معاون علمی رئیسجمهور در نشست با نخبگان خراسان جنوبی، بر توسعه زنجیرههای ارزش مبتنی بر قابلیتهای بومی، بر اساس معماری نوین حکمرانی علم، فناوری و نوآوری، با توانمندسازی نخبگان استان تأکید کرد.
افشین، با ارائه تصویری از وضعیت زیستبوم دانشبنیان خراسان جنوبی، تعداد شرکتهای دانشبنیان استان را ۴۷شرکت اعلام کرد و گفت: خراسان جنوبی از نظر تعداد شرکتهای دانشبنیان در رتبه بیستوششم کشور قرار دارد و تاکنون ۵۶ محصول دانشبنیان برای این استان ثبت شده است.
معاون علمی رئیسجمهور همچنین میزان فروش محصولات دانشبنیان در خراسان جنوبی را حدود ۲ هزار میلیارد تومان عنوان کرد و گفت: این میزان درآمد دانشبنیانی، استان را در رتبه بیستوهفتم کشور قرار داده است. در حالی که مجموع فروش محصولات شرکتهای دانشبنیان کشور در سال ۱۴۰۴ حدود ۳۲۰۰ هزار میلیارد تومان بوده، سهم خراسان جنوبی از این رقم حدود ۲ هزار میلیارد تومان است.
وی با اشاره به نقش مکمل معاونت علمی، بنیاد ملی نخبگان و بنیاد ملی علم ایران در حمایت از زیست بومعلم، فناوری و نوآوری افزود: بنیاد ملی نخبگان، بر حمایت از مستعدین برتر و پژوهشگران جوان، و بنیاد ملی علم ایران عمدتاً بر حمایت از استادان و طرحهای پژوهشی تمرکز دارد و استادان دانشگاهها میتوانند از مسیر فراخوانها و طرحهای پژوهشی این بنیاد از حمایت برخوردار شوند.
افشین نرخ پذیرش طرحهای پژوهشی در بنیاد ملی علم ایران را بهطور متوسط حدود ۳۵ تا ۴۰ درصد اعلام کرد و گفت: این میزان نشان میدهد که مسیر دریافت حمایت پژوهشی برای دانشگاهها کاملاً دستنیافتنی نیست و دانشگاهها باید با ارسال فعالانه پروپوزالهای باکیفیت از این فرصت استفاده کنند.
وی با اشاره به آمار طرحهای ارسالی دانشگاههای خراسان جنوبی، برضرپرت مشارکت جدیتر دانشگاههای این استان در طرح های بنیاد ملی علم ایران افزود: وضعیت طرحهای ارسالی دانشگاههای خراسان جنوبی، نشان میدهد که ظرفیت موجود هنوز به اندازه کافی مورد استفاده قرار نگرفته است.
معاون علمی رئیسجمهور در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تأکید رهبر انقلاب بر استفاده از ظرفیت نخبگان جوان، به پیام ایشان به مناسبت هفته دولت اشاره کرد.
وی گفت: در این پیام بر بهکارگیری فناوریها و نوآوریهای پیشنهادشده از سوی نخبگان جوان و ضرورت استفاده بهموقع از این ظرفیت و ترک روالهای معمول و عادتهای
مرسوم برای ایجاد جهش در مسیر پیشرفت کشور تأکید شده است؛ موضوعی که در حوزههای مختلف تولید قدرت از جمله کشاورزی، صنعت، فرهنگ، تربیت، امور ارتباطاتی و اجتماعی قابلیت تحقق دارد.
افشین، این رویکرد را نشاندهنده اهمیت و جایگاه نخبگان در حل مسائل کشور دانست و افزود: بر همین اساس، معاونت علمی پیشنویس آییننامهای را برای حمایت از
ایدهها و نوآوریهای نخبگان جوان تدوین و برای بررسی به دولت ارسال کرده است.
رییس بنیاد ملی نخبگان اعلام کرد: پیشنویس آییننامه از طریق بنیادهای ملی و استانی در اختیار نخبگان قرار میگیرد و نخبگان استانها میتوانند پیشنهادها، دیدگاهها و اصلاحات مورد نظر خود را ارائه کنند تا این نظرات تجمیع و در فرآیند بررسی نهایی آییننامه در دولت مورد استفاده قرار گیرد.
افشین، مهلت ارائه دیدگاهها و پیشنهادهای نخبگان درباره این آییننامه را تا ۲۰ شهریور اعلام کرد و از بنیادهای نخبگان استانی خواست نظرات نخبگان را جمعآوری و منتقل کنند.
معاون علمی رئیسجمهور، در ادامه با تشریح رویکرد معاونت علمی در حمایت از طرحهای استانی، گفت: در طرحهای جدید صرفاً به دنبال تعریف پروژههای منفرد نیستیم، بلکه باید اجزای زیستبوم شامل شرکتهای دانشبنیان، صندوقهای پژوهش و فناوری، نخبگان، دانشگاهها، پارکهای علم و فناوری، بخش خصوصی، بازار و دستگاههای اجرایی در قالب یک زنجیره مشخص شوند.
وی یکی از ابزارهای مهم معاونت علمی را قرارداد «ساخت بار اول» دانست و گفت: در این سازوکار، دستگاههای اجرایی میتوانند برای استفاده از محصولات و فناوریهایی که برای نخستین بار ساخته میشوند، با شرکتهای دانشبنیان وارد همکاری شوند و در چارچوب ضوابط، این همکاری بدون نیاز به طی فرآیند معمول مناقصه انجام شود.
این مقام مسئول افزود: معاونت علمی در سال جاری توانسته است حجم قابل توجهی از قراردادهای ساخت بار اول را به مرحله اجرا برساند و این روند نشان میدهد ظرفیت اکوسیستم فناوری کشور برای پاسخگویی به نیازهای دستگاههای اجرایی در حال افزایش است.
حمایت از خانه خلاق و شرکتهای فناور
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به مصوبات مربوط به خانه خلاق استان گفت: معاونت علمی برای تجهیز این مجموعه بر اساس طرح ارائهشده حمایت خواهد کرد تا زیرساخت لازم برای فعالیت تیمها و شرکتهای خلاق و فناور فراهم شود.
