مهدی جمالی‌نژاد، استاندار اصفهان،با اشاره به ظرفیت‌های گسترده صنایع خلاق در توسعه اقتصادی کشور، بر ضرورت فراهم‌کردن زمینه رشد و فعالیت کارآفرینان جوان تأکید کرد.

وی با بیان اینکه آینده اقتصاد جهان بیش از گذشته به دانش، نوآوری و قدرت خلاقیت وابسته است، اظهار کرد: دوران سنجش ثروت ملت‌ها صرفاً بر اساس حجم تولیدات صنعتی و منابع مادی رو به پایان است و کشورهای موفق آینده، کشورهایی خواهند بود که بتوانند از ظرفیت تخیل، نوآوری و اندیشه شهروندان خود بهره بگیرند.

استاندار اصفهان صنایع خلاق را یکی از بخش‌های مهم اقتصاد آینده دانست و افزود: این حوزه نه بخشی حاشیه‌ای در اقتصاد، بلکه عرصه‌ای برای خلق ارزش، ایجاد اشتغال پایدار و گسترش فرصت‌های اقتصادی است. صنایع خلاق به دلیل پیوند با دانش، هنر و نوآوری، ظرفیت مناسبی برای حضور جوانان و زنان در فعالیت‌های اقتصادی دارند.

جمالی‌نژاد با اشاره به نقش نسل جوان در توسعه این بخش تصریح کرد: یکی از مزیت‌های صنایع خلاق، امکان ورود گسترده‌تر جوانان به عرصه کارآفرینی است. فراهم‌کردن فرصت برای ایده‌پردازی و تبدیل ایده‌ها به محصولات و خدمات قابل عرضه، می‌تواند زمینه شکل‌گیری کسب‌وکارهای جدید و افزایش مشارکت اقتصادی نسل جوان را فراهم کند.

وی با تأکید بر اهمیت هویت فرهنگی در اقتصاد خلاق گفت: فناوری به‌تنهایی برای ماندگاری و موفقیت محصولات کافی نیست؛ آنچه می‌تواند آثار و محصولات را در بازارهای جهانی متمایز کند، معنا، هویت و اصالت فرهنگی آنهاست. ایران با برخورداری از میراث تاریخی، هنری و فرهنگی گسترده، ظرفیت قابل‌توجهی برای توسعه کسب‌وکارهایی دارد که ریشه در فرهنگ ایرانی دارند و با نیازهای بازار امروز هماهنگ شده‌اند.

استاندار اصفهان با اشاره به جایگاه این شهر در هنر، معماری و صنایع‌دستی اظهار کرد: اصفهان نمونه‌ای از پیوند میان هنر، اقتصاد، معماری و زندگی اجتماعی است. این ظرفیت می‌تواند زمینه مناسبی برای توسعه صنایع خلاق فراهم کند و به شکل‌گیری ارتباط مؤثرتر میان میراث فرهنگی، فناوری‌های جدید و بازارهای اقتصادی بینجامد.

جمالی‌نژاد ادامه داد: هنرهایی مانند قلم‌زنی، فرش و دیگر صنایع‌دستی نباید صرفاً به‌عنوان میراثی متعلق به گذشته دیده شوند. این ظرفیت‌ها می‌توانند با بهره‌گیری از طراحی نوین، پویانمایی، بازی‌سازی و فناوری‌های روز، به محصولات جدید تبدیل شوند و در بازارهای داخلی و بین‌المللی جایگاه پیدا کنند.

وی با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد دستگاه‌های اجرایی در مواجهه با کارآفرینان خلاق گفت: وظیفه مدیریت و دستگاه‌های دولتی این است که مسیر فعالیت و رشد صاحبان ایده را هموار کنند. نباید اجازه داد شجاعت و انگیزه جوانان نوآور در فرایندهای اداری متوقف شود؛ بلکه باید شرایطی فراهم کنیم که اندیشه‌های خلاق فرصت تبدیل‌شدن به فعالیت اقتصادی را پیدا کنند.

استاندار اصفهان قانون جهش تولید دانش‌بنیان را یکی از ظرفیت‌های مهم برای توسعه اقتصاد مبتنی بر دانش و نوآوری دانست و بر ضرورت پیوندزدن حمایت‌های قانونی با نیازهای واقعی فعالان صنایع خلاق تأکید کرد.

وی با اشاره به ظرفیت صادراتی این حوزه افزود: صنایع خلاق می‌توانند زمینه گسترش صادرات خدمات و محصولات فرهنگی را فراهم کنند. محصولات و خدماتی که بر پایه دانش، هنر و هویت فرهنگی شکل می‌گیرند، این امکان را دارند که بدون وابستگی به تولیدات فیزیکی حجیم، به بازارهای فرامرزی راه پیدا کنند و فرصت‌های تازه‌ای برای حضور اقتصاد ایران در عرصه بین‌المللی بسازند.

جمالی‌نژاد همچنین بر ضرورت توجه به ملاحظات زیست‌محیطی در توسعه اقتصادی تأکید کرد و گفت: اقتصاد خلاق می‌تواند با اتکا به دانش، طراحی و ظرفیت‌های فرهنگی، زمینه شکل‌گیری فعالیت‌های اقتصادی کم‌مصرف‌تر و سازگارتر با محیط زیست را فراهم کند. توسعه این بخش، در کنار ایجاد اشتغال و ارزش اقتصادی، می‌تواند به تقویت الگوهای پایدار تولید نیز کمک کند.

وی با اشاره به نقش دانشگاه‌ها و مراکز علمی در توسعه صنایع خلاق اظهار کرد: ظرفیت‌های علوم انسانی، هنر، تاریخ و ادبیات ایران باید بیش از گذشته با فضای کسب‌وکار و اکوسیستم نوآوری پیوند بخورند. این حوزه‌های علمی و فرهنگی می‌توانند به منبعی برای شکل‌گیری ایده‌های تازه و توسعه محصولات و خدمات خلاقانه تبدیل شوند.

استاندار اصفهان در ادامه بر نقش دستگاه‌های اجرایی در ایجاد بازار برای محصولات خلاق تأکید کرد و افزود: مدیریت استان و نهادهای عمومی می‌توانند با استفاده از محصولات و خدمات نوآورانه در پروژه‌های شهری و طرح‌های اجرایی، به توسعه بازار این محصولات کمک کنند. حمایت از کسب‌وکارهای خلاق نباید تنها به برگزاری رویدادها و معرفی توانمندی‌ها محدود بماند؛ فراهم‌کردن زمینه استفاده از محصولات و خدمات آنها نیز بخش مهمی از این حمایت است.

