 

روز نخست؛ از هوش مصنوعی فیزیکی تا ربات‌های انسان‌نما

یکی از نکات قابل توجه برنامه روز نخست، تمرکز ویژه بر Physical AI یا هوش مصنوعی فیزیکی است.

در بخش رویدادهای جانبی، گزارش جدیدی درباره Physical AI توسط Future Ally ارائه می‌شود و پس از آن نیز یک نمایش ربات انسان‌نما با حضور باتو آکسوی، مدیرعامل Turcas Holding برگزار شده است.

همچنین همکاری Turcas و دانشگاه فنی استانبول با تمرکز بر هوش مصنوعی فیزیکی و رباتیک، همراه با یک نمایش زنده رباتیک از آزمایشگاه هوش مصنوعی Turcas، در برنامه روز نخست قرار دارد.

برنامه روز نخست همچنین شامل رویداد اختصاصی Yandex و ارائه یک White Paper با حمایت Türk Telekom است.

در نتیجه، اگرچه جیتکس ترکیه مانند برخی نمایشگاه‌های بزرگ مصرفی با موج گسترده‌ای از معرفی گوشی، لپ‌تاپ یا گجت‌های جدید آغاز نشده، اما نمایش فناوری‌های سازمانی، زیرساختی، هوش مصنوعی و رباتیک در مرکز توجه روز نخست قرار گرفته است.

 

آیا در روز نخست محصول جدیدی رونمایی شد؟

تا زمان تنظیم این گزارش، شواهد رسمی از رونمایی یک محصول سخت‌افزاری بزرگ در سطح معرفی یک گوشی، لپ‌تاپ یا تراشه جدید در افتتاحیه جیتکس ترکیه منتشر نشده است.

در عوض، مهم‌ترین «رونمایی‌ها» و برنامه‌های معرفی‌شده روز نخست شامل گزارش Physical AI، White Paper جدید با حمایت Türk Telekom و نمایش فناوری‌های رباتیک و هوش مصنوعی فیزیکی بوده است.

این موضوع نیز نشان‌دهنده ماهیت B2B نمایشگاه است؛ جایی که «راهکار» و «زیرساخت» بیش از محصول مصرفی در مرکز توجه قرار دارد.

در همین حال، یک برنامه اختصاصی برای رونمایی فناوری پوشیدنی جدید توسط Meta در روز دوم و به صورت بسته و دعوتی اعلام شده است؛ بنابراین این مورد را نباید به روز نخست نسبت داد.

 

بازدیدکنندگان مهم چه کسانی هستند؟

آمار نهایی تعداد بازدیدکنندگان روز نخست هنوز منتشر نشده است و برگزارکننده نیز تاکنون عدد قطعی از حضور روز اول ارائه نکرده است. اما ساختار مخاطبان نمایشگاه مشخص است: مدیران عامل، مدیران ارشد فناوری، CIO، CTO، CISO، مدیران تحول دیجیتال، سرمایه‌گذاران، مقامات دولتی و نمایندگان صنایع بزرگ.

طبق اطلاعات رسمی برگزارکننده، حدود ۳۰ درصد مخاطبان هدف در سطح بنیان‌گذار یا مدیرعامل و مدیران ارشد C-Level هستند و ۵۰ درصد دیگر در سطوح مدیر، مدیر ارشد و مدیر واحد قرار دارند. همچنین سرمایه‌گذاران و تصمیم‌گیرندگان از بیش از ۷۰ کشور هدف‌گذاری شده‌اند.

بنابراین ارزش اصلی نمایشگاه را نمی‌توان فقط با تعداد بازدیدکنندگان عمومی سنجید؛ بخش قابل‌توجهی از ارزش جیتکس ترکیه در کیفیت تصمیم‌گیرندگان و ارتباطات تجاری تعریف شده است.

 

آیا جیتکس ترکیه قرار است جای جیتکس دبی را بگیرد؟

خیر؛ دست‌کم در ساختار فعلی شبکه جیتکس چنین نشانه‌ای وجود ندارد.

جیتکس ترکیه در واقع بخشی از استراتژی جدید جیتکس برای تبدیل شدن به یک شبکه جهانی چندمرکزی است.

خود وب‌سایت رسمی جیتکس، استانبول را در کنار شهرهایی مانند سنگاپور، ابوظبی، آفریقا، اروپا، آسیای مرکزی و سایر مقاصد در شبکه جهانی خود قرار داده است. جیتکس دیگر صرفاً یک نمایشگاه سالانه در دبی نیست و در حال تبدیل شدن به یک برند جهانی رویدادهای فناوری است.

از سوی دیگر، GITEX GLOBAL 2026 همچنان در دبی برگزار خواهد شد و حتی امسال وارد مرحله جدیدی می‌شود.

جیتکس گلوبال برای نخستین بار به Dubai Exhibition Centre در Expo City Dubai منتقل شده و طبق اطلاعات رسمی، بیش از ۲۰۰ هزار بازدیدکننده از بیش از ۱۸۰ کشور، ۶۸۰۰ شرکت نمایشگاهی و بیش از ۴۰۰ نهاد دولتی برای آن پیش‌بینی شده است.

این مقیاس با جیتکس ترکیه قابل مقایسه نیست. بنابراین استانبول فعلاً جایگزین دبی نیست؛ بلکه بازوی جدید جیتکس برای بازار اوراسیا و اروپا است.

 

اما چرا ترکیه حالا برای جیتکس اهمیت پیدا کرده است؟

استانبول یک مزیت ژئو‌اقتصادی مهم دارد: این شهر هم‌زمان به اروپا، آسیای مرکزی، قفقاز، خاورمیانه و بازار داخلی بزرگ ترکیه متصل است. برگزارکنندگان نیز صراحتاً جیتکس ترکیه را به عنوان دروازه‌ای برای ورود به ترکیه و فراتر از آن معرفی کرده‌اند و از حضور نمایندگان کشورهایی مانند آذربایجان، قزاقستان، عربستان سعودی، قطر، عراق و امارات در اکوسیستم رویداد خبر داده‌اند.

از سوی دیگر، ترکیه در حال تلاش برای تبدیل شدن به یک قطب منطقه‌ای هوش مصنوعی، مراکز داده، تولید صنعتی هوشمند و فناوری دفاعی است.

جیتکس برای این کشور فقط یک نمایشگاه نیست؛ یک ابزار برای جذب سرمایه، بین‌المللی‌سازی استارتاپ‌ها و جذب شرکت‌های فناوری جهانی است.

 

آیا بحران منطقه‌ای روی جیتکس دبی اثر گذاشته است؟

اینجا باید میان دو موضوع تفاوت قائل شد:

نخست، اثر اقتصادی و لجستیکی بحران منطقه‌ای که کاملاً قابل مشاهده است.

دوم، اینکه آیا این بحران باعث لغو، انتقال یا تضعیف رسمی جیتکس دبی شده است که فعلاً چنین چیزی مشاهده نمی‌شود.

جیتکس گلوبال همچنان برای دسامبر ۲۰۲۶ برنامه‌ریزی شده و محل برگزاری آن نیز Dubai Exhibition Centre در Expo City Dubai اعلام شده است. برگزارکننده همچنان روی ظرفیت ۲۰۰ هزار بازدیدکننده و ۶۸۰۰ شرکت حساب می‌کند.

اما محیط پیرامونی دبی بدون تردید تغییر کرده است. بر اساس گزارش رویترز، ترافیک مسافری فرودگاه بین‌المللی دبی در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ در مقایسه با مدت مشابه سال قبل ۳۱.۳ درصد کاهش داشته و جنگ منطقه‌ای باعث لغو، تغییر زمان و تغییر مسیر بخشی از پروازها شده است. با وجود بازگشت تدریجی شرکت‌های هواپیمایی، برخی خطوط بین‌المللی همچنان تعلیق پروازهای دبی را تا پاییز و حتی زمستان ادامه داده‌اند.

هم‌زمان، تنش‌های منطقه‌ای در روزهای اخیر نیز ادامه داشته و بازارهای خلیج فارس همچنان تحت تأثیر ریسک‌های ژئوپلیتیکی قرار دارند. رویترز در ۸ سپتامبر گزارش داد که بازارهای منطقه‌ای از جمله دبی با وجود رشد نسبی، همچنان تحت فشار نگرانی‌های ناشی از تشدید تنش میان ایران و آمریکا قرار دارند.

از سوی دیگر، جنگ اثر مستقیمی بر یکی از پایه‌های مدل اقتصادی دبی یعنی لجستیک نیز گذاشته است. گزارش فایننشال تایمز از کاهش شدید فعالیت بندر جبل‌علی در جریان بحران حکایت دارد؛ موضوعی که اهمیت مسیرهای جایگزین و آسیب‌پذیری زنجیره تأمین منطقه‌ای را برجسته کرده است.

 

آیا این وضعیت می‌تواند به نفع جیتکس ترکیه تمام شود؟

بله، اما نه به معنای سقوط جیتکس دبی. اگر بحران منطقه‌ای ادامه پیدا کند، استانبول می‌تواند برای برخی شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران به یک گزینه جذاب‌تر برای دسترسی به بازارهای اروپا، آسیای مرکزی و بخشی از خاورمیانه تبدیل شود.

در واقع، مزیت استانبول در چنین شرایطی نه فقط فناوری، بلکه تنوع جغرافیایی و دسترسی به بازارهای متعدد خارج از خلیج فارس است. این می‌تواند به جیتکس ترکیه کمک کند تا در سال‌های آینده از یک نمایشگاه تازه‌تأسیس به یک رویداد مهم منطقه‌ای تبدیل شود.

اما یک نکته نباید فراموش شود: بخش بزرگی از قدرت جیتکس دبی از برند، سابقه، شبکه سرمایه‌گذاران، حضور دولت‌ها و شرکت‌های بین‌المللی و اکوسیستم تجاری شکل‌گرفته طی دهه‌ها ناشی می‌شود. استانبول هنوز فاصله بسیار زیادی با این مقیاس دارد.

 

جیتکس وارد دوره «چندمرکزی» شده است

شاید مهم‌ترین نتیجه‌ای که از تولد جیتکس ترکیه می‌توان گرفت، تغییر مدل کسب‌وکار جیتکس باشد.

جیتکس دیگر لزوماً یک نمایشگاه نیست که شرکت‌ها برای حضور در آن به دبی سفر کنند؛ بلکه در حال ساخت شبکه‌ای از رویدادهای منطقه‌ای است که هر کدام مأموریت خاصی دارند.

دبی، مرکز جهانی و بزرگ‌ترین رویداد شبکه باقی می‌ماند؛ استانبول دروازه اروپا و اوراسیا است؛ ابوظبی روی هوش مصنوعی و فناوری‌های پیشرفته تمرکز دارد و رویدادهای دیگر جیتکس نیز بازارهای آفریقا، آسیا، اروپا و آمریکای لاتین را پوشش می‌دهند.

از این منظر، ورود جیتکس به استانبول را باید بیشتر یک گسترش جغرافیایی قدرت جیتکس دانست تا انتقال آن از دبی. با این حال، اگر وضعیت ژئوپلیتیکی منطقه برای مدت طولانی بی‌ثبات بماند، استانبول می‌تواند به مرور بخشی از نقش دبی در اتصال شرکت‌های فناوری به بازارهای اوراسیا را جذب کند.

 

جمع‌بندی؛ استانبول رقیب دبی نیست، اما می‌تواند توازن را تغییر دهد

نخستین دوره GITEX Ai Türkiye در مقیاس جیتکس گلوبال دبی برگزار نمی‌شود و فعلاً نیز نشانه‌ای از برنامه‌ریزی برای جایگزینی دبی وجود ندارد.

اما اهمیت این رویداد کمتر از یک «جیتکس کوچک‌تر» است. ترکیه با استفاده از جیتکس تلاش می‌کند استانبول را به یک مرکز بین‌المللی برای هوش مصنوعی، سرمایه‌گذاری فناوری، مراکز داده، استارتاپ‌ها و تحول صنعتی تبدیل کند.

از طرف دیگر، جیتکس با حضور در استانبول یک گزینه جغرافیایی تازه در اختیار شبکه جهانی خود قرار داده است؛ گزینه‌ای که در شرایط عادی هم جذاب است و در شرایط بی‌ثباتی منطقه‌ای اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

بنابراین پاسخ به پرسش اصلی این گزارش را می‌توان این‌گونه خلاصه کرد: جیتکس ترکیه قرار نیست جیتکس دبی را بگیرد؛ اما می‌تواند آغاز دوره‌ای باشد که در آن جیتکس دیگر یک رویداد وابسته به یک شهر نیست و به یک شبکه جهانی چندمرکزی تبدیل می‌شود.

اگر بحران منطقه‌ای ادامه پیدا کند، این شبکه چندمرکزی حتی می‌تواند برای برگزارکننده یک مزیت راهبردی باشد؛ زیرا ریسک وابستگی به یک مقصد، یک بازار و یک مسیر لجستیکی را کاهش می‌دهد.

در این میان، آزمون واقعی جیتکس ترکیه از فردای پایان نمایشگاه آغاز می‌شود: آیا استانبول می‌تواند سرمایه‌گذاران و شرکت‌های حاضر را برای سال آینده حفظ کند، تعداد مشارکت‌کنندگان را افزایش دهد و از یک رویداد دو روزه به یکی از قطب‌های دائمی شبکه جهانی جیتکس تبدیل شود؟