وی همچنین از حمایت از طرح «نوشناس» خبر داد و افزود: این حمایت با هدف کمک به شکلگیری شرکتهای دانشبنیان جدید در استان انجام میشود و شرط آن، حرکت شرکتهای مورد حمایت به سمت دانشبنیان شدن خواهد بود.
افشین تأکید کرد: منابع حمایتی باید به ایجاد شرکت و فعالیت اقتصادی منجر شود و هدف صرفاً افزایش تعداد مجموعههای مستقر یا ایجاد فضاهای جدید نیست.
معاون علمی رییسجمهور درباره حمایت از زیرساختهای پارک علم و فناوری خراسان جنوبی توضیح داد: معاونت علمی برای توسعه زیرساختهای پارک در کنار استان قرار خواهد گرفت، اما اجرای این طرحها باید بر اساس نیاز واقعی شرکتهای فناور انجام شود. برای توسعه این زیرساختها باید فراخوان استقرار شرکتها انجام شود و حضور شرکتهای فناور در فضای ایجادشده پیش از اجرای طرح مشخص باشد.
ایجاد اتاق تمیز برای استفاده مشترک مراکز علمی و فناورانه
معاون علمی رئیسجمهور یکی دیگر از مصوبات را حمایت از ایجاد و تجهیز اتاق تمیز در استان عنوان کرد و گفت: این زیرساخت باید به شکلی ایجاد شود که دانشگاهها، شرکتهای فناور و مراکز تحقیقاتی مختلف استان بتوانند از آن استفاده کنند.
وی تأکید کرد: این مجموعه نباید صرفاً در اختیار یک نهاد قرار گیرد، بلکه باید به عنوان یک زیرساخت مشترک در خدمت مجموعه زیستبوم فناوری استان باشد.
تقویت صندوق پژوهش و فناوری استان
حسین افشین تقویت صندوق پژوهش و فناوری خراسان جنوبی را یکی دیگر از محورهای حمایت معاونت علمی دانست و گفت: برای افزایش توان تأمین مالی این صندوق، خط اعتباری در نظر گرفته شده است.
او افزود: در صورت تقویت سرمایه صندوق و رسیدن آن به سطح مورد انتظار، معاونت علمی میتواند خط اعتباری گستردهتری در اختیار آن قرار دهد تا شرکتهای دانشبنیان استان بتوانند منابع مورد نیاز خود را در داخل استان دریافت کنند.
معاون علمی رئیسجمهور تأکید کرد: هدف این است که شرکتهای دانشبنیان برای دریافت حمایتهای مالی و پیگیری طرحهای خود ناچار به مراجعه مستمر به تهران نباشند و صندوق استانی بتواند نقش مؤثرتری در تأمین مالی زیستبوم فناوری خراسان جنوبی ایفا کند.
راهاندازی هاب صادراتی با تمرکز بر بازارهای منطقه
افشین همچنین از حمایت معاونت علمی برای ایجاد هاب صادراتی در خراسان جنوبی خبر داد و گفت: این مجموعه باید علاوه بر برخورداری از زیرساخت مناسب، برنامه مشخصی برای توسعه بازار و شبکهسازی داشته باشد.
وی افزود: هاب صادراتی خراسان جنوبی میتواند به عنوان نقطه اتصال شرکتهای دانشبنیان کشور با بازارهای منطقهای فعالیت کند و با توجه به موقعیت استان، بازار افغانستان یکی از ظرفیتهای مهم در این زمینه است.
معاون علمی رئیسجمهور تأکید کرد: حمایت از این هاب صرفاً به ایجاد فضای فیزیکی محدود نمیشود و بخش مهمی از حمایت باید صرف شتابدهی، بازاریابی، شبکهسازی و ایجاد ارتباط میان شرکتهای دانشبنیان و بازارهای هدف شود.
این مقام مسئول همچنین از حمایت معاونت علمی برای تجهیز بنیاد نخبگان خراسان جنوبی خبر داد و گفت: هدف از این حمایت، فراهم کردن شرایط مناسبتر برای فعالیت نخبگان و تقویت ظرفیتهای این مجموعه در استان است.
تمرکز بر زنجیرههای ارزش کشاورزی و معدن
افشین با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد در حمایت از زیستبوم فناوری گفت: معاونت علمی به دنبال آن است که حمایتها از ایجاد زیرساختهای پراکنده فاصله بگیرد و به سمت توسعه زنجیرههای ارزش حرکت کند.
وی افزود: در خراسان جنوبی ظرفیتهای مهمی در حوزه کشاورزی و معدن وجود دارد و زرشک، زعفران، عناب و گیاهان دارویی، گوهرسنگها، مس و بنتونیت میتوانند در قالب زنجیرههای ارزش مورد توجه قرار گیرند.
معاون علمی رئیسجمهور درباره بخش معدنی استان نیز گفت: تکمیل زنجیره فرآوری، کاربرد و تجاریسازی مواد معدنی، بهویژه بنتونیت، باید با مشارکت دانشگاهها، شرکتهای دانشبنیان، بخش خصوصی و دستگاههای اجرایی دنبال شود.
افزایش حمایت از طرحهای دانشگاهی
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به دو طرح مصوب در حوزه زنجیره ارزش استان گفت: یکی از این طرحها مربوط به تکمیل و توسعه زنجیره ارزش حوزه فرآوری، کاربرد و تجاریسازی مواد معدنی با تمرکز بر معادن بنتونیت استان خراسان جنوبی و طرح دیگر نیز در حوزه تکمیل و توسعه زنجیره ارزش فرآوری، کاربرد و تجاریسازی مواد است.
وی افزود: در صورت ارائه طرحهای مناسب، معاونت علمی میتواند حمایت از زنجیرههای ارزش دیگری را نیز در استان دنبال کند و حتی برخی صندوقهای تحت حمایت معاونت را برای سرمایهگذاری در این طرحها وارد کند.