جمالی‌نژاد با تأکید بر اینکه رویداد مانوین محدود به یک استان یا منطقه نیست، خاطرنشان کرد: صنایع خلاق از تنوع فرهنگی و هنری سراسر ایران بهره می‌برند و می‌توانند ظرفیت‌های مناطق مختلف کشور را در قالب محصولات و خدمات قابل عرضه به بازار معرفی کنند. بهره‌گیری از این تنوع، زمینه‌ای برای تقویت اقتصاد خلاق و افزایش سهم استعدادهای ایرانی در بازارهای داخلی و بین‌المللی خواهد بود.

وی در پایان با اشاره به نقش جوانان در آینده اقتصاد کشور گفت: ایران علاوه بر برخورداری از گذشته‌ای پرافتخار، ظرفیت ساختن آینده‌ای پربارتر را نیز دارد. تحقق این هدف به فراهم‌کردن فرصت برای استعدادهای جوان، حمایت از نوآوری و تبدیل ظرفیت‌های فرهنگی و علمی کشور به ارزش اقتصادی وابسته است.

حجت‌الاسلام عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی،  با گرامیداشت یاد شهدای انقلاب اسلامی و جنگ‌های تحمیلی اخیر، به‌ویژه امام شهید، دانش‌آموزان، معلمان، دانشمندان و هنرمندان شهید، از تلاش فعالان فرهنگی، هنرمندان، استادان و برگزارکنندگان این رویداد قدردانی کرد.

وی با اشاره به اهمیت صنایع خلاق در پیوند میان فرهنگ، فناوری و نوآوری، مباحث خود را در دو محور فلسفه صنایع خلاق و حکمرانی این حوزه تشریح کرد و گفت: صنایع فرهنگی و فناوری‌های فرهنگی، چه در شکل سنتی و چه در شکل مدرن، خنثی نیستند و همواره با فرهنگ جامعه‌ای که در آن شکل می‌گیرند، پیوند دارند. ازاین‌رو، صنایع خلاق در کشورهای مختلف، متناسب با زمینه‌های فرهنگی، تاریخی و اجتماعی آن‌ها، ویژگی‌های متفاوتی پیدا می‌کنند.

ضرورت توجه به پیوند فرهنگ و صنایع خلاق

خسروپناه با بیان این‌که صنایع خلاق چین با ژاپن و صنایع خلاق کشورهای غربی نیز با یکدیگر تفاوت دارند، افزود: حتی در میان کشورهای همسایه یا کشورهایی که پیشینه تاریخی مشترکی دارند، تفاوت‌های فرهنگی بر شکل‌گیری و توسعه صنایع خلاق اثرگذار است. بنابراین، در فلسفه صنایع خلاق باید به پیوند میان فرهنگ و تولیدات خلاقانه توجه جدی داشت.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با طرح مفهوم صنایع خلاق حکمی، اظهار کرد: پیشنهاد من این است که در حوزه صنایع خلاق، پیوند حکمت و خلاقیت را دنبال کنیم. اصفهان نیز یکی از خاستگاه‌های مهم حکمت در ایران است و حکیمان بزرگی در این شهر پرورش یافته‌اند.

وی با تشریح مؤلفه‌های حکمت گفت: منظور از حکمت در این بحث، سه مؤلفه عقلانیت، فضیلت و خدمت به مردم است. فعالان حوزه صنایع خلاق باید در کنار نوآوری و نواندیشی، این سه شاخص را در فرایند خلق و تولید آثار و محصولات فرهنگی مورد توجه قرار دهند.

خسروپناه با اشاره به جایگاه تخیل در هنر تصریح کرد: گوهر هنر، خیال و تخیل است، اما خیال می‌تواند برآمده از عقلانیت باشد یا به توهم تکیه کند. هنرمند حکیم کسی است که قوه خیال خود را با عقلانیت پیوند می‌دهد و در فرایند خلق اثر، از این ظرفیت برای تولید محتوایی برخوردار از معنا و ارزش بهره می‌گیرد.

وی افزود: تفاوت حکمت در سنت فرهنگی ما با عقل‌گرایی صرف این است که در کنار عقلانیت، به فضیلت نیز توجه می‌شود. شاهنامه فردوسی، افزون بر آن‌که اثری مبتنی بر خرد و حکمت است، فضیلت‌نامه نیز به شمار می‌رود و این پیوند میان خرد و فضیلت در آثار بسیاری از عالمان و شاعران ایرانی دیده می‌شود.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، خدمت به مردم را سومین مؤلفه صنایع خلاق حکمی دانست و خاطرنشان کرد: در ارزیابی یک محصول یا اثر خلاقانه، باید علاوه بر نوآوری، عقلانیت و فضیلت، به این پرسش نیز پاسخ دهیم که آن محصول چه مسئله‌ای از مردم را حل می‌کند و چه گرهی از زندگی آنان می‌گشاید. صنایع خلاق حکمی باید بتوانند میان خلاقیت، ارزش‌های فرهنگی و نیازهای واقعی جامعه ارتباط برقرار کنند.

تبیین الزامات حکمرانی صنایع خلاق فرهنگی

خسروپناه در بخش دوم سخنان خود به موضوع حکمرانی صنایع خلاق فرهنگی پرداخت و حکمرانی را نوعی فناوری نرم و فرایندی از سیاست‌گذاری تا نظارت توصیف کرد که باید همه مراحل شکل‌گیری، حمایت، تولید و توسعه فعالیت‌ها را دربر بگیرد.

وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در شورای عالی انقلاب فرهنگی و دستگاه‌های مسئول در حوزه صنایع فرهنگی و خلاق گفت: در سال‌های گذشته، بخش مهمی از اقدامات در حوزه سیاست‌گذاری و تنظیم‌گری انجام شده و در کنار آن، فعالیت‌های اجرایی متعددی نیز شکل گرفته است. اکنون باید بررسی کنیم چه بخش‌هایی از فرایند حکمرانی به انجام رسیده و چه وظایفی همچنان بر زمین مانده است.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، تصویب سند ملی توسعه فناوری‌های فرهنگی و نرم در سال ۱۳۹۷ را یکی از اقدامات این شورا برشمرد و افزود: راه‌اندازی شهر جهانی نوآوری و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی و خلاق کشور و شکل‌گیری ستاد توسعه فناوری‌های فرهنگی و نرم در معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری نیز از جمله اقداماتی است که در این زمینه دنبال شده است.

