مدیرکل دفتر ارزیابی و تشخیص صلاحیت شرکتهای دانشبنیان با تأکید بر اینکه هوشمندسازی دیگر صرفاً یک موضوع فناورانه نیست، گفت: فاصله میان ظرفیتهای فناورانه کشور و استفاده از این ظرفیتها برای حل مسائل واقعی، یکی از مهمترین چالشهای مسیر هوشمندسازی ایران است.
به گزارش آی سی تی نیوز، امیر یونسیان در پنل «حال و آینده هوشمندسازی ایران؛ چالشها، راهکارها و نقش بازیگران» که در دومین روز نمایشگاه الکامپ برگزار شