معاون علمی رئیسجمهور با تشریح مفهوم قدرتبنیانی در حکمرانی نوین علم، فناوری و نوآوری ایران، بر ضرورت همراستا کردن ظرفیتهای علمی، فناورانه، سرمایه، بازار و حکمرانی به عنوان لازمه تبدیل ظرفیتهای کشور به قدرت ملی، تأکید کرد.
افشین، در این نشست طی سخنانی گفت: در فیزیک، هم لامپ نور تولید میکند و هم لیزر؛ اما تفاوت این دو فقط در شدت نور نیست. در یک منبع معمولی، میلیاردها پرتو وجود دارند که هر کدام در مسیری حرکت میکنند. نور داریم، انرژی هم داریم، اما این انرژی پراکنده است. در لیزر اتفاق دیگری میافتد؛ همان نورها همراستا و همفاز میشوند و انرژیای که تا چند لحظه قبل پراکنده بود، به یک توان متمرکز تبدیل میشود؛ توانی که میتواند کار انجام دهد.
افشین ادامه داد: به گمان من، مسئله امروز زیستبوم علم و فناوری ایران نیز تقریباً همین است. ما دیگر با کمبود نقطههای روشن مواجه نیستیم. دانشگاه خوب داریم، شرکت دانشبنیان داریم، پژوهشگر توانمند داریم، صندوق، پارک فناوری، سرمایهگذار، شتابدهنده، صنعت و نیروی انسانی خلاق داریم. مسئله این است که این نقاط تا چه اندازه به یکدیگر متصلاند، تا چه اندازه در یک جهت حرکت میکنند و مهمتر از همه، حاصل جمع این ظرفیتها تا چه اندازه به «قدرت ملی» تبدیل میشود؛ قدرتی که خود را در تابآوری اقتصادی و فناورانه، امنیت زنجیرههای تأمین، توان حل مسائل پیچیده کشور، کاهش وابستگی در حوزههای راهبردی، خلق بازارهای جدید و افزایش قدرت چانهزنی ایران در اقتصاد و فناوری نشان دهد.
افشین افزود: به نظرم ما امروز به مرحلهای رسیدهایم که باید یک گام جلوتر برویم؛ از دانشبنیانی به «قدرتبنیانی». این به معنای کنار گذاشتن دانشبنیانی نیست؛ برعکس، ادامه منطقی همان مسیری است که کشور در دو دهه گذشته طی کرده است. یک دوره، مسئله اصلی ما تولید علم بود. دانشگاهها توسعه پیدا کردند، پژوهشگران بیشتری تربیت شدند و تولید علمی کشور رشد کرد. بعد متوجه شدیم علم زمانی ارزش بیشتری پیدا میکند که به فناوری، محصول و اقتصاد متصل شود. شرکتهای دانشبنیان شکل گرفتند، پارکهای علم و فناوری توسعه یافتند، صندوقها و سرمایهگذاران وارد شدند و مفهومی به نام «زیستبوم فناوری و نوآوری» در کشور شکل گرفت. این یک دستاورد بزرگ بود، اما امروز یک سؤال جدید پیش روی ماست: آیا داشتن هزاران شرکت فناور و صدها مجموعه علمی، به خودی خود به معنای داشتن قدرت فناوری است؟ پاسخ من این است که لزوماً نه. همانطور که داشتن هزاران پرتو نور الزاماً لیزر نمیسازد.