وی با اشاره به تصویب و ابلاغ سند اسباب‌بازی در سال‌های اخیر اظهار کرد: شورای نظارت بر ساخت، طراحی، واردات و توزیع اسباب‌بازی کودکان نیز در این ساختار فعالیت می‌کند و شعبی از آن در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و آموزش‌وپرورش مستقر هستند.

خسروپناه، سند صنایع دستی، سند موسیقی، بنیاد بازی‌های رایانه‌ای، بنیاد پویانمایی و سیاست‌ها و الزامات ناظر بر صوت و تصویر فراگیر را از دیگر اقدامات انجام‌شده در حوزه سیاست‌گذاری و تنظیم‌گری صنایع فرهنگی و خلاق برشمرد و گفت: در حوزه موسیقی نیز باید به پیوند عمیق میان موسیقی ایرانی و حکمت توجه داشت. دستگاه‌ها و آوازهای موسیقی ایرانی و همچنین سازهای بومی، بخشی از میراث فرهنگی و هنری ما هستند که در شکل‌گیری و انتقال مفاهیم و تجربه‌های فرهنگی نقش دارند.

وی با اشاره به تنوع دستگاه‌ها و آوازهای موسیقی ایرانی، از جمله چهارگاه، راست‌پنجگاه، شور، همایون، بیات ترک و بیات اصفهان، اظهار کرد: در ساختار موسیقی ایرانی و سازهایی مانند دوتار، سه‌تار و سنتور، ظرفیت‌های فرهنگی و هنری ارزشمندی وجود دارد که باید در سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی برای توسعه صنایع خلاق مورد توجه قرار گیرد.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با بیان این‌که در حوزه سیاست‌گذاری و تنظیم‌گری، اقدامات قابل‌توجهی صورت گرفته است، تأکید کرد: اکنون باید بر مأموریت‌های اجرایی و مسائل حل‌نشده تمرکز کنیم و از ظرفیت ستاد توسعه فناوری‌های فرهنگی و نرم برای رفع موانع پیش‌روی فعالان این حوزه بهره بگیریم.

ضرورت به‌روزرسانی اسناد و تدوین نقشه راه اجرایی

خسروپناه در تشریح اولویت‌های حکمرانی صنایع خلاق گفت: نخستین اقدام، به‌روزرسانی سند ملی توسعه فناوری‌های فرهنگی و نرم است؛ سندی که حدود هفت سال از تدوین آن می‌گذرد و به‌روزرسانی آن نیز به‌عنوان یکی از مأموریت‌ها به معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری سپرده شده است.

وی دومین اولویت را تدوین نقشه راه اجرایی همراه با شاخص‌های مشخص ارزیابی دانست و افزود: در برخی اسناد، اهداف و راهبردها تعیین می‌شوند، اما شاخص‌های سنجش عملکرد و مسیر دستیابی به اهداف به‌روشنی مشخص نیست. در چنین شرایطی، ممکن است با گذشت چند سال از تصویب سند، خروجی متناسب با اهداف پیش‌بینی‌شده حاصل نشود.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: نقشه راه باید مشخص کند که هر هدف از چه مسیری، با چه ابزارهایی و بر اساس چه شاخص‌هایی محقق خواهد شد. بدون تعیین این مؤلفه‌ها، امکان ارزیابی میزان پیشرفت و سنجش اثربخشی اقدامات محدود می‌شود.

همگرایی دستگاه‌ها و پایان دادن به فعالیت‌های جزیره‌ای

خسروپناه، ایجاد همگرایی میان دستگاه‌های مسئول را سومین اولویت حکمرانی صنایع خلاق عنوان کرد و گفت: مسئولیت بخش‌های مختلف صنایع خلاق میان دستگاه‌های گوناگون توزیع شده است؛ بخشی از حوزه صنایع دستی در اختیار وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی است، بخش‌هایی از فعالیت‌های فرهنگی و هنری با وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ارتباط دارند و در حوزه کودک و نوجوان نیز آموزش‌وپرورش و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان نقش‌آفرین هستند.

وی افزود: یکی از مأموریت‌های مهم ستاد توسعه فناوری‌های فرهنگی و نرم، راهبری و ایجاد همگرایی میان این دستگاه‌هاست. اگر هر دستگاه به‌صورت جزیره‌ای فعالیت کند، فعالان صنایع خلاق، هنرمندان و شرکت‌های دانش‌بنیانی که برای تولید و تجاری‌سازی محصولات خود تلاش می‌کنند، بیش از دیگران از نبود هماهنگی آسیب می‌بینند.

خسروپناه تصریح کرد: باید سازوکاری شکل بگیرد که فعالان صنایع خلاق برای دریافت خدمات، حمایت‌ها و مجوزهای موردنیاز خود، میان دستگاه‌های مختلف سرگردان نشوند و بتوانند از یک مسیر هماهنگ و روشن، فعالیت خود را پیش ببرند.

اهمیت ایجاد صندوق مستقل حمایت مالی از فعالان صنایع خلاق

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، حمایت مالی از فعالان فرهنگی و صنایع خلاق را چهارمین اولویت برشمرد و گفت: افرادی که قصد دارند فعالیتی را در حوزه صنایع خلاق آغاز کنند، برای شکل‌دهی و توسعه کسب‌وکار خود به پشتوانه مالی نیاز دارند. ازاین‌رو، باید ایجاد یک صندوق مستقل برای حمایت مالی از فعالان این حوزه مورد توجه قرار گیرد.

وی با تأکید بر اهمیت حمایت از مراحل اولیه شکل‌گیری کسب‌وکارهای خلاق افزود: حمایت مالی باید به‌گونه‌ای طراحی شود که امکان آغاز فعالیت، رشد و توسعه تولیدات فرهنگی و خلاق را فراهم کند و فعالان این حوزه بتوانند ایده‌های خود را به محصولات و خدمات قابل عرضه تبدیل کنند.

بازنگری رشته‌های صنایع خلاق و احیای ظرفیت‌های آموزش هنری

خسروپناه، بازنگری در رشته‌های مرتبط با صنایع خلاق در هنرستان‌ها و دانشگاه‌ها را پنجمین اولویت دانست و با اشاره به ظرفیت‌های هنری استان اصفهان گفت: این استان از پیشینه ارزشمند هنری و استادان برجسته‌ای برخوردار است و باید از این ظرفیت‌ها برای تربیت نسل جدید هنرمندان و فعالان صنایع خلاق بهره گرفت.

وی با اشاره به وضعیت هنرستان هنرهای زیبای اصفهان و ظرفیت‌های آموزشی مرتبط با آن اظهار کرد: برخی مراکز و ظرفیت‌های آموزشی هنری، با وجود برخورداری از ساختمان‌ها و امکانات مناسب و امکان بهره‌گیری از استادان پیشکسوت، از جایگاه مورد انتظار خود فاصله گرفته‌اند. احیای این ظرفیت‌ها نیازمند همکاری دستگاه‌های مسئول، به‌ویژه وزارت آموزش‌وپرورش و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر ضرورت استفاده از تجربه استادان پیشکسوت افزود: در شورای عالی انقلاب فرهنگی، موضوع استادـشاگردی نیز به تصویب رسیده است تا زمینه انتقال دانش و مهارت‌های هنری از استادان باتجربه به علاقه‌مندان فراهم شود و تربیت هنرمند صرفاً به برخورداری از مدارک دانشگاهی محدود نماند.

وی خاطرنشان کرد: بازنگری در رشته‌های آموزشی، متناسب‌سازی برنامه‌های درسی با نیازهای روز صنایع خلاق و فراهم کردن زمینه فعالیت استادان و هنرجویان، از اقداماتی است که می‌تواند به تقویت نیروی انسانی متخصص در این حوزه کمک کند.

توسعه پارک‌های علم و فناوری تخصصی صنایع خلاق

خسروپناه، ششمین اولویت را راه‌اندازی و توسعه پارک‌های علم و فناوری تخصصی صنایع خلاق عنوان کرد و گفت: هرچند ظرفیت‌هایی در این زمینه، از جمله در دانشگاه علم و فرهنگ، شکل گرفته است، اما توسعه این حوزه به زیرساخت‌های گسترده‌تر و متناسب با نیازهای فعالان صنایع خلاق نیاز دارد.

وی افزود: پارک‌های تخصصی صنایع خلاق باید بتوانند زمینه استقرار و رشد کسب‌وکارهای خلاق، تعامل میان هنرمندان و فناوران، توسعه محصولات و تسهیل تجاری‌سازی ایده‌ها را فراهم کنند. ایجاد چنین زیرساخت‌هایی می‌تواند به تقویت پیوند میان ظرفیت‌های هنری، دانش فنی و بازار کمک کند.

تسهیل و هوشمندسازی فرایند صدور مجوزها

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، اصلاح فرایند اعطای مجوزها را هفتمین اولویت برشمرد و با انتقاد از طولانی و بعضاً سلیقه‌ای بودن این فرایندها گفت: فعالان صنایع خلاق گاهی برای دریافت یک مجوز، ماه‌ها و حتی در برخی موارد مدت طولانی‌تری منتظر می‌مانند. این وضعیت می‌تواند روند آغاز فعالیت و توسعه کسب‌وکارهای خلاق را با مشکل مواجه کند.

وی تأکید کرد: صدور مجوزها باید سریع، هوشمند و مبتنی بر سامانه‌های یکپارچه باشد. وقتی یک هنرمند یا فعال اقتصادی طرحی در حوزه صنایع خلاق دارد، نباید برای دریافت مجوز میان دستگاه‌های مختلف رفت‌وآمد کند و هر دستگاه او را به مجموعه دیگری ارجاع دهد.

خسروپناه با بیان این‌که ابزارها و فناوری‌های لازم برای اصلاح این فرایندها در دسترس است، افزود: همگرایی دستگاه‌های مسئول و طراحی سازوکارهای یکپارچه صدور مجوز می‌تواند از اتلاف وقت و سردرگمی فعالان صنایع خلاق جلوگیری کند و زمینه آغاز سریع‌تر فعالیت‌های خلاقانه را فراهم آورد.

اصلاح سیاست‌های مالیاتی و حمایت از تولیدکنندگان داخلی

خسروپناه، حمایت از تولیدکنندگان صنایع خلاق از طریق کاهش فشارهای مالیاتی و تسهیل فرایندهای اداری را هشتمین اولویت برشمرد و گفت: سیاست‌های مالیاتی باید متناسب با شرایط شکل‌گیری و رشد کسب‌وکارهای خلاق طراحی شوند. اگر تولیدکننده در همان ابتدای فعالیت با فشارهای مالیاتی سنگین مواجه شود، ممکن است اساساً امکان شکل‌گیری و توسعه کسب‌وکار خود را از دست بدهد.

وی با تأکید بر ضرورت ورود سازمان امور مالیاتی به این موضوع اظهار کرد: باید شرایطی فراهم شود که تولیدکنندگان محصولات فرهنگی و خلاق در مراحل اولیه فعالیت، فرصت کافی برای شکل‌گیری، تثبیت و رشد داشته باشند و سیاست‌های مالیاتی به مانعی در مسیر توسعه آن‌ها تبدیل نشود.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، بازنگری در تعرفه‌های مربوط به محصولات وارداتی صنایع خلاق را نهمین اولویت دانست و افزود: در شرایطی که تولیدکننده داخلی با فشارهای مالیاتی و هزینه‌های مختلف مواجه است، پایین بودن تعرفه محصولات وارداتی می‌تواند رقابت را برای تولیدکنندگان داخلی دشوارتر کند. ازاین‌رو، لازم است سیاست‌های تعرفه‌ای و مالیاتی به‌صورت هماهنگ بازنگری شوند تا از تولید داخلی حمایت شود و امکان رقابت برای فعالان صنایع خلاق کشور افزایش یابد.