ایجاد مسیر ویژه برای اعتبار مالیاتی
حسین افشین همچنین از آمادگی معاونت علمی برای ایجاد لاین سبز اعتبار مالیاتی برای شرکتهای خراسان جنوبی خبر داد و گفت: شرکتهای بخش خصوصی میتوانند طرحهای خود را برای ایجاد زنجیرههای ارزش و فعالیتهای تحقیق و توسعه ارائه کنند.
وی افزود: طرحهای استان در این مسیر خارج از صف معمول بررسی خواهند شد و با هماهنگی معین استان، فرآیند بررسی و تصویب آنها با سرعت بیشتری انجام میشود همچنین معاونت علمی برای طرحهایی که مصوبه دریافت کنند، تضمینهای لازم را ارائه خواهد کرد تا شرکتها با اطمینان بیشتری از ظرفیت اعتبار مالیاتی برای فعالیتهای تحقیق و توسعه استفاده کنند.
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور بر ضرورت اجرای سریع مصوبات سفر تأکید کرد و گفت: اعتبارهای مصوب زمانی قابل استفاده خواهند بود که طرحها در مهلت تعیینشده ارائه و مراحل قانونی آنها طی شود.
افشین در پایان سخنان خود با اشاره به رویکرد جدید معاونت علمی اظهار کرد: هدف این است که حمایتها از توسعه فیزیکی صرف فاصله بگیرد و منابع به سمت طرحهایی هدایت شود که بتوانند زنجیره ارزش ایجاد کنند، برای بخش خصوصی درآمد بسازند و دانش و فناوری را به ثروت تبدیل کنند.
وی با اشاره به بازدید خود از پارک علم و فناوری خراسان جنوبی اظهار کرد: توان نیروی انسانی در نقاط مختلف کشور قابل توجه است و در خراسان جنوبی نیز ظرفیتهای علمی و فناورانه ارزشمندی وجود دارد. به گفته او، برای توسعه این ظرفیتها باید حمایت از زیرساختهای استان افزایش یابد.
معاون علمی رئیسجمهور همچنین اعلام کرد: با تصمیمات اتخاذشده، تلاش میشود پارک علم و فناوری استان تا بهمنماه به مرحله افتتاح برسد تا امکان بهرهبرداری از زیرساختهای آن برای شرکتها و فعالان فناور فراهم شود.
عبور از پراکندگی به سمت زنجیرههای ارزش
افشین درباره تغییر رویکرد معاونت علمی در دولت چهاردهم گفت: هدف این است که به جای پراکندگی ظرفیتها، زنجیرههای ارزش در شرکتهای دانشبنیان شکل بگیرد و فناوری، نوآوری و در نهایت قابلیت اقتصادی ایجاد کند.
او توضیح داد: کشور در سالهای گذشته در حوزه فناوری پیشرفتهای قابل توجهی داشته و محصولات مختلفی نیز تولید شده است، اما صرف داشتن فناوری به معنای ایجاد نوآوری نیست. زمانی میتوان از نوآوری سخن گفت که فناوری به بازار متصل شود و برای آن ارزش اقتصادی و اثربخشی ایجاد کند.
به گفته معاون علمی رئیسجمهور، فناوری باید ابتدا به نوآوری تبدیل شود و سپس نوآوری به قابلیتی پایدار و تکرارپذیر در شرکتها تبدیل شود؛ به این معنا که شرکت دانشبنیان بتواند به شکل مستمر نوآوری ایجاد کند و آن را به بازار برساند.
وی برای توضیح اهمیت این موضوع، فناوریهای نوظهور را به موج تشبیه کرد و گفت: موفقتر کسی است که موج را زودتر ببیند و برای سوار شدن بر آن آماده باشد. برای دیدن زودتر این موج نیز باید سقف اکوسیستم فناوری کشور افزایش پیدا کند.
او افزود: امروز کشور از اجزای مختلفی مانند شرکتهای دانشبنیان، صندوق نوآوری، مراکز شتابدهی، دانشگاهها و مجموعههای سرمایهگذاری برخوردار است، اما این اجزا باید به یکدیگر متصل شوند و ظرفیت اقتصادی آنها افزایش پیدا کند.
معاون علمی رئیسجمهور تأکید کرد: افزایش درآمد شرکتهای دانشبنیان یکی از شاخصهای مهم برای سنجش رشد این اکوسیستم است. هرچه توان اقتصادی شرکتها بیشتر شود، امکان سرمایهگذاری، توسعه فناوری و واکنش سریعتر به موجهای جدید فناوری نیز افزایش خواهد یافت.
تجربه هوش مصنوعی؛ از غفلت تا ایجاد زیرساخت
افشین با اشاره به تحولات سریع هوش مصنوعی گفت: کشور در آغاز موج هوش مصنوعی نتوانست بهموقع این تحول را تشخیص دهد و زمانی متوجه ابعاد آن شد که این موج بخش مهمی از مسیر خود را طی کرده بود. به همین دلیل، برای جبران این فاصله باید سرمایهگذاری بیشتری انجام شود.
معاون علمی رئیسجمهور افزود: در دولت چهاردهم زیرساختهای لازم برای توسعه هوش مصنوعی در کشور دنبال شده و همین موضوع زمینه رشد شرکتهای فعال در این حوزه را فراهم کرده است.
او گفت: امروز حدود ۲۵۰ شرکت دانشبنیان در حوزه هوش مصنوعی فعالیت میکنند؛ در حالی که این تعداد در ابتدا تکرقمی بود. البته تعمیق فناوری و رسیدن شرکتها به بلوغ اقتصادی زمان میبرد و نمیتوان انتظار داشت همه شرکتها بلافاصله به مرحله درآمدزایی قابل توجه برسند.
معاون علمی رئیسجمهور یکی از الزامات سیاستگذاری فناوری را شناسایی زودهنگام فناوریهای نوظهور دانست و گفت: کشور باید سازوکاری برای رصد تحولات فناوری در جهان داشته باشد تا بتواند جهت حرکت فناوری را زودتر تشخیص دهد و پیش از فراگیر شدن یک فناوری، زیرساختهای مورد نیاز آن را آماده کند.
وی حوزه کوانتوم را نمونهای از این رویکرد دانست و گفت: موج فناوری کوانتوم زودتر شناسایی شده و به همین دلیل اقداماتی مانند تقویت آزمایشگاههای این حوزه و توجه به رمزنگاری پساکوانتومی در دستور کار قرار گرفته است.
