در حالی که بازار رمزارز در ایران همچنان بدون مجوز و چارچوب رسمی فعالیت می‌کند، عملکرد صرافی‌های داخلی در شرایط بحرانی اخیر، به‌ویژه در ایام تنش‌های جنگ تحمیلی رمضان، و همچنین تداوم خدمات‌رسانی در سایه تهدیدهای بین‌المللی، بار دیگر ضرورت بازنگری در سیاست‌گذاری این حوزه را برجسته کرده است.

 

اقتصاد رمزارز در وضعیت خاکستری

بازار رمزارز در ایران طی سال‌های اخیر رشد قابل توجهی را تجربه کرده، اما همچنان در وضعیت «خاکستری» قرار دارد.

بر اساس اعلام رسمی، هیچ‌یک از صرافی‌های رمزارز در کشور مجوز فعالیت دریافت نکرده‌اند و چارچوب‌های تنظیم‌گری نیز به مرحله اجرا نرسیده است. در کنار این وضعیت، سیاست‌های محدودکننده نیز به‌صورت مقطعی اعمال شده است؛ از جمله:

• مسدودی درگاه‌های پرداخت در آبان ۱۴۰۳
• تکرار محدودیت‌ها در دی‌ماه ۱۴۰۳

تصمیماتی که با هدف مدیریت ریسک اتخاذ شد، اما در عمل، فعالیت این کسب‌وکارها را با چالش‌های جدی مواجه کرد.

 

اکوسیستمی جوان، اما با بلوغی فراتر از سن

یکی از ویژگی‌های کمتر دیده‌شده این حوزه، سابقه کوتاه اما رشد شتابان آن در ایران است.

در کمتر از یک دهه، فعالان این اکوسیستم توانسته‌اند:

• پلتفرم‌های بومی معاملاتی توسعه دهند
• خدمات متنوع مالی دیجیتال ارائه کنند
• تجربه‌ای نزدیک به استانداردهای بین‌المللی ایجاد کنند

این سطح از پیشرفت، در شرایطی حاصل شده که دسترسی به زیرساخت‌های جهانی و تعاملات بین‌المللی با محدودیت‌های جدی همراه بوده است.

بازاری با مقیاس میلیارد دلاری

برآوردها نشان می‌دهد حجم سرمایه کاربران ایرانی در بازار رمزارز به ده‌ها میلیارد دلار رسیده است. این بدان معناست که بخش قابل توجهی از دارایی‌های دیجیتال کاربران، در اختیار کسب‌وکارهایی قرار دارد که فاقد مجوز رسمی هستند و تحت نظارت مستقیم قرار ندارند، اما نقش کلیدی در مدیریت این سرمایه‌ها ایفا می‌کنند

 

ریسک‌های فراتر از مرزها؛ تهدیدهای ژئوپلیتیک

در ماه‌های اخیر و همزمان با افزایش تنش‌های ژئوپلیتیک، گزارش‌ها و تحلیل‌های متعددی درباره احتمال مسدودسازی دارایی‌های دیجیتال مرتبط با کاربران ایرانی در پلتفرم‌های بین‌المللی و حتی محدودسازی دسترسی مبتنی بر IP ایران منتشر شده است.

پیش از این نیز برخی صرافی‌های بین‌المللی، در چارچوب تحریم‌ها، دسترسی کاربران ایرانی را محدود یا دارایی‌های آن‌ها را مسدود کرده‌اند؛ موضوعی که همواره به‌عنوان یکی از ریسک‌های اصلی این بازار مطرح بوده است.

 

تداوم خدمات در سایه تهدید

در چنین شرایطی، نکته قابل توجه این است که فعالان داخلی این حوزه، با وجود این ریسک‌های چندلایه (داخلی و بین‌المللی)، بدون وقفه به ارائه خدمات ادامه داده‌اند.