رییس بنیاد ملی نخبگان، در تبیین این مفهوم بیان کرد: «قدرت»، زمانی شکل میگیرد که این ظرفیتها بتوانند حول یک مسئله، یک مأموریت و یک هدف مشخص به یکدیگر متصل شوند. به همین دلیل وقتی از «قدرتبنیانی» صحبت میکنیم، منظورمان یک اصطلاح تازه یا یک شعار تازه نیست. قدرتبنیانی یعنی سازماندهی و همراستا کردن دانش، فناوری، سرمایه، بازار، تقاضا و حکمرانی برای ساختن قابلیتهای ملیِ قابل اتکا؛ قابلیتهایی که بتوانند در زمان نیاز، مسئلهای واقعی از کشور را حل کنند و به مزیت اقتصادی، فناورانه و راهبردی تبدیل شوند. منظور این است که خروجی نظام علم و فناوری باید بتواند یک قابلیت ملی بسازد؛ قابلیتی که اگر کشور به آن نیاز پیدا کرد، در اختیارش باشد، بتواند یک مسئله واقعی صنعت را حل کند، بازار ایجاد کند، در زنجیره ارزش جهانی برای ایران جایگاه بسازد و در نهایت قدرت چانهزنی اقتصادی و فناوری کشور را افزایش دهد. در این نگاه، دیگر نمیتوانیم موفقیت خودمان را فقط با تعداد شرکتهای دانشبنیان، تعداد اختراعات، تعداد رویدادها یا حتی حجم سرمایهگذاری اندازه بگیریم. اینها شاخصهای مهمی هستند، اما سؤال نهایی چیز دیگری است: از مجموع اینها چه تواناییای برای کشور ساختهایم؟
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور خاطرنشان کرد: اگر صد شرکت روی یک فناوری کار کنند اما هیچ زنجیره ارزشی شکل نگیرد، ما صد شرکت داریم، اما الزاماً یک قدرت فناوری نداریم. اگر دانشگاه پژوهش کند، شرکت فناوری تولید کند، صنعت مسئله دیگری داشته باشد و سرمایهگذار نیز به دنبال حوزهای کاملاً متفاوت برود، هر چهار بازیگر ممکن است کار خودشان را خوب انجام دهند، اما حاصل جمع آنها لزوماً یک دستاورد ملی نخواهد بود. اینجا است که نقش حکمرانی تغییر میکند.
به گفته این مقام مسئول، در مدل جدید، دولت قرار نیست خودش جای دانشگاه پژوهش کند، جای شرکت محصول بسازد یا جای سرمایهگذار سرمایهگذاری کند. دولت باید بتواند جهت ایجاد کند، موانع را بردارد، تقاضا بسازد و بازیگران را حول مأموریتهای روشن به هم متصل کند. به تعبیر دیگر، دولت نباید مالک زیستبوم باشد؛ باید معمار اتصالهای آن باشد.
وی افزود: این تغییر نگاه، درباره رویدادهای فناوری هم صدق میکند. سالهاست در کشور رویدادهای علمی و فناوری بسیاری برگزار میشود. بعضی از آنها بزرگاند، بعضی پرمخاطباند و بعضی سابقه طولانی دارند. اما به نظرم امروز باید درباره هر رویداد یک سؤال ساده بپرسیم: بعد از تمام شدن این رویداد، چه چیزی در زیستبوم تغییر کرده است؟ آیا سرمایهای به فناوری متصل شده؟ آیا یک مسئله صنعتی صاحب راهحل شده؟ آیا بازاری برای یک شرکت باز شده؟ آیا همکاری جدیدی میان دانشگاه و صنعت شکل گرفته؟ آیا چند بازیگر که تا دیروز یکدیگر را نمیشناختند، امروز توانستهاند یک زنجیره جدید ایجاد کنند؟ اگر پاسخ این سؤالها روشن باشد، رویداد دیگر صرفاً «رویداد» نیست بلکه تبدیل به یک ابزار سیاستگذاری و بخشی از زیرساخت نوآوری کشور میشود.
افشین، با اشاره به رویکرد معاونت علمی در حمایت از رویدادهای فناوری اظهار کرد: نگاه ما در معاونت علمی نیز همین است. حمایت از یک رویداد، صرفاً به دلیل برگزاری آن نیست. رویداد باید بتواند مأموریتی را جلو ببرد، شبکهای بسازد، بازاری ایجاد کند یا قابلیتی را در کشور توسعه دهد.
وی ادامه داد: به همین دلیل، آینده حمایت از رویدادهای فناوری نیز باید از حمایتهای پراکنده به سمت ایجاد چند نقطه مرجع حرکت کند؛ نقاطی که بتوانند بخش مهمی از زیستبوم را به یکدیگر متصل کنند.
این مقام مسئول افزود: اینجاست که اینوتکس برای ما اهمیت پیدا میکند. من اینوتکس را صرفاً یک نمایشگاه نمیبینم. اگر اینوتکس قرار باشد فقط محلی باشد که تعدادی شرکت غرفه بگیرند، چند پنل برگزار شود، چند مقام بازدید کنند و بعد از چند روز همه چیز جمع شود، ما از ظرفیت واقعی این رویداد استفاده نکردهایم.
معاون علمی رئیسجمهور گفت: اینوتکس باید محل برخورد جریانها باشد؛ جایی که سرمایهگذار بداند فناوری آینده را کجا پیدا کند، صنعت بداند مسئلهاش را با چه کسی در میان بگذارد، شرکت فناور بداند مشتری بعدیاش کجاست، دانشگاه بداند مسئله واقعی کشور چیست و سیاستگذار بتواند از دل همین تعاملات، موانع رشد فناوری را ببیند. مرجع بودن یک رویداد نیز با تعداد غرفههای آن سنجیده نمیشود. مرجعیت زمانی به وجود میآید که اگر بازیگری بخواهد بداند در زیستبوم نوآوری ایران چه میگذرد، احساس کند باید اینجا باشد. اگر سرمایهگذار بخواهد آینده فناوری را ببیند، اینجا بیاید؛ اگر یک صنعت به دنبال پاسخ مسئلهاش باشد، اینجا بتواند آن را پیدا کند؛ و اگر یک جوان بااستعداد ایدهای دارد، احساس کند اینجا جایی است که میتواند مسیر تبدیل شدن آن ایده به یک کسبوکار واقعی را پیدا کند.
وی افزود: اینوتکس نیز از همین زاویه برای من معنا پیدا میکند. در شرایطی که سرعت تغییرات اقتصادی و فناوری بسیار زیاد شده است، زیستبوم ما نیز باید سریعتر از گذشته بتواند مسئله، سرمایه، فناوری و بازار را به یکدیگر متصل کند. امروز مزیت کشورها فقط این نیست که چه چیزی میدانند و حتی فقط این نیست که چه فناوریای دارند. مزیت واقعی این است که با چه سرعتی میتوانند دانش، سرمایه، فناوری، بازار و تصمیمگیری را کنار یکدیگر قرار دهند و از مجموع آنها یک قابلیت بسازند؛ قابلیتی که در شرایط عادی مزیت رقابتی ایجاد کند و در شرایط دشوار، تابآوری و قدرت پاسخ کشور را افزایش دهد.
رییس بنیاد ملی نخبگان گفت: ایران پر از نقاط روشن است؛ در دانشگاههای ما، در شرکتهای دانشبنیان، در کارخانهها، در آزمایشگاهها، در پارکهای فناوری و حتی در ذهن جوانانی که شاید هنوز هیچکدام از ما آنها را نمیشناسیم، انرژی عظیمی وجود دارد. وظیفه حکمرانی علم و فناوری این نیست که خودش یک نور دیگر به این مجموعه اضافه کند. وظیفهاش این است که این نورها را همراستا کند. اگر موفق شویم، آنچه امروز مجموعهای از ظرفیتهای علمی و فناوری است، فردا به یک قدرت تبدیل خواهد شد. برای من، معنای «قدرتبنیانی» دقیقاً همین است: تبدیل دانشهای پراکنده به قابلیتهای متصل، تبدیل قابلیتهای متصل به قدرت اقتصادی و تبدیل این قدرت به تابآوری، توان حل مسئله، امنیت فناورانه، قدرت حضور در زنجیرههای ارزش و امکان ساختن آیندهای که ایران خودش بتواند درباره آن تصمیم بگیرد.
افشین در پایان بیان کرد: اینوتکس نیز اگر بتواند بخشی از این اتصال را ایجاد کند، دیگر فقط یک رویداد فناوری نیست؛ بخشی از زیرساخت قدرت فناوری ایران است.
حسین افشین در جمع خبرنگاران اظهار کرد: اینوتکس محلی است که در آن سرمایهگذاران روی استارتاپها سرمایهگذاری میکنند، شرکتهای دانشبنیان توانمندی خود را برای حل مسائل به نمایش میگذارند و صنایع نیز مسائل و نیازهای خود را مطرح میکنند.
وی افزود: تلاش ما این است که رویدادهایی مانند اینوتکس به گونهای برگزار شوند که اتصال میان ایده، سرمایه و صنعت را برقرار کنند.
افشین با اشاره به حضور شرکتهای مختلف در این دوره از نمایشگاه گفت: امسال ۲۷۰ شرکت و غرفه از ۲۲ استان کشور در اینوتکس حضور دارند و حوزههایی مانند هوش مصنوعی، فناوری اطلاعات و ارتباطات و امنیت سایبری بیشترین حضور را در میان غرفهها دارند.
این مقام مسئول همچنین با اشاره به شرایط کشور گفت: با وجود شرایط دشوار و اتفاقات اخیر، جوانان و نخبگان کشور با امید و انرژی در این رویداد حضور پیدا کردهاند و توانمندیهای خود را در حوزه علم و فناوری به نمایش گذاشتهاند.
تلاش برای اتصال اجزای زیستبوم دانشبنیان
معاون علمی رئیسجمهور در پاسخ به پرسشی درباره میزان اتصال میان ایدهها، محصولات و سرمایهگذاران در سال گذشته، اظهار کرد: از ابتدای دولت چهاردهم بررسی کردیم که در اکوسیستم دانشبنیان کشور، ستارههای پرنوری وجود دارند، اما این ستارهها به یکدیگر متصل نشدهاند.
افشین ادامه داد: ما دانشگاههای بسیار خوبی، شرکتهای دانشبنیان توانمند، پارکهای علم و فناوری، صندوقهای سرمایهگذاری و صنایع خوبی داریم، اما نتوانستهایم این ظرفیتها را به یکدیگر متصل کنیم.
وی گفت: از ابتدای دولت چهاردهم تلاش کردیم تمرکز خود را بر ایجاد این اتصال قرار دهیم، زیرا اکوسیستم زمانی قدرتمند میشود که از پراکندگی به همراستایی برسد.
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به سفرهای استانی خود افزود: تاکنون حدود ۴۰ سفر استانی داشتهام و از حدود ۲۷ استان بازدید کردهام. تلاش کردهایم متناسب با توانمندی هر استان، زنجیره ارزش تعریف کنیم تا شرکتهای مستقر در پارکهای علم و فناوری حول یک یا چند مسئله مشخص شکل بگیرند.
او تأکید کرد: این به معنای کنار گذاشتن اکوسیستم آزاد نیست؛ زیرا معتقدیم خلاقیت از همین بخش شکل میگیرد. با این حال، باید بخشی از اکوسیستم نیز در قالب زنجیرههای دانشبنیان و حول مسائل مشخص سازماندهی شود؛ چراکه این زنجیرهها هستند که قدرت و قابلیت ملی ایجاد میکنند.
قانون هوش مصنوعی؛ دولت موظف به اجراست
معاون علمی رئیسجمهور درباره آخرین وضعیت مصوبه مجلس در حوزه هوش مصنوعی نیز گفت: وقتی یک قانون در مجلس تصویب و ابلاغ شود، دولت موظف به اجرای آن است.
وی افزود: پس از ابلاغ قانون، احتمالاً برخی اساسنامهها و زیرساختها باید از سوی دولت تهیه شود و این روند با قدرت ادامه خواهد یافت.
افشین درباره تشکیل دوباره سازمان ملی هوش مصنوعی توضیح داد: اکنون موضوع در قالب قانون مطرح است. زمانی که موضوع در سطح دولت مطرح بود، دولت دیدگاه خود را داشت، اما وقتی قانون در مجلس تصویب میشود، دولت موظف به اجرای آن خواهد بود.
او ادامه داد: سازوکار اجرای قانون و ساختار مربوط به آن باید مشخص شود و اساسنامه آن نیز در صورت نیاز باید در دولت به تصویب برسد.
جلوگیری از ایجاد چند صندوق موازی
معاون علمی رئیسجمهور همچنین درباره صندوق پیشبینیشده در قانون هوش مصنوعی گفت: باید به گونهای عمل کنیم که کشور دچار چند صندوق نوآوری و شکوفایی نشود. ضروریست سازوکاری طراحی شود که همه حوزههای علم و فناوری مورد حمایت قرار گیرند و در کنار حوزههای هوش مصنوعی، به حوزههای نوظهور دیگری مانند فناوری کوانتوم، امنیت سایبری، مواد پیشرفته، میکروالکترونیک و علوم شناختی نیز توجه شود.
وی با اشاره به تغییر رویکرد سیاستگذاری در حوزه علم و فناوری اظهار کرد: به دلیل نوع سیاستگذاری گذشته، برخی حوزههای نوظهور کمتر مورد توجه قرار گرفتهاند. اکنون با تغییر حکمرانی و سیاستگذاری فناوری، تلاش میکنیم این حوزهها بیش از گذشته مورد حمایت قرار گیرند.