رشد درآمد شرکتهای دانشبنیان
معاون علمی رئیسجمهور در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت درآمد شرکتهای دانشبنیان اشاره کرد و گفت: درآمد شرکتهای دانشبنیان در سال ۱۴۰۴ به حدود ۳۲۰۰ همت رسیده که نسبت به سال قبل رشد قابل توجهی داشته است.
وی همچنین از افزایش تعداد شرکتهای دانشبنیان با درآمدهای بالا خبر داد و گفت: تعداد شرکتهای دانشبنیانی که درآمد سالانه آنها بیش از یک همت بوده، از ۷۹ شرکت در سال ۱۴۰۳ به ۱۱۷ شرکت در سال ۱۴۰۴ رسیده است؛ رقمی که نشاندهنده رشدی حدود ۳۵درصدی است.
او ادامه داد: تعداد شرکتهای دانشبنیان با درآمد بالاتر از پنج همت نیز از حدود هشت شرکت در سال ۱۴۰۳ به ۱۷ شرکت در سال ۱۴۰۴ افزایش یافته است.
سیدمحمدرضا هاشمی، استاندار خراسان جنوبی، طی سخنانی در این نشست با اشاره به ظرفیتهای متنوع استان گفت: خراسان جنوبی تنها یک منطقه معدنی یا کشاورزی نیست و مجموعهای از ظرفیتهای علمی، فناورانه، گردشگری و اقتصادی را در اختیار دارد که میتوان با استفاده از فناوری ارزش افزوده بیشتری برای آنها ایجاد کرد.
او یکی از مهمترین زمینههای نیازمند ورود فناوری را بخش معدن دانست و اظهار کرد: بخش قابل توجهی از مواد معدنی استان بهصورت خام از منطقه خارج میشود و در استانهای دیگر فرآوری میشود.
به گفته این مقام مسئول، توسعه فناوریهای فرآوری میتواند ضمن افزایش ارزش اقتصادی مواد معدنی، از انتقال خامفروشی به سمت ایجاد زنجیره ارزش در داخل استان کمک کند.
هاشمی همچنین بر ظرفیتهای خراسان جنوبی در حوزه گوهرسنگها تأکید و بیان کرد: این بخش میتواند در کنار نیروی انسانی متخصص، یکی از زمینههای توسعه فعالیتهای فناورانه و دانشبنیان در استان باشد.
فناوری برای افزایش ارزش محصولات کشاورزی
استاندار خراسان جنوبی با اشاره به ظرفیت استان در تولید محصولات کشاورزی، از زرشک بهعنوان یکی از مهمترین محصولات بومی نام برد و بر ضرورت استفاده از فناوری برای ایجاد ارزش افزوده تأکید کرد.
او افزود: توسعه محصولاتی مانند آب زرشک و سایر فرآوردههای مرتبط، علاوه بر حمایت از کشاورزان، میتواند زمینه معرفی محصولات استان و توسعه بازارهای جدید را فراهم کند.
به گفته هاشمی، استفاده از فناوری در فرآوری، بستهبندی و توسعه بازار محصولات بومی باید بخشی از مسیر حرکت استان به سمت اقتصاد دانشبنیان باشد.
وی همچنین ظرفیت انار، انگور و دیگر محصولات کشاورزی استان را یادآور شد و خواستار توجه بیشتر به فرآوری و تجاریسازی این محصولات شد.
«خراسان جنوبی» ظرفیتهای ویژه برای فناوریهای نجومی
هاشمی در بخش دیگری از سخنان خود به ظرفیتهای منحصربهفرد خراسان جنوبی برای فعالیتهای علمی و پژوهشی اشاره کرد. به گفته او، منطقه سهقلعه از مناطق مناسب برای فعالیتهای مرتبط با نجوم و رصد آسمان به شمار میرود و علاقهمندان این حوزه برای بهرهگیری از شرایط جغرافیایی منطقه به استان سفر میکنند.
این مقام مسئول همچنین به شرایط اقلیمی شهرستان نهبندان اشاره کرد و گفت: این ویژگیها میتواند در کنار سایر ظرفیتهای طبیعی و جغرافیایی، زمینهای برای توسعه فعالیتهای علمی، گردشگری تخصصی و فناوریهای مرتبط فراهم کند.
استاندار خراسان جنوبی با اشاره به ظرفیت نیروی انسانی استان، بر ضرورت ایجاد زیرساختهای مناسب برای فعالیت نخبگان و شرکتهای فناور تأکید کرد.
هاشمی از آمادگی استان برای همکاری در زمینه تأمین زیرساختهای مورد نیاز نخبگان خبر داد و گفت: موضوعاتی مانند مسکن نخبگان و تجهیز فضاهای تخصصی میتواند با همکاری دستگاههای اجرایی و مجموعههای مرتبط دنبال شود.
او همچنین به ساختمان جدید بنیاد نخبگان استان اشاره کرد و خواستار تعیین تکلیف و تجهیز این مجموعه شد. بر اساس اظهارات استاندار، برای تأمین تجهیزات این ساختمان نیز حمایتهایی در نظر گرفته شده است.
هوش مصنوعی در مسیر توسعه استان
استاندار خراسان جنوبی همچنین به فعالیتهای انجامشده در حوزه هوش مصنوعی اشاره کرد و گفت: استان در این زمینه ظرفیت مناسبی دارد. برگزاری رویدادهای آموزشی و تخصصی هوش مصنوعی با حضور دانشآموزان، نخبگان و فرهیختگان استان، نشاندهنده ظرفیت نیروی انسانی خراسان جنوبی در این حوزه است.
او تأکید کرد: توسعه هوش مصنوعی و فناوریهای نوین میتواند در بخشهای مختلف استان از جمله معدن، کشاورزی، گردشگری و خدمات مورد استفاده قرار گیرد و به حل بخشی از مسائل موجود کمک کند.