تقویت دیپلماسی و صادرات صنایع خلاق

خسروپناه در پایان، حمایت از دیپلماسی صنایع خلاق و رفع موانع ارتباطات بین‌المللی را دهمین اولویت حکمرانی این حوزه عنوان کرد و گفت: توسعه ارتباطات بین‌المللی و صادرات محصولات خلاق، نقش مهمی در رشد این صنایع دارد و بدون حضور مؤثر در بازارهای خارجی، ظرفیت‌های داخلی نیز با محدودیت‌هایی در مسیر توسعه مواجه خواهند شد.

وی با تأکید بر اهمیت تقویت ارتباطات بین‌المللی افزود: دیپلماسی صنایع خلاق باید به‌گونه‌ای دنبال شود که مسیر معرفی و عرضه محصولات فرهنگی و خلاق ایرانی در بازارهای جهانی هموار شود و فعالان این حوزه بتوانند از فرصت‌های همکاری و صادرات بهره بگیرند.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در پایان، با تأکید بر ضرورت توجه هم‌زمان به مبانی نظری و مسائل اجرایی صنایع خلاق، خواستار مشارکت فعالان فرهنگی، هنرمندان و صنعتگران این حوزه در شناسایی مسائل و ارائه پیشنهادهای تکمیلی برای رفع موانع موجود شد.

متن سخنرانی حسین افشین، معاون علمی رئیس‌جمهور و رئیس بنیاد ملی نخبگان، در آیین افتتاحیه رویداد ملی صنایع خلاق مانوین که امروز 21 مهرماه 1405 در اصفهان برگزار شد، به شرح زیر است:

بسم‌الله الرحمن الرحیم

خانم‌ها و آقایان، هنرمندان، فناوران، کارآفرینان، صاحبان اندیشه و خلاقیت، میهمانان ارجمند، سلام عرض می‌کنم.

اصفهان شهرِ حساب و حوصله است. شهری که اگر به سکوتش گوش بدهید، هنوز صدای قلم‌موی تاریخ را می‌شنوید. جایی که هنر از دل نظم بیرون آمده و علم با زیبایی آمیخته است. در این شهر، اگر بنایی گنبدی ساخته، زاویه آجرهایش را با ریاضی چیده و اگر صنعتگری نقشی آفریده، پشت هر خط آن، قرن‌ها تجربه و اندیشه نشسته است. اینجا از قدیم، فکر زیبا بوده و زیبایی، فکری.

شاید به همین دلیل است که اصفهان جای مناسبی برای طرح پرسشی درباره اقتصاد امروز ایران باشد، پرسشی که از دل یک بازار قدیمی آغاز می‌شود، اما پاسخ آن به آینده اقتصاد کشور مربوط است.

می‌خواهم سخنم را با یک صحنه آشنا آغاز کنم.

فرض کنید دو هنرمند در بازار اصفهان کارگاه دارند. هر دو محصولاتی زیبا و باکیفیت تولید می‌کنند، با زحمت، دقت و هنری که حاصل سال‌ها تجربه است.

اما یکی تمام توان خود را صرف ساختن کرده و مشتریان محدودی دارد. دیگری در کنار هنر تولید، بازار را هم می‌شناسد، می‌داند مشتری چه می‌خواهد، چگونه محصولش را معرفی کند و چطور به بازارهای تازه راه پیدا کند.

آخر شب که حساب می‌کنند، ممکن است نفر دوم درآمد بیشتری به دست آورده باشد.

این تفاوت به معنای برتری تجارت بر تولید نیست، نشان می‌دهد که در اقتصاد امروز، هنر ساختن به‌تنهایی کافی نیست. تولیدکننده باید هنر فروختن و قدرت انتخاب در بازار را هم داشته باشد.

این داستان، حکایت ساده یک بازار نیست، بخشی از واقعیت اقتصاد امروز جهان است.

ما در ایران معمولاً از تولیدکننده خوب تقدیر می‌کنیم، از مخترع خوب تقدیر می‌کنیم، از هنرمند خوب تقدیر می‌کنیم. اما کمتر می‌پرسیم که این محصول چگونه به بازار رسیده، چگونه برای آن مشتری پیدا شده و چه سهمی از ارزش معامله به تولیدکننده بازگشته است.

گاهی چنان شیفته ساختن می‌شویم که فروختن را فراموش می‌کنیم. گاهی آن‌قدر درباره ظرفیت‌هایمان سخن می‌گوییم که فراموش می‌کنیم، ظرفیت، تا وقتی به فرصت اقتصادی تبدیل نشده، هنوز ظرفیت است.

این شاید یکی از مهم‌ترین مسائل اقتصاد ایران باشد.

ما کشوری هستیم که تقریباً درباره هر حوزه‌ای، یک جمله افتخارآمیز داریم. درباره منابع طبیعی می‌گوییم از ظرفیت‌های بزرگی برخورداریم. درباره علم می‌گوییم جوانان بسیار بااستعدادی داریم. درباره فرهنگ می‌گوییم صاحب تمدنی چند هزار ساله‌ایم. درباره هنر از فرش و معماری و صنایع‌دستی و ادبیات سخن می‌گوییم.

همه این‌ها درست است. اما اجازه بدهید امروز به‌جای تکرار این افتخارات، یک پرسش مطرح کنم:

اگر این‌همه دارایی داریم، چرا سهم ما از ارزش اقتصادی بسیاری از بازارهای جهان، متناسب با این دارایی‌ها نیست؟

فکر می‌کنم باید میان سه مفهوم تفاوت بگذاریم: داشتن، تولیدکردن و فروختن.

داشتن یک منبع، به معنای توانایی تولید از آن نیست. تولیدکردن هم به معنای توانایی فروش با شرایط مطلوب نیست. و حتی فروش بیشتر، لزوماً به معنای درآمد بیشتر و منفعت پایدارتر نیست.

در اقتصاد، گاهی آنچه از یک معامله باقی می‌ماند، مهم‌تر از عددی است که در ابتدای قرارداد نوشته شده است.

در بازار، قدرت همیشه در دست کسی نیست که بهترین محصول را دارد. گاهی در دست کسی است که گزینه‌های بیشتری دارد، مشتریان بیشتری می‌شناسد، به بازارهای متنوع‌تری دسترسی دارد و مجبور نیست محصول خود را به هر قیمت و با هر شرایطی بفروشد.

من نام این توانایی را «اختیار معامله» می‌گذارم.

اختیار معامله، به معنایی که امروز از آن سخن می‌گویم، یعنی قدرت انتخاب در مناسبات اقتصادی. یعنی تولیدکننده مجبور نباشد فقط به یک مشتری، یک واسطه، یک مسیر فروش یا یک بازار تکیه کند. یعنی بتواند گزینه‌های مختلف را بسنجد و با حفظ منافع خود، بهترین شرایط را برای عرضه محصول انتخاب کند.

در اقتصاد امروز، داشتن محصول خوب شرط لازم موفقیت است، اما کافی نیست. آنچه قدرت اقتصادی ایجاد می‌کند، توانایی تبدیل محصول به ارزش و حفظ سهمی شایسته از آن ارزش است.

این همان مسئله‌ای است که در بسیاری از حوزه‌های اقتصاد ایران با آن روبه‌رو هستیم.

ما فرش داریم، اما آیا بازار جهانی فرش را هم به همان اندازه در اختیار داریم؟

ما داستان و اسطوره داریم، اما آیا مالک شخصیت‌ها و محصولاتی هستیم که از این داستان‌ها می‌توان ساخت؟

ما هنرمند و طراح داریم، اما آیا سازوکارهایی داریم که ارزش آثار آنان را در بازارهای جهانی حفظ کند؟

یک هنرمند ممکن است بهترین اثر را خلق کند، اما اگر برند، شبکه توزیع، حقوق مالکیت فکری و دسترسی به مشتری نداشته باشد، بخش بزرگی از ارزش کار او ممکن است در جای دیگری شکل بگیرد.

در اینجا مسئله فقط تولید نیست، فاصله میان داشتن دارایی و داشتن قدرت معامله است.

به اعتقاد من، یکی از مهم‌ترین وظایف سیاست‌گذاری علم و فناوری، کم‌کردن همین فاصله است.

مانوین باید برای کم‌کردن همین فاصله به وجود بیاید.

خانم‌ها و آقایان!

ما امروز در اصفهان هستیم؛ شهری که قرن‌ها پیش، پیوند علم و هنر را به شکلی درخشان تجربه کرده است.

وقتی به گنبد مسجد شیخ لطف‌الله نگاه می‌کنیم، با چه چیزی روبه‌رو هستیم؟ هنر یا مهندسی؟ تخیل یا محاسبه؟ زیبایی یا ریاضیات؟

پاسخ این است که با همه آن‌ها روبه‌رو هستیم.

معمار ایرانی قرن‌ها پیش می‌دانست که برای خلق یک اثر ماندگار، نباید میان دانش و زیبایی دیوار کشید. هندسه را به خدمت هنر گرفت و هنر را به زبان هندسه بیان کرد.

شاید اگر بخواهیم برای نسبت علم و هنر در ایران تصویری پیدا کنیم، نیازی نباشد به کتاب‌های نظری مراجعه کنیم، کافی است سرمان را در میدان نقش‌جهان بالا بگیریم.

آنچه می‌بینیم، یادگار روزگاری است که دانش، ابزار خلق زیبایی بود و زیبایی، نشانه‌ای از بلوغ دانش.

امروز ما از پیوند فناوری و صنایع خلاق سخن می‌گوییم، درحالی‌که اصفهان قرن‌ها پیش این پیوند را زندگی کرده است.

اما یک تفاوت وجود دارد.

آن روز، هنرمند اصفهانی برای خلق اثر خود به دانش و ابزار زمانه‌اش تکیه می‌کرد. امروز ابزارهای تازه‌ای در اختیار ما قرار گرفته است: هوش مصنوعی، طراحی محاسباتی، چاپ سه‌بعدی، واقعیت افزوده، فناوری‌های تولید دیجیتال و پلتفرم‌های جهانی توزیع محتوا.

پرسش این نیست که آیا این فناوری‌ها وارد زندگی ما خواهند شد یا نه. وارد شده‌اند.

پرسش این است که ما با آن‌ها چه خواهیم ساخت.

آیا قرار است صرفاً مصرف‌کننده محصولاتی باشیم که دیگران برای ما طراحی می‌کنند؟ یا می‌خواهیم از دل فرهنگ، تاریخ، هنر و تخیل ایرانی، محصولاتی بسازیم که دیگران نیز خواهان آنها باشند؟

اگر روزگاری ابزار خلق یک اثر، قلم‌مو و رنگ و آجر بود، امروز در کنار همه آن ابزارها، کیبورد و داده و الگوریتم هم قرار گرفته است.

اما نباید اشتباه کنیم، تغییر ابزار، به معنای تغییر جوهر خلاقیت نیست.

همان ذهنی که روزی از آجر، گنبد می‌ساخت، امروز می‌تواند از داده، جهانی تازه بسازد. فناوری زمانی ارزشمند می‌شود که ادامه توانایی انسان برای آفرینش باشد، نه جایگزین اندیشه و تخیل او.

در اقتصاد امروز، ارزش بسیاری از محصولات دیگر فقط در ماده اولیه آنها نیست.

یک تلفن همراه از فلز، شیشه، تراشه و قطعات الکترونیکی ساخته شده است. اما ارزش اقتصادی آن فقط حاصل جمع قیمت این مواد نیست. طراحی، نرم‌افزار، تجربه کاربری، برند و مالکیت فکری نیز در ارزش نهایی آن نقش دارند.

یک بازی رایانه‌ای نیز از کد، تصویر و صدا تشکیل شده است، اما آنچه مردم را به آن علاقه‌مند می‌کند، تجربه‌ای است که از ترکیب این عناصر شکل می‌گیرد.

در اقتصاد خلاق، ما فقط محصول نمی‌فروشیم؛ معنا، تجربه، زیبایی و گاهی بخشی از هویت را عرضه می‌کنیم.

این همان جایی است که دانش و فرهنگ به اقتصاد پیوند می‌خورند.

من معتقدم صنایع خلاق صرفاً بخشی در کنار صنایع دیگر نیستند. این صنایع می‌توانند الگویی برای یک تحول بزرگ‌تر در اقتصاد ایران باشند؛ تحولی که در آن سهم بیشتری از ارزش اقتصادی، از دانش، طراحی، خلاقیت، برند و مالکیت فکری به دست می‌آید.

اقتصاد آینده، اقتصادی نیست که فقط بیشتر تولید کند، اقتصادی است که بتواند ارزش بیشتری خلق کند و سهم بیشتری از آن ارزش را برای مردم خود حفظ کند.

فردوسی هزار سال پیش شاهنامه را خلق کرد؛ جهانی از شخصیت‌ها، روایت‌ها و قهرمانان که هنوز ظرفیت الهام‌بخشی دارد.

اما اگر امروز از خود بپرسیم چه سهمی از بازار جهانی بازی، پویانمایی و شخصیت‌پردازی از دل این میراث شکل گرفته، پاسخ چندان رضایت‌بخش نیست.

مشکل آن نیست که داستان نداریم. مشکل آن است که هنوز نتوانسته‌ایم بسیاری از داستان‌هایمان را به محصولاتی تبدیل کنیم که در بازارهای جهانی حضور پایدار داشته باشند.

یک شخصیت داستانی می‌تواند نقطه آغاز یک زنجیره اقتصادی باشد، از کتاب و پویانمایی و بازی رایانه‌ای تا محصولات آموزشی، اسباب‌بازی و مجموعه‌ای از حقوق تجاری.

اما این زنجیره خودبه‌خود شکل نمی‌گیرد. به نویسنده و هنرمند، طراح و فناور، سرمایه‌گذار و کسی نیاز دارد که بازار را بشناسد.

اگر فقط داستان را داشته باشیم، هنوز صاحب صنعت نشده‌ایم.

اگر محصول را بسازیم اما مالکیت فکری و شبکه توزیع نداشته باشیم، ممکن است سهم اصلی از ارزش اقتصادی آن را دیگران به دست آورند.

این کار البته با سفارش اداری و بودجه دولتی به‌تنهایی انجام نمی‌شود.

یک شخصیت محبوب را نمی‌توان با بخشنامه خلق کرد. نمی‌توان به مردم دستور داد یک فیلم را دوست داشته باشند یا یک بازی را بخرند. نمی‌توان با مصوبه، زیبایی آفرید.

اما می‌توان شرایطی فراهم کرد که خلاقیت امکان رشد پیدا کند.

اینجاست که وظیفه دولت و به‌ویژه معاونت علمی آغاز می‌شود.

ما باید به اقتصاد دانش‌بنیان نگاهی گسترده‌تر داشته باشیم.

دانش فقط آن چیزی نیست که در آزمایشگاه تولید می‌شود. گاهی دانش در دست یک استادکار اصفهانی است که نسبت رنگ و نقش را از تجربه نسل‌ها آموخته است. گاهی در ذهن یک طراح صنعتی است. گاهی در نگاه نویسنده‌ای است که می‌تواند از یک روایت کهن، داستانی تازه بسازد.

این‌ها حاشیه اقتصاد دانش‌بنیان نیستند، بخشی از متن آن هستند.

اما برای تبدیل این توانایی‌ها به اقتصاد، باید زنجیره‌ای کامل شکل بگیرد: از ایده و طراحی تا تولید، مالکیت فکری، تأمین مالی، بازاریابی و صادرات.

اگر فقط از مرحله تولید حمایت کنیم، اما به بازار فکر نکنیم، بخش مهمی از کار را نیمه‌تمام گذاشته‌ایم. اگر فقط به شرکت‌ها تسهیلات بدهیم، اما نتوانیم برای محصولاتشان مشتری پیدا کنیم، منابع را به گردش اقتصادی پایدار تبدیل نکرده‌ایم.

و اگر از مالکیت فکری حمایت نکنیم، ممکن است خلاقیت در ایران شکل بگیرد، اما ارزش اقتصادی آن در جای دیگری انباشته شود.

از نظر من، یکی از مهم‌ترین تغییراتی که باید در سیاست‌گذاری علم و فناوری اتفاق بیفتد، عبور از نگاه صرفاً تولیدمحور به نگاه بازارمحور است.

البته بازارمحوری به معنای آن نیست که همه ارزش‌های فرهنگی را با پول اندازه بگیریم. فرهنگ ارزش‌هایی دارد که فراتر از معامله‌اند. اما وقتی درباره صنعت خلاق صحبت می‌کنیم، باید بتوانیم میان ارزش فرهنگی و ارزش اقتصادی ارتباطی پایدار ایجاد کنیم.

خانم‌ها و آقایان!

می‌خواهم نکته‌ای را صریح بگویم.

خلاقیت بیش از آنکه به تشویق دولت احتیاج داشته باشد، به این احتیاج دارد که دولت از سر راهش کنار برود.

دولت نباید تصور کند چون منابع مالی در اختیار دارد، پس باید درباره سلیقه و تخیل نیز تصمیم بگیرد.

وظیفه دولت این نیست که به هنرمند بگوید چه چیزی خلق کند. وظیفه‌اش آن است که موانع را بردارد، ریسک سرمایه‌گذاری را کاهش دهد، حقوق مالکیت فکری را تقویت کند و راه دسترسی به بازار را هموار سازد.

ما باید بتوانیم به یک جوان خلاق کمک کنیم که از مرحله داشتن ایده، به مرحله داشتن محصول و سپس داشتن مشتری برسد.

در این مسیر، مسئله تأمین مالی بسیار مهم است.

نظام مالی ما هنوز در بسیاری از موارد، دارایی را با زمین، ساختمان و ماشین‌آلات می‌شناسد. اما در اقتصاد جدید، بخش بزرگی از ارزش شرکت‌ها ممکن است در نرم‌افزار، برند، طراحی، داده و مالکیت فکری آن‌ها باشد.

اگر یک شرکت خلاق صاحب شخصیت داستانی ارزشمندی باشد، اگر یک بازی‌ساز محصولی با ظرفیت جهانی خلق کرده باشد، اگر یک طراح صنعتی صاحب طرحی قابل تجاری‌سازی باشد، باید بتوانیم برای ارزش اقتصادی این دارایی‌ها سازوکارهای معتبر ارزیابی و تأمین مالی ایجاد کنیم.

نمی‌توانیم از جوانان بخواهیم در اقتصاد آینده رقابت کنند، اما فقط ابزارهای تأمین مالی اقتصاد گذشته را در اختیارشان بگذاریم.

مانوین باید یکی از نقاط آغاز این تغییر باشد.

من نمی‌خواهم موفقیت این رویداد را فقط با تعداد غرفه‌ها، شرکت‌کنندگان یا تندیس‌ها اندازه بگیریم.

شش ماه دیگر باید بپرسیم چند محصول تازه به بازار رسیده است؟ چند قرارداد سرمایه‌گذاری شکل گرفته است؟ چند کسب‌وکار توانسته رشد کند؟ چند اثر ایرانی به مخاطب خارجی رسیده است؟ و چند جوان خلاق توانسته از ایده خود درآمد پایدار بسازد؟

اگر پاسخ روشنی برای این پرسش‌ها نداشته باشیم، حتی برگزاری باشکوه‌ترین مراسم نیز کافی نخواهد بود.

ما باید از جشنواره‌محوری به زیست‌بوم‌سازی برسیم.

زیست‌بومی که در آن هنرمند، فناور، طراح، سرمایه‌گذار، تولیدکننده و صادرکننده بتوانند در کنار یکدیگر کار کنند. زیست‌بومی که در آن، مسیر تبدیل ایده به محصول و محصول به بازار روشن باشد.

دوستان عزیز!

امروز درباره صنایع خلاق صحبت می‌کنیم، اما به نظرم مسئله‌ای که پیش روی ماست، بزرگ‌تر از یک صنعت است.

مسئله این است که اقتصاد ایران چگونه می‌تواند از اتکای صرف به دارایی‌های موجود، به سمت خلق مستمر ارزش حرکت کند.

در همه بخش‌های اقتصاد، از صنعت و تولید گرفته تا فناوری و صنایع خلاق، به سرمایه‌گذاری، زیرساخت، دانش و بازار نیاز داریم. اما آنچه قدرت اقتصادی ایجاد می‌کند، توانایی پیوندزدن این ظرفیت‌ها و تبدیل آن‌ها به ارزش پایدار است.

باید از تولیدکننده حمایت کنیم، اما به تولید محدود نمانیم. باید بازار را بشناسیم، مشتری را بشناسیم، زمان را بشناسیم و برای حفظ سهم خود از ارزش نهایی معامله برنامه داشته باشیم.

در جهان امروز، فرصت‌ها دائمی نیستند. ممکن است بازاری امروز به محصول ما نیاز داشته باشد و فردا تأمین‌کننده دیگری پیدا کند. ممکن است فناوری تازه‌ای امروز مزیت رقابتی ایجاد کند و چند سال بعد به ابزاری معمولی تبدیل شود.

بنابراین یکی از مهم‌ترین مسئولیت‌های حکمرانی اقتصادی، شناخت فرصت‌ها پیش از ازدست‌رفتن آن‌هاست.

ما باید یاد بگیریم فقط به داشته‌هایمان افتخار نکنیم؛ برای استفاده از آن‌ها برنامه داشته باشیم.

و این برنامه باید در نهایت به زندگی مردم برسد.

مردم حق دارند نتیجه علم را در کیفیت زندگی خود ببینند. حق دارند نتیجه توسعه فناوری را در اشتغال، درآمد و رفاه تجربه کنند. حق دارند از ظرفیت‌های بزرگ کشور، منافع ملموس دریافت کنند.

برای همین معتقدم یکی از مهم‌ترین معیارهای موفقیت سیاست‌گذاری علمی و اقتصادی، میزان ارزشی است که به زندگی مردم اضافه می‌کند.

در پایان، می‌خواهم به همان تصویر نخست برگردم؛ به آن دو هنرمند در بازار اصفهان.

هر دو هنر ساختن داشتند، اما یکی در کنار ساختن، هنر شناختن بازار را هم آموخته بود.

آرزوی من برای اقتصاد ایران این است که این دو توانایی را در کنار یکدیگر داشته باشیم.

ما باید هم بهترین محصول را بسازیم و هم بازار آن را بشناسیم. هم خلاقیت داشته باشیم و هم قدرت معامله. هم صاحب فناوری باشیم و هم توان تبدیل فناوری به ثروت.

ایران سرزمین منابع بزرگ است، اما مهم‌تر از آن، سرزمین ذهن‌های بزرگ است.

خلاقیت، دارایی‌ای است که انسان ایرانی می‌تواند هر روز دوباره خلق کند.

ما وارثان یک تمدن بزرگ هستیم، اما قرار نیست فقط وارث بمانیم. باید چیزی بر این میراث بیفزاییم.

چندی پیش در همین اصفهان، در رویداد فن‌نما، گفتم اصفهان فقط نصف جهان نیست؛ نصف آینده هم هست.

امروز در مانوین می‌خواهم آن سخن را یک قدم جلوتر ببرم. آن روز از توانایی اصفهان برای ساختن آینده سخن گفتم، امروز می‌خواهم از سهم اصفهان در اقتصاد آن آینده سخن بگویم.

مسئله فقط این نیست که هنرمند و فناور اصفهانی چه چیزی می‌توانند خلق کنند، مسئله این است که چه سهمی از ارزش اقتصادی آنچه خلق می‌کنند، نصیب خودشان و این سرزمین می‌شود.

اصفهان در گذشته نشان داده است که می‌تواند خالق آثاری باشد که جهان تحسینشان می‌کند. امروز باید نشان دهد که می‌تواند خالق محصولاتی باشد که جهان خریدارشان است؛ و مهم‌تر از آن، ارزش اقتصادی این محصولات نیز به خالقانشان بازگردد.

اصفهان برای ما یادآور همین مسئولیت است. همان حوصله‌ای که روزی نقش فیروزه‌ای یک گنبد را شکل داد، امروز می‌تواند در طراحی یک محصول، نوشتن یک الگوریتم یا خلق یک فناوری تازه جلوه کند.

آینده را نمی‌توان تنها با افتخار به گذشته ساخت، باید بتوانیم چیزی خلق کنیم که آیندگان نیز به آن افتخار کنند.

اگر نسل‌های گذشته ایران را با دانش، هنر و خلاقیت ساخته‌اند، مسئولیت نسل ما این است که همان روح خلاق را با ابزارهای امروز، به آینده پیوند بزند.

مانوین می‌تواند یکی از آغازهای این مسیر باشد.

آینده ایران را نه فقط با آنچه داریم، بلکه با آنچه می‌توانیم خلق کنیم و به جهان عرضه کنیم، خواهیم ساخت.

از همه شما سپاسگزارم.