منادی سفیدان با اشاره به توسعه پهنه فناوری دانشگاه صنعتی شریف گفت: تجربه شکلگیری زیستبوم فناوری در این مجموعه نشان داد که میتوان الگوهای موفق جهانی را در کشور بومیسازی کرد.وی افزود: استقرار شرکتهای دانشبنیان در این پهنه فناورانه موجب افزایش اشتغال، رشد گردش مالی شرکتها، جذب نخبگان و کاهش مهاجرت نیروهای متخصص شده است.«پژوهش» جستوجوی مروارید در میان هزاران صدفرئیس کمیسیون آموزش مجلس با تشریح ماهیت فعالیتهای پژوهشی گفت: پژوهش ذاتاً با ریسک همراه است و نباید در ارزیابی و تأمین مالی طرحهای تحقیقاتی صرفاً به نتیجه نهایی توجه کرد.وی با بیان اینکه بسیاری از طرحهای پژوهشی ممکن است به نتیجه نرسند، اظهار داشت: پژوهش مانند جستوجوی مروارید در میان هزاران صدف است؛ ممکن است تعداد زیادی پروژه به دستاورد نهایی نرسند اما یک نتیجه موفق میتواند تحول بزرگی ایجاد کند.به گفته او، از همین رو حمایت مالی از طرحهای پژوهشی و بیمه پروژههای تحقیقاتی باید مورد توجه جدی قرار گیرد.
شش علم پیشران برنامه هفتم توسعه
منادی سفیدان با اشاره به اولویتهای تعیینشده در برنامه هفتم توسعه گفت: مجلس با شناخت روندهای جهانی، شش حوزه علمی راهبردی را به عنوان علوم پیشران مورد توجه قرار داده است. میکروالکترونیک، فناوری کوانتوم، هوش مصنوعی، علوم شناختی، زیستفناوری و امنیت سایبری از جمله حوزههایی هستند که در برنامه هفتم توسعه مورد تأکید قرار گرفتهاند.وی افزود: امروز معاونت علمی، وزارت علوم و سایر دستگاههای مرتبط در حال حرکت در همین ریل سیاستی هستند.
حمایت از نخبگان، حلقه مفقوده توسعه دانشبنیان
رئیس کمیسیون آموزش مجلس با بیان اینکه حدود سهدرصد جمعیت هر جامعه را نخبگان تشکیل میدهند، گفت: با جمعیت حدود ۹۰ میلیون نفری کشور، ظرفیت نخبگانی ایران بسیار فراتر از آمارهای موجود است. در شرایطی که مراکز علمی و فناوری مورد تهدید قرار میگیرند، باید بیش از گذشته به حفظ سرمایه انسانی کشور توجه شود.منادی سفیدان تأکید کرد: همانگونه که برای بازسازی تجهیزات آسیبدیده منابع مالی اختصاص داده میشود، لازم است بخش قابل توجهی از این اعتبارات نیز برای حمایت مستقیم از نخبگان و پژوهشگران در نظر گرفته شود.وی هشدار داد: بیتوجهی به نخبگان میتواند زمینه مهاجرت استعدادهای ارزشمند کشور را فراهم کند و این مسئله خسارتی بهمراتب سنگینتر از آسیب دیدن تجهیزات خواهد بود.رئیس کمیسیون آموزش مجلس در پایان خواستار اختصاص بخشی از منابع معاونت علمی به پروژههای دانشبنیان در استانها و شهرستانها شد. وی پیشنهاد کرد اعتبارات مشخصی برای توسعه هوش مصنوعی در مدارس، حمایت از دانشگاههای مناطق مختلف کشور، ایجاد زیرساختهای نوآوری و اجرای طرحهای فناورانه در حوزههای انتخابیه اختصاص یابد.منادی سفیدان درپایان خاطرنشان کرد: توسعه زیستبوم دانشبنیان نباید محدود به چند کلانشهر باشد و لازم است ظرفیتهای علمی و فناورانه در سراسر کشور گسترش پیدا کند.«رویای علمی ایران» سرمایهگذاری بر ایدههای پیشرو در مرز دانش جهانیمعاون علمی رئیسجمهور، در نشست مشترک با کمیسیون آموزش مجلس، از تدوین برنامه جدید «رویای علمی ایران» خبر داد؛ طرحی که با هدف حمایت از خلق دانش جدید و فناوریهای نوظهور، ایدهها و دستاوردهای مرز دانش را پشتیبانی میکند.در این نشست، حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور، با تشریح رویکردهای جدید این معاونت در حوزه سیاستگذاری فناوری، از تغییر جهتگیری نظام حمایت از شرکتهای دانشبنیان، تدوین برنامه پنجساله اقتدار فناوری کشور، تمرکز بر فناوریهای نوظهور، حمایت هدفمند از نخبگان و ایجاد سازوکارهای جدید برای توسعه علم و فناوری در ایران خبر داد.
دانشبنیانها نباید به باشگاه دائمی تبدیل شوند
معاون علمی رئیسجمهور در ابتدای سخنان خود با اشاره بر ضرورت حرکت از «توسعه آماری» به سمت «توسعه کیفی» تأکید کرد و گفت: برخی تصور میکنند هرچه تعداد شرکتهای دانشبنیان بیشتر باشد، موفقیت بیشتری حاصل شده است؛ در حالی که واقعیت این است که فناوری دارای چرخه عمر مشخصی است و آنچه برای کشور اهمیت دارد افزایش واقعی توان فناورانه است، نه صرفاً افزایش تعداد شرکتهای دانشبنیان.افشین با بیان اینکه افزایش تعداد شرکتهای دانشبنیان کار پیچیدهای نیست، گفت: اگر صرفاً هدف افزایش آمار باشد، با تغییر برخی سیاستها میتوان تعداد شرکتهای دانشبنیان را در مدت کوتاهی به ۳۰ هزار شرکت رساند، اما سؤال اساسی این است که آیا در چنین شرایطی فناوری جدیدی خلق شده است؟وی تأکید کرد: رویکرد معاونت علمی مبتنی بر حفظ اعتبار عنوان دانشبنیان است و به همین دلیل اجازه نمیدهیم صرفاً برای افزایش آمار، استانداردهای ارزیابی کاهش پیدا کند. تعداد شرکتهای دانشبنیان کشور اکنون حدود ۱۰هزار و ۷۰۰ شرکت است و این عدد نسبت به سال گذشته تقریباً ثابت مانده است؛ زیرا تمرکز ما بر کیفیت و اثربخشی است، نه کمیت.
چرا مدل سیلیکونولی در ایران به تنهایی جواب نمیدهد؟
افشین در ادامه با تشریح رویکردهای سیاستگذاری فناوری در جهان اظهار کرد: در دنیا دو الگوی اصلی برای توسعه فناوری وجود دارد.به گفته وی،الگوی نخست «اکوسیستم باز» است که در کشورهایی مانند آمریکا، کانادا و… اجرا میشود. در این مدل دولت صرفاً زیرساخت ایجاد میکند، حمایتهای عمومی ارائه میدهد و مسیر توسعه فناوری را به بازیگران زیستبوم میسپارداو افزود: اما در این کشورها یک تفاوت مهم وجود دارد؛ بازار و صنعت، نقش هدایتگر را برعهده دارند. فاصله میان دانشگاه، صنعت و بازار بسیار کم است و نیازهای واقعی بازار مسیر حرکت فناوری را تعیین میکند.معاون علمی رئیسجمهور تصریح کرد: در ایران چنین شرایطی بهطور کامل وجود ندارد. اگر صرفاً مدل اکوسیستم باز را اجرا کنیم، بسیاری از فناوریهای راهبردی مانند هوش مصنوعی، کوانتوم، علوم شناختی یا امنیت سایبری رشد نخواهند کرد؛ زیرا هنوز بازار کافی برای آنها شکل نگرفته است.افشین تصریح کرد: در مقابل، برخی کشورها مانند چین از الگوی «دولت هدایتگر» استفاده میکنند؛ مدلی که در آن دولت بهصورت مستقیم مسیر توسعه فناوریهای اولویتدار را تعیین و از آنها حمایت ویژه میکند.
سیاست ترکیبی» سازوکار جدید معاونت علمی
افشین با اشاره به تغییر رویکرد معاونت علمی گفت: از ابتدای فعالیت در معاونت علمی، سیاست «مدل ترکیبی» را در دستور کار قرار دادیم.وی توضیح داد: در این مدل، در بخش پاییندست از اکوسیستم حمایت میشود؛ یعنی پارکهای علم و فناوری، مراکز رشد، شتابدهندهها و زیستبوم نوآوری تقویت میشوند. اما در بخش بالادست، دولت نقش هدایتگر ایفا میکند و برای فناوریهای راهبردی جهتگیری مشخص ارائه میدهد.این مقام مسئول این مدل را مشابه الگوی موفق توسعه فناوری در کره جنوبی دانست و افزود: ما در حوزههایی که برای آینده کشور اهمیت راهبردی دارند، حمایتهای ویژه و چندبرابری در نظر گرفتهایم.
هوش مصنوعی و کوانتوم، اولویتهای ویژه دولت
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به حوزههای اولویتدار کشور گفت: در فناوریهایی مانند هوش مصنوعی، فناوری کوانتوم، علوم شناختی، امنیت سایبری و سایر فناوریهای پیشرفته، حمایتهای ویژهای تعریف شده است. پایاننامههای دانشگاهی، طرحهای پژوهشی، آزمایشگاهها و فعالیتهای فناورانه در این حوزهها از حمایتهای چندبرابری برخوردار میشوند.وی تأکید کرد: امروز دولت در حال ایفای نقش بازارساز برای این فناوریهاست؛ به این معنا که با اعطای گرنت، حمایتهای پژوهشی و ایجاد تقاضا، مسیر رشد آنها را هموار میکند.پاسخگویی زیر ۴۰ روز، تحول در فرآیند ارزیابی دانشبنیانهاافشین با اشاره به اصلاح فرآیندهای ارزیابی شرکتهای دانشبنیان گفت: یکی از انتقادهای جدی در سالهای گذشته طولانی بودن روند ارزیابی بود. اکنون زمان بررسی درخواستها به کمتر از ۴۰ روز رسیده و تمامی پروندهها در این بازه تعیین تکلیف میشوند.این مقام مسئول تأکید کرد: البته تسریع فرآیندها به معنای کاهش دقت نیست و همچنان تنها شرکتهایی تأیید میشوند که معیارهای واقعی دانشبنیان بودن را داشته باشند.
آغاز عصر «اقتدار فناوری» در ایران
معاون علمی رئیسجمهور یکی از چالشهای اصلی کشور را «نبود مدیریت یکپارچه فناوری» دانست و اظهار کرد: نمیتوان یک دستگاه هم تولیدکننده فناوری باشد، هم مصرفکننده آن و هم خودش ارزیابی عملکرد خود را انجام دهد؛ زیرا در چنین شرایطی ضعفها دیده نمیشود.افشین از طراحی برنامهای برای یکپارچهسازی مدیریت فناوری کشور در دوره جدید خبر داد و آن را یکی از الزامات توسعه فناوری در دوران پیشرو عنوان کرد. وی با اشاره به تحولات منطقهای و شرایط جدید کشور گفت: ما معتقدیم ایران در حال ورود به دورهای جدید است؛ دورهای که میتوان آن را عصر اقتدار فناوری نامید. برای این دوره برنامهای جامع و پنجساله تدوین شده که محور اصلی آن ارتقای توان علمی، توسعه فناوریهای اقتدارآفرین و افزایش نقش علم در حل مسائل کشور است.چشمه دانش کشور نباید خشک شودافشین در ادامه با اشاره به نقش دانشگاهها در توسعه علمی کشور گفت: حدود ۸۰درصد تولیدات علمی کشور توسط ۲۰ دانشگاه برتر انجام میشود. ستون اصلی این دانشگاهها اعضای هیئت علمی هستند. دانشجویان وارد دانشگاه میشوند و فارغالتحصیل میشوند، اما آنچه هویت علمی دانشگاه را شکل میدهد اعضای هیئت علمی هستند.او تأکید کرد: حفظ اعضای هیئت علمی در بسیاری از موارد حتی از جلوگیری از مهاجرت دانشجویان مهمتر است؛ زیرا آنها موتور تولید علم و تربیت نسل جدید نخبگان هستند.
«مهاجرت نخبگان» مسئله اصلی نرخ بازگشت است
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به موضوع مهاجرت نخبگان گفت: در دنیا موفقیت کشورها را با تعداد خروج نخبگان نمیسنجند؛ بلکه نرخ بازگشت آنها معیار اصلی است. نرخ مطلوب بازگشت نخبگان در کشورهای مختلف بین ۷ تا ۱۰درصد است، اما این نرخ در ایران حدود یک تا دو درصد برآورد میشود.وی تصریح کرد: این مسئله تنها با حمایتهای مالی حل نمیشود و عوامل اجتماعی، اقتصادی و سیاسی نیز در آن نقش تعیینکننده دارند.این مقام مسئول با تأکید بر اهمیت نقش خانواده در حفظ ارتباط نخبگان با کشور گفت: یکی از مزیتهای مهم فرهنگی ایران، پیوندهای خانوادگی قوی است. تقویت ارتباط خانوادهها با نخبگان خارج از کشور میتواند حتی از برخی حمایتهای مستقیم مؤثرتر باشد و باید در سیاستهای بازگشت نخبگان مورد توجه قرار گیرد.تدوین برنامه «رویای علمی ایران» برای فتح مرزهای دانش افشین از تدوین برنامه جدیدی با عنوان «رویای علمی ایران» خبر داد و گفت: هدف این برنامه حمایت از ایدهها و دستاوردهایی است که در مرز دانش جهانی قرار دارند.وی توضیح داد: این طرح در سه سطح طراحی شده است؛ نخست حمایت از خلق دانش کاملاً جدید در سطح جهانی، دوم پشتیبانی از فناوریهای نوظهور که هنوز به بلوغ نرسیدهاند و سوم کاربردیسازی علوم نوظهور در حوزههای اقتدارآفرین کشور.
توقف توسعه فیزیکی پارکهای علم و فناوری
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به مصوبه دولت در حوزه ساختوسازهای آموزشی و پژوهشی گفت: بر اساس مصوبه رئیسجمهور، طی دو سال آینده ایجاد پارکهای علم و فناوری و مراکز نوآوری جدید محدود خواهد بود. در این دوره باید از روشهای جایگزین از جمله ظرفیتهای مالیاتی و ابزارهای نوین تأمین مالی برای توسعه زیستبوم فناوری استفاده شود.«مکران» گرهگاه آینده فناوری و اقتصاد ایرانافشین در بخش پایانی سخنان خود به اهمیت راهبردی سواحل مکران اشاره کرد و گفت: مکران یکی از مهمترین فرصتهای ژئوپلیتیکی و اقتصادی کشور به شمار میرود و میتواند به یکی از قطبهای توسعه فناوری ایران تبدیل شود.وی افزود: معاونت علمی در قالب برنامههای مختلف، مأموریتهای ویژهای برای دانشگاهها و مراکز علمی در حوزه اقتصاد دریا، کشاورزی پیشرفته، صنایع دریایی و توسعه منطقه مکران تعریف کرده است.معاون علمی رئیسجمهور تأکید کرد: صرف ارائه تسهیلات مالی نمیتواند نخبگان را به مناطق کمتر توسعهیافته جذب کند. برای شکلگیری یک زیستبوم نوآوری پایدار، وجود بیمارستانهای مجهز، مدارس باکیفیت، امکانات رفاهی، فضاهای فرهنگی و کیفیت مناسب زندگی ضروری است.افشین در پایان خاطرنشان کرد: اگر قرار است نخبگان در مناطقی مانند مکران مستقر شوند، ابتدا باید زیرساختهای زندگی در آن مناطق فراهم شود و پس از آن حمایتهای فناورانه میتواند منجر به شکلگیری یک زیستبوم دانشبنیان موفق شود. آینده توسعه ایران در گرو حکمرانی هوشمند فناوری، تمرکز بر علوم نوظهور، تقویت دانشگاهها، حمایت هدفمند از نخبگان و حرکت به سمت اقتدار علمی و فناورانه است.