پیوند فناوری با گردشگری و صنایع دستی
ظرفیتهای گردشگری و صنایع دستی نیز از دیگر محورهای مطرحشده در این نشست بود. هاشمی با اشاره به وجود آثار تاریخی و روستاهای ثبتشده، بر امکان استفاده از فناوری برای معرفی ظرفیتهای گردشگری و توسعه بازار صنایع دستی تأکید کرد.
او همچنین حوزه گوهرسنگها، صنایع دستی و گردشگری را از بخشهایی دانست که میتوانند با اتکا به نیروی انسانی متخصص و فناوری، سهم بیشتری در اقتصاد استان داشته باشند.
محمدرضا هرمزینژاد، رئیس بنیاد ملی علم ایران، در این نشست،ضمن تشریح مأموریتها و برنامههای بنیاد، ظرفیتهای حمایتی موجود برای پژوهشگران و دانشگاههای استان را تبیین کرد.
هرمزینژاد با اشاره به رویکرد بنیاد ملی علم ایران در حمایت از پژوهشهای علمی، ظرفیتسازی برای پیشبرد مرزهای دانش، حمایت از پژوهشگران برجسته و جوان، توسعه هدفمند علوم پیشران و راهبردی، توسعه دیپلماسی علمی و همکاریهای بینالمللی و ایجاد ظرفیت برای خلق راهحلهای بدیع در مواجهه با مسائل کشور، بر ضرورت بهرهگیری از این ظرفیتها برای تقویت زیستبوم علمی و پژوهشی استان خراسان جنوبی تأکید کرد.
وی با تشریح سازوکارهای حمایتی بنیاد، اظهار کرد: حمایتها در دو قالب کلی حمایتهای مبتنی بر فراخوان و حمایتهای مستمر دنبال میشود. در حمایتهای مبتنی بر فراخوان، موضوعات و محورهای اولویتدار با مبالغ حمایتی بالاتر و در فضای رقابتی تخصصیتر دنبال میشوند و در حمایتهای مستمر، امکان ارائه پیشنهادههای پژوهشی در طول سال و در طیف متنوعتری از موضوعات فراهم است.
رئیس بنیاد ملی علم ایران، مجموعهای از برنامههای حمایتی سال ۱۴۰۵ را نیز تشریح کرد که از جمله آنها میتوان به کرسی پژوهشی، گرنتهای جوان، گرنتهای پژوهشی، حمایت از خوشههای پژوهشی چندتخصصی، حمایت از نمونه محصول بدیع و نوظهور، برنامه جهش، گرنت سرآمدان علمی کشور و برنامههای همکاری بینالمللی اشاره کرد.
بر اساس برنامههای اعلامشده، حمایت از کرسیهای پژوهشی با هدف شناسایی و حمایت از استادان برجسته و ایجاد بستر پرورش گروههای پژوهشی توانمند دنبال میشود و سقف حمایت برای هر کرسی در سال ۱۴۰۵ تا ۷ میلیارد تومان پیشبینی شده است. همچنین حمایت از طرحهای پسادکتری و رسالههای دکتری ذیل این کرسیها در نظر گرفته شده است.
هرمزینژاد همچنین به برنامه گرنت جوان اشاره کرد که با هدف ایجاد ظرفیتهای علمی و فناورانه جدید از پژوهشگران جوان عضو هیئت علمی حمایت میکند. بر اساس برنامه حمایت سال ۱۴۰۵، اعطای ۱۰ گرنت جوان در قالب گرنتهای آغاز و استقرار پیشبینی شده است.
وی در ادامه، گرنتهای پژوهشی همافزایی، پیشتازان، چالش، بنیان و میثاق را از دیگر مسیرهای حمایت بنیاد عنوان کرد و توضیح داد: این برنامهها متناسب با سوابق علمی، توانمندیهای پژوهشی، ارتباط با صنعت، توسعه پژوهشهای بنیادین در علوم پایه و بالینی و توسعه پژوهشهای بنیادین در حوزه علوم انسانی طراحی شدهاند.
رئیس بنیاد ملی علم ایران با اشاره به حمایت از خوشههای پژوهشی چندتخصصی، این برنامه را زمینهای برای تشکیل تیمهای همگرا با محوریت استادان برجسته و با تمرکز بر موضوعات تحولآفرین دانست؛ برنامهای که دستیابی به نتایج ملی و بینالمللی، تولید دانش فنی، ثبت اختراع بینالمللی، توسعه سامانههای نوین فناورانه و اثرگذاری در سیاستگذاری کلان را دنبال میکند. سقف حمایت برای هر خوشه پژوهشی در سال ۱۴۰۵، ۶ میلیارد تومان تعیین شده است.
هرمزینژاد همچنین بر ظرفیت بنیاد برای حمایت از پژوهشهای حوزههای پیشران و راهبردی تأکید کرد و زیستفناوری، کوانتوم، هوش مصنوعی، مواد و ساخت پیشرفته، نانو، میکروالکترونیک، اپتیک و لیزر، علوم شناختی، اقتصاد دریامحور، امنیت غذایی و تجهیزات پیشرفته صنعتی را از جمله این حوزهها برشمرد. حمایت از رسالههای پیشرو با موضوعات مرتبط با این حوزهها نیز در برنامه سال ۱۴۰۵ بنیاد قرار گرفته است.
وی در بخش دیگری از سخنان خود، برنامه جامع مدیریت، هدایت و راهبری حل مسئله با عنوان مهر را تشریح کرد؛ برنامهای که با رویکرد سیستمی، به دنبال شکستن کلانچالشها به مجموعهای از پروژههای پژوهشی بههمپیوسته، همکاری مؤثر با ذینفعان و یکپارچهسازی دستاوردهای پروژههای متنوع است. در برنامه حمایت سال ۱۴۰۵، حمایت از چهار مهر تا سقف ۳۰ میلیارد تومان برای هر مهر پیشبینی شده است.
رئیس بنیاد ملی علم ایران، تمرکز دانشگاهها بر مأموریتهای ویژه را نیز یکی از مسیرهای مهم برای پیوند دادن ظرفیت پژوهشی دانشگاه با مسائل واقعی کشور و استان دانست. این برنامه با هدف ترغیب دانشگاهها به تمرکز منابع و ظرفیتهای پژوهشی بر مأموریتهای مشخص و دنبالهدار و با توجه به چالشها و فرصتهای استانی و منطقهای طراحی شده است.
هرمزینژاد همچنین به برنامه حمایت از پژوهشهای عمیق مورد نیاز شرکتهای دانشبنیان اشاره کرد؛ برنامهای که در آن شرکتهای دانشبنیان نیازهای پژوهشی خود برای تولید و توسعه محصولات نسل جدید را در قالب RFP اعلام میکنند و پس از داوری تخصصی بنیاد، طرحهای پژوهشی منتخب برای اجرا در دانشگاهها و پژوهشگاهها مورد حمایت قرار میگیرند.
ظرفیت قابل توجه حمایت بنیاد از پژوهشگران خراسان جنوبی
رئیس بنیاد ملی علم ایران در ادامه، گزارشی از عملکرد این بنیاد در استان خراسان جنوبی ارائه کرد. بر اساس این گزارش، از سال ۱۳۹۴ تا پایان سال ۱۴۰۴، در مجموع ۲۴۴ پیشنهاده از پژوهشگران استان دریافت و ۶۷ طرح به تصویب رسیده است که نسبت طرحهای مصوب به پیشنهادههای دریافتی ۲۷.۵ درصد بوده است.
بر اساس آمار ارائهشده، مجموع اعتبار مصوب بنیاد ملی علم ایران برای حمایت از پژوهشهای استان خراسان جنوبی تا پایان سال ۱۴۰۴ به ۵ میلیارد و ۵۲۸ میلیون تومان رسیده است.
در میان مراکز علمی و پژوهشی استان، دانشگاه بیرجند، دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، دانشگاه صنعتی بیرجند، دانشگاه بزرگمهر قائنات، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی و جهاد دانشگاهی خراسان جنوبی از جمله مراکز دریافتکننده حمایتهای بنیاد بودهاند.
بررسی سوابق حمایتهای بنیاد در خراسان جنوبی نشان میدهد ۶۰ درصد طرحهای مصوب در قالب طرحهای پژوهشی، ۲۵ درصد در قالب رسالههای دکتری، ۶ درصد در قالب طرحهای پسادکتری و ۹ درصد در قالب حمایت از همایشها بوده است.
همچنین از نظر حوزه تخصصی، ۳۳ درصد طرحهای مصوب استان در حوزه علوم پایه و علوم زیستی، ۲۴ درصد در حوزه فنی و مهندسی، ۲۴ درصد در حوزه کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست، ۱۲ درصد در حوزه علوم انسانی و اجتماعی و ۷ درصد در حوزه علوم پزشکی قرار داشتهاند.
هرمزینژاد با اشاره به ظرفیت علمی موجود در استان، بر ضرورت افزایش مشارکت پژوهشگران خراسان جنوبی در فراخوانهای بنیاد و استفاده از ابزارهای حمایتی متنوع آن تأکید کرد و توسعه پژوهشهای مسئلهمحور و مأموریتگرا را یکی از مسیرهای مؤثر برای ارتقای اثرگذاری دانشگاهها و پژوهشگران استان دانست.
۴۶ فراخوان علمی بنیاد در سال ۱۴۰۵
وی با تشریح برنامه فراخوانهای بنیاد ملی علم ایران در سال ۱۴۰۵، از پیشبینی ۴۶ فراخوان در حوزههای مختلف خبر داد که در چهار فصل سال توزیع شدهاند. این فراخوانها طیفی از موضوعات از جمله زیستفناوری، کوانتوم، هوش مصنوعی، میکروالکترونیک، نانو، علوم شناختی، مواد پیشرفته، محیط زیست، کشاورزی، تجهیزات پیشرفته صنعتی، لیزر و فوتونیک، اقتصاد دریامحور و پژوهشهای بنیادی و کاربردی را دربرمیگیرند.
رئیس بنیاد ملی علم ایران همچنین سقف حمایتهای بنیاد در سال ۱۴۰۵ را تشریح کرد که بر اساس آن، سقف حمایت از طرح پژوهشی عادی تا ۷۰۰ میلیون تومان، گرنت جوان تا یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان، گرنت پژوهشی تا یک میلیارد تومان و کرسی پژوهشی تا ۳ میلیارد تومان در دوره حمایت تعیین شده است. سقف حمایت از رسالههای پیشرو نیز ۶۵۰ میلیون تومان اعلام شده است.
هرمزینژاد در پایان بر ضرورت بهرهگیری هدفمند از ظرفیت بنیاد ملی علم ایران برای ارتقای کیفیت پژوهش، تقویت گروههای پژوهشی، حمایت از پژوهشگران جوان و برجسته و تبدیل ظرفیتهای علمی استان به راهحلهای مؤثر برای مسائل منطقهای و ملی تأکید کرد.
این نشست در راستای سفر معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رییس جمهور، به خراسان جنوبی و با هدف شناسایی قابلیتهای فناورانه و نوآورانه استان، معرفی ظرفیتهای حمایتی بنیاد ملی نخبگان و تبیین رویکرد معماری نوین حکمرانی علم، فناوری و نوآوری برگزار شد.
تشریح ظرفیتهای انسانی و نخبگانی خراسان جنوبی
خدایگان، در ابتدای سخنان خود، ضمن ارائه گزارشی تفصیلی از شکلگیری، حمایتها و طرحهای بنیاد نخبگان، با اشاره به ظرفیتهای جغرافیایی، جمعیتی و دانشگاهی خراسان جنوبی اظهار کرد: خراسان جنوبی سومین استان پهناور کشور است با برخورداری از مرز مشترک با افغانستان، از ظرفیتهای ویژهای برای توسعه برخوردار است.
وی افزود: بیش از ۳۵ هزار دانشجو در دانشگاههای مختلف استان مشغول به تحصیل هستند و همین جامعه دانشگاهی، در کنار ظرفیتهای علمی و تخصصی استادان و پژوهشگران، یکی از مهمترین سرمایههای خراسان جنوبی برای حرکت در مسیر توسعه علمی، فناورانه و اقتصادی به شمار میرود.
قائممقام بنیاد ملی نخبگان با اشاره به وضعیت جامعه نخبگانی استان ادامه داد: تاکنون بیش از ۷۰۰ نخبه از خراسان جنوبی از طریق سازوکارهای بنیاد ملی نخبگان شناسایی شدهاند، اما این عدد به طور قطع بیانگر تمام ظرفیت نخبگانی استان نیست؛ چرا که شناسایی و بهرهمندی از بسیاری از حمایتهای بنیاد ماهیتی تقاضامحور دارد و افراد باید برای قرار گرفتن در فرآیندهای حمایتی، درخواست خود را ارائه کنند.
خدایگان تأکید کرد: بر همین اساس، ظرفیت واقعی نخبگان استان میتواند به مراتب بیش از آمار موجود باشد و لازم است دانشگاهها، استادان و بنیاد نخبگان استان در شناسایی و معرفی استعدادهای برتر و نخبگان فعالتر عمل کنند.
ظرفیت جذب نخبگان در دانشگاهها و دستگاههای اجرایی
وی با اشاره به وضعیت جذب نخبگان در خراسان جنوبی گفت: در پنج سال گذشته، سه نفر از مسیرهای بنیاد ملی نخبگان در دانشگاههای استان جذب شدهاند و در حوزه جذب استعدادهای برتر و نخبگان در دستگاههای اجرایی نیز حدود ۲۰ تا ۲۵ نفر از ظرفیتهای این طرحها بهرهمند شدهاند.
قائممقام بنیاد ملی نخبگان توسعه این مسیرها را یکی از محورهای مهم سیاستهای بنیاد دانست و افزود: تلاش بنیاد این است که برای نخبگان صرفاً یک مسیر مشخص تعریف نشود، بلکه افراد مستعد و نخبه بتوانند متناسب با علاقه، تخصص و شرایط خود در دانشگاه، دستگاه اجرایی، شرکت دانشبنیان، صنعت یا بخش خصوصی فعالیت کنند.
پیوند ظرفیت نخبگان با نیازهای صنعت
خدایگان در ادامه با تشریح ظرفیت طرح همیار صنعت گفت: در این طرح، صنعت مسائل و نیازهای خود را با بنیاد ملی نخبگان به اشتراک میگذارد و استادان، دانشجویان و نخبگان میتوانند در قالب پروژههای ارتباط با صنعت برای حل این مسائل مشارکت کنند.
وی افزود: پس از تعریف مسئله و انعقاد قرارداد، هزینههایی که شرکت برای اجرای پروژه انجام میدهد، با تأیید بنیاد ملی نخبگان میتواند از محل اعتبار مالیاتی مورد استفاده قرار گیرد. به این ترتیب، شرکتها میتوانند بخشی از هزینههای تحقیق و توسعه و پروژههای ارتباط با دانشگاه را از ظرفیت اعتبار مالیاتی خود تأمین کنند.
قائممقام بنیاد ملی نخبگان، با تأکید بر اینکه این ظرفیت برای صنایع کوچک و بزرگ استان قابل استفاده است، گفت: استادانی که هماکنون با صنایع ارتباط دارند نیز میتوانند این ارتباط و مسائل موجود را به بنیاد منعکس کنند تا امکان تعریف پروژه در چارچوب این طرح فراهم شود.
وی ادامه داد: بنیاد ملی نخبگان در استان نیز آماده است این ظرفیت را برای صنایع و دانشگاهیان تبیین و زمینه استفاده از آن را فراهم کند.
حمایت مالیاتی از بهکارگیری نخبگان در تحقیق و توسعه
خدایگان یکی دیگر از ظرفیتهای قابل استفاده برای بخش صنعت را حمایت از بهکارگیری نخبگان در پروژههای تحقیق و توسعه، در قالب «همیار صنعت» عنوان کرد و گفت: اگر صنایع، نخبگان را در پروژههای تحقیق و توسعه خود به کار گیرند، امکان پرداخت حمایتهایی تا دو برابر حقوق پرداختی به این افراد وجود دارد و این هزینهها نیز میتواند در چارچوب ظرفیت اعتبار مالیاتی مورد استفاده قرار گیرد.
وی افزود: این سازوکار، میتواند برای استانهایی مانند خراسان جنوبی که نیازمند تقویت ارتباط میان سرمایه انسانی متخصص و بخش تولید هستند، فرصتی برای ورود نخبگان به مسائل واقعی صنعت و افزایش تقاضا برای نیروی انسانی متخصص ایجاد کند.
حلقههای حل مسئله و استفاده از ظرفیت استادان
قائممقام بنیاد ملی نخبگان همچنین به اجرای طرحهای مسئلهمحور در استان اشاره کرد و گفت: در سال گذشته سه هسته در قالب طرح شهید احمدیروشن در استان خراسان جنوبی تشکیل شده است.
وی با اشاره به ظرفیت هیئتهای اندیشهورز افزود: در این سازوکار، استادان دانشگاه بر اساس تخصص خود بر روی مسائل و اولویتهای استان تمرکز میکنند و تلاش میشود ظرفیت علمی دانشگاهها مستقیماً در خدمت شناسایی و حل مسائل واقعی استان قرار بگیرد.
خدایگان گفت: در جلسهای که با مسئولان استان برگزار شد، این پیشنهاد مطرح شد که هیئتهای اندیشهورز به عنوان یکی از ورودیهای فرآیند تعریف طرحهای نهایی و مسائل مصوب استان مورد استفاده قرار گیرند.
وی اضافه کرد: هدف این است که در جریان سفرهای استانی رئیسجمهور، سازوکاری تعریف شود تا استفاده از ظرفیت نخبگان و استادان برای شناسایی و حل مسائل استانها به صورت نهادمند و پایدار دنبال شود و در نهایت به بخشی از معماری نوین حکمرانی نخبگانی تبدیل شود.
تمرکز بر مسائل اولویتدار خراسان جنوبی
قائممقام بنیاد ملی نخبگان درباره مهمترین مسائل شناساییشده برای تشکیل هیئتهای اندیشهورز در خراسان جنوبی اظهار کرد: موضوع توسعه نیروگاههای خورشیدی، حوزه دارو و همچنین خامفروشی و ضعف فناوری در فرآوری محصولات معدنی، از جمله چالشهایی است که برای فعالیت این هیئتها مورد تأیید قرار گرفته است.
وی افزود: این موضوعات باید با استفاده از ظرفیت استادان و متخصصان استان بررسی شود تا راهکارهای علمی و فناورانه برای آنها ارائه و زمینه تبدیل این ظرفیتها به پروژههای عملیاتی فراهم شود.
خدایگان با اشاره به حمایت از حلقههای حل مسئله استادان گفت: استادان میتوانند موضوعات تخصصی و مسئلهمحور مورد نظر خود را به بنیاد ملی نخبگان ارائه کنند و در صورت تأیید طرح، امکان برخورداری از حمایت مالی بنیاد تا سقف سه میلیارد تومان وجود دارد.
وی توضیح داد: در این سازوکار، ۵۰ درصد هزینه اجرای طرح از سوی صنعت و ۵۰ درصد از سوی بنیاد ملی نخبگان تأمین میشود و طرح پس از بررسی گزارشها و تأیید مراحل اجرایی، مورد حمایت قرار خواهد گرفت.
حمایت از استعدادهای برتر دانشجویی
قائممقام بنیاد ملی نخبگان در بخش دیگری از سخنان خود به طرحهای حمایتی بنیاد در حوزه دانشجویی اشاره کرد و گفت: طرح شهید وزوایی برای حمایت از دانشجویان مستعد و برگزیده و طرح شهید احمدیروشن برای تشکیل هستههای مسئلهمحور دانشجویی از جمله برنامههای بنیاد در این حوزه هستند.
وی افزود: همچنین طرحهای آموزشیار و پژوهشیار برای حمایت از دانشجویان برتر دوره دکتری طراحی شدهاند تا دانشجویان واجد شرایط در دوره تحصیل و انجام فعالیتهای پژوهشی از حمایتهای بنیاد بهرهمند شوند.
حمایت از استادان جوان
وی همچنین طرح شهید کاظمی آشتیانی را از دیگر برنامههای بنیاد برای حمایت از اعضای هیئت علمی جوان دانست و گفت: در سال گذشته دو نفر از استادان جوان دانشگاههای استان در این طرح برگزیده شدند و در سال ۱۴۰۴ نیز در مجموع هفت نفر از استادان جوان در سطح کشور در این طرح برگزیده شدند.
قائممقام بنیاد ملی نخبگان افزود: برگزیدگی در این طرح در سطح ملی انجام میشود و حضور استادان جوان استان در میان برگزیدگان، نشانهای مثبت از ظرفیت علمی اعضای هیئت علمی جوان و توانمندی دانشگاههای استان است.
حمایت از مسکن نخبگان
خدایگان با اشاره به طرح مسکن نخبگان نیز گفت: حدود ۶۰ نفر از نخبگان استان خراسان جنوبی تاکنون در چارچوب این طرح مورد حمایت قرار گرفتهاند.
وی تأکید کرد: موضوع مسکن یکی از عوامل مؤثر بر ماندگاری سرمایه انسانی است و لازم است ظرفیتهای ملی و استانی برای حمایت از نخبگان، بهویژه استادان جوان و نیروهای متخصصی که در ابتدای مسیر حرفهای خود قرار دارند، فعال شود.
تکریم و الگوسازی از نخبگان
قائممقام بنیاد ملی نخبگان در بخش دیگری از سخنان خود، تکریم و الگوسازی از نخبگان را از مأموریتهای بنیاد عنوان کرد و گفت: در سالهای گذشته مجموعهای از برنامههای تکریم و الگوسازی در استان خراسان جنوبی برگزار شده است.
وی افزود: در سال ۱۴۰۱ شش برنامه، در سال ۱۴۰۲ نیز شش برنامه، در سال ۱۴۰۳ سه برنامه و در سال ۱۴۰۴ یک برنامه در حوزه تکریم و الگوسازی از سرآمدان و نخبگان استان برگزار شده است و در مجموع ۱۹ برنامه در این حوزه اجرا شده است.
خدایگان با تأکید بر ضرورت تقویت این برنامهها گفت: تلاش خواهد شد در سال جاری برنامههای تکریم و الگوسازی از نخبگان در استان با رونق بیشتری برگزار شود و مسیر علمی، حرفهای و دستاوردهای چهرههای برجسته استان به عنوان الگو برای نسل جوان معرفی شود.
«حکمرانی نخبگانی» از شناسایی مسئله تا حل مسئله
قائممقام بنیاد ملی نخبگان در جمعبندی سخنان خود، هدف اصلی رویکرد جدید بنیاد را فراتر از ارائه حمایتهای فردی دانست و اظهار کرد: ظرفیتهای نخبگانی زمانی میتوانند بیشترین اثرگذاری را داشته باشند که در فرآیند تصمیمسازی، حل مسائل و توسعه استان به کار گرفته شوند.
وی گفت: خراسان جنوبی از ظرفیت قابل توجه دانشگاهی، دانشجویی، صنعتی و معدنی برخوردار است و باید سازوکاری ایجاد شود که این ظرفیتها در کنار یکدیگر قرار گیرند و مسائل واقعی استان را هدف قرار دهند.
خدایگان تأکید کرد: توسعه ارتباط میان دانشگاه و صنعت، استفاده از ظرفیت اعتبار مالیاتی تحقیق و توسعه، تشکیل هیئتهای اندیشهورز، حمایت از حلقههای حل مسئله و ایجاد مسیرهای متنوع برای جذب و بهکارگیری نخبگان میتواند زمینهساز افزایش اثرگذاری سرمایه انسانی در خراسان جنوبی شود.
وی در پایان، مشارکت فعال دانشگاهها، استادان و نخبگان استان را برای استفاده از ظرفیتهای بنیاد ضروری دانست و گفت: هرچه دانشگاهیان و نخبگان آشنایی بیشتری با طرحها و مسیرهای حمایتی بنیاد داشته باشند، امکان استفاده مؤثرتر از این ظرفیتها و تبدیل توان علمی استان به راهکار، محصول، فناوری و فعالیت اقتصادی فراهم خواهد شد.