این پایداری در ارائه خدمات، در کنار مدیریت ریسک‌های بیرونی، نشان‌دهنده بلوغ عملیاتی این  اکوسیستم است؛ اکوسیستمی که همزمان با چالش‌های داخلی، با تهدیدهای خارجی نیز مواجه است.

 

آزمون واقعی؛ امانت‌داری در روزهای بحران

اما نقطه اوج این عملکرد را باید در روزهای بحرانی اخیر جست‌وجو کرد. در جریان تنش‌های منطقه‌ای جنگ تحمیلی رمضان و در شرایطی که فضای اقتصادی و زیرساختی کشور تحت فشار قرار داشت، هیچ گزارش گسترده‌ای از سوءاستفاده، مسدودی دارایی یا رفتارهای پرریسک از سوی صرافی‌های داخلی منتشر نشد.

این موضوع، یک پیام روشن دارد  اکوسیستم رمزارز ایران، در یکی از حساس‌ترین مقاطع، آزمون امانت‌داری را در سطحی قابل قبول پشت سر گذاشته است.

حتی نباید فراموش کرد که قطعی اینترنت بین‌المللی در ایران نیز، مانع خدمات دهی آنان به کاربران نشد.

 

پارادوکس اعتماد در یک بازار بدون مجوز

امروز با یک واقعیت قابل تأمل مواجه هستیم:

• اکوسیستمی با سابقه کوتاه
• بدون مجوز و چارچوب رسمی
• تحت فشار داخلی و تهدید خارجی

اما با توانایی در حفظ دارایی کاربران، تداوم خدمات و ایجاد اعتماد نسبی در بازار؛ چنین ترکیبی، در اقتصاد ایران، پدیده‌ای کم‌سابقه محسوب می‌شود.

این در حالی است که در سطح جهانی، حتی در کشورهایی با نظام‌های نظارتی پیشرفته،اخبار مربوط به هک صرافی‌ها، سرقت دارایی کاربران و ورشکستگی پلتفرم‌های بزرگ به‌صورت مداوم منتشر می‌شود، اما در ایران، با وجود نبود چارچوب رسمی، چنین رخدادهایی به‌ندرت گزارش شده است.

 

زمان بازنگری در سیاست‌گذاری

در این شرایط، این پرسش جدی مطرح است: آیا زمان آن نرسیده که سیاست‌گذاران، به‌جای تداوم رویکردهای محدودکننده، به سمت تنظیم‌گری هوشمند و مبتنی بر واقعیت‌های بازار حرکت کنند؟

نادیده گرفتن این اکوسیستم نه آن را متوقف می‌کند و نه ریسک‌ها را کاهش می‌دهد، بلکه تنها می‌تواند به افزایش عدم شفافیت منجر شود.

 

دعوت به گفت‌وگو؛ نقش رسانه

به‌عنوان یک رسانه تخصصی، ما آمادگی داریم صدای فعالان این حوزه را به گوش تصمیم‌گیران برسانیم.

از فعالان بازار رمزارز دعوت می‌کنیم چالش‌ها و موانع خود را با ما در میان بگذارند. این رسانه متعهد است مطالبات این بخش را، به‌ویژه در موضوعاتی مانند بازگشایی درگاه‌های پرداخت و و تدوین چارچوب‌های قانونی تا حصول نتیجه پیگیری کند.

 

جمع‌بندی

اکوسیستم رمزارز ایران، با وجود عمر کوتاه، در سه سطح مهم خود را اثبات کرده است: بلوغ فنی، پایداری عملیاتی و امانت‌داری در شرایط بحران ،؛ در کنار این موارد، تداوم فعالیت در سایه تهدیدهای بین‌المللی نیز،

نشان‌دهنده سطحی از تاب‌آوری است که نمی‌توان آن را نادیده گرفت.

اکنون، شاید بیش از هر زمان دیگری، نیاز به تصمیم‌گیری مبتنی بر واقعیت‌های این بازار احساس می‌شود.