افشین افزود: در این مسیر از نظام «دولت هدایتگر» استفاده خواهیم کرد تا حمایت از حوزههای مختلف فناوری به شکل متوازن انجام شود.
مهدی صفارینیا با اشاره به شتاب تغییرات فناوری اظهار کرد: سرعت تغییرات فناوری به شکل نمایی در حال افزایش است و از سرعت تغییر و سازگاری بسیاری از سازمانها و کسبوکارها پیشی گرفته است؛ بنابراین باید نسبت به این تحول توجه جدیتری داشت.
وی با اشاره به رشد توان محاسباتی و کاهش هزینههای فناوری افزود: اگر در گذشته منابع طبیعی و ظرفیتهای تولید صنعتی از عناصر اصلی قدرت کشورها محسوب میشدند، امروز پردازش سریع داده و توانایی خلق فناوری اهمیت بیشتری پیدا کردهاند.
صفارینیا ادامه داد: کشوری که بتواند دانش و فناوری را به محصول تبدیل کند و از این مسیر ارزش اقتصادی ایجاد کند، میتواند ظرفیت فناوری خود را به یکی از پایههای قدرت ملی تبدیل کند.
فناوری و تجربه جنگ اخیر
رئیس پارک فناوری پردیس در ادامه سخنان خود به رابطه میان فناوری و بحرانها پرداخت و گفت: تجربه جنگهای اخیر نشان داده است که بحرانها میتوانند به عرصه ظهور و آزمون فناوریهای جدید تبدیل شوند و همزمان فرصتهایی برای شکلگیری کسبوکارها و نوآوریهای تازه ایجاد کنند.
وی با اشاره به تجربه جنگ اخیر اظهار کرد: نقش فناوری را میتوان در سه سطح مشاهده کرد؛ نخست، تحول در شیوههای جنگ و تصمیمگیری که در آن تصمیمگیری مبتنی بر فناوری با سرعت بیشتری انجام شد و همکاری انسان و ماشین در عملیاتها افزایش یافت.
صفارینیا افزود: در سطح دوم، ظهور سامانههای هوشمند و خودکار و تلفیق فناوریهای مختلف را شاهد بودیم که موجب افزایش دقت، سرعت و پایداری عملیات شد. سطح سوم نیز به جنگ روایتها، اطلاعات و فضای سایبری مربوط میشود؛ حوزهای که در آن داده و فناوری بر میزان اثرگذاری در عرصه بینالمللی تأثیرگذار است.
وی با طرح این پرسش که پس از جنگ چه باید کرد، گفت: تجربه جنگهای گذشته نشان میدهد برخی کشورها توانستهاند از شرایط بحران و جنگ برای سرعت دادن به مسیر پیشرفت خود استفاده کنند. دوران پس از جنگ نیز میتواند برای کشور فرصتی برای بازگشت به مسیر توسعه باشد؛ البته این موضوع نیازمند توجه همزمان به سرمایه انسانی، فناوری، سرمایهگذاری و بازار است.
رئیس پارک فناوری پردیس تأکید کرد: فناوری را نباید صرفاً یک موضوع اقتصادی یا فنی دانست، بلکه فناوری میتواند بخشی از قدرت ملی و تابآوری کشورها باشد.
به گفته وی، استفاده از فناوری میتواند به ایجاد راهحلهای جدید برای مسائل جامعه و حرکت از زیرساختهای سنتی به سمت زیرساختهای هوشمند کمک کند.
صفارینیا افزود: زیرساختهای فناوری باید از مرحله ایجاد فضا و امکانات برای استقرار شرکتها عبور کنند و به بستری برای تبدیل توانمندی فناوری به قدرت پیشران کشور تبدیل شوند. معیار ارزیابی نسل جدید زیرساختهای فناوری نیز باید میزان اثرگذاری آنها بر صنعت، اقتصاد و حل مسائل کشور باشد.
او با اشاره به رویکرد معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری ادامه داد: باید مجموعههایی شکل بگیرند که دانشگاهها، مراکز پژوهشی، مجموعههای سرمایهگذاری، شرکتهای فناور و بازار را به یکدیگر متصل کنند و در کنار مجموعه حکمرانی کشور، زمینه فعالسازی پیشرانهای جدید اقتصاد مبتنی بر فناوری را فراهم آورند.
پارک فناوری پردیس؛ اتصالدهنده بازیگران زیستبوم نوآوری
رئیس پارک فناوری پردیس با اشاره به تجربه نزدیک به دو دهه فعالیت این مجموعه گفت: پارک فناوری پردیس تلاش کرده است در مسیر ایجاد زیرساختهای دانشی و اتصال مجموعههای دانشگاهی، پژوهشی، سرمایهگذاری، شرکتهای فناور و بازار حرکت کند.
وی همچنین به حوزههای مورد توجه در منطقه بینالمللی نوآوری ایران اشاره کرد و گفت: سلامت، اقتصاد، هوش مصنوعی، فناوری مالی و انرژیهای تجدیدپذیر از جمله حوزههایی هستند که در این مسیر مورد توجه قرار گرفتهاند.
صفارینیا با اشاره به جایگاه اینوتکس گفت: اینوتکس صرفاً یک نمایشگاه نیست، بلکه بستری برای گفتوگو، مشارکت، شبکهسازی، سرمایهگذاری و همرسانی میان بازیگران مختلف زیستبوم فناوری است.
وی افزود: در این رویداد یک شرکت فناور میتواند سرمایهگذار یا شریک تجاری پیدا کند، سرمایهگذار میتواند با طرحهای جدید آشنا شود و مجموعههای مختلف نیز امکان ایجاد همکاریهای تازه را پیدا میکنند.
برگزاری اینوتکس با وجود وقفه ناشی از جنگ
رئیس پارک فناوری پردیس با اشاره به اینکه اینوتکس قرار بود در اردیبهشتماه برگزار شود، اظهار کرد: شرایط جنگی مانع برگزاری نمایشگاه در زمان پیشبینیشده شد، اما فعالیتهای پارک فناوری پردیس و برنامههای مرتبط با زیستبوم نوآوری متوقف نشد.
وی ادامه داد: در دوران جنگ، کسبوکارها برای ادامه فعالیت در بسترهای مجازی به مشاوره نیاز داشتند و در همین راستا بیش از ۱۰۰ جلسه مشاوره با حضور افراد خبره برگزار شد.
این مقام مسئول همچنین از برگزاری رویدادهای استانی در چند استان خبر داد و گفت: در این برنامهها بیش از ۷۰۰ تیم در یک رقابت استارتآپی شرکت کردند و در نهایت برگزیدگان به مرحله نهایی این رقابتها راه یافتند.
حضور بیش از ۲۷۰ سرمایهگذار و ۲۳ تیم خارجی
صفاری نیا با اشاره به استقبال سرمایهگذاران از پانزدهمین دوره اینوتکس گفت: امسال بیش از ۲۷۰ سرمایهگذار در این رویداد حضور دارند و حوزههایی مانند هوش مصنوعی، داده و فناوری اطلاعات از جمله بخشهای مورد توجه سرمایهگذاران هستند.
رئیس پارک فناوری پردیس همچنین از حضور هیئتهایی از پنج کشور در این رویداد خبر داد و افزود: برای نخستینبار رقابت استارتآپی اینوتکس در سطح بینالمللی برگزار میشود و ۲۳ تیم خارجی در این رقابت حضور دارند.
صفارینیا با اشاره به برنامههای جانبی اینوتکس گفت: در این دوره، علاوه بر رقابت استارتآپی، برنامههایی با حضور شتابدهندهها برای بررسی نیازهای فناوری صنایع، نشستهای مرتبط با مسائل کسبوکار و قانونگذاری، برنامههای تأمین مالی و میزهای خدمت برگزار میشود.
وی بیان کرد: استیج اصلی، استیجهای جانبی و نشستهای تخصصی نیز طی چهار روز، زمینه تعامل و شبکهسازی میان شرکتهای فناور، سرمایهگذاران، صنایع، دانشگاهها و سایر بازیگران زیستبوم نوآوری را فراهم میکنند.
رئیس پارک فناوری پردیس در پایان خاطرنشان کرد: یک شرکت، پارک فناوری، دانشگاه یا دستگاه دولتی به تنهایی نمیتواند تحول مورد نیاز کشور را ایجاد کند؛ اما همکاری و همافزایی سرمایههای انسانی و سازمانهای مختلف میتواند زمینه شکلگیری مسیرهای جدید و حرکت به سمت تحول را فراهم کند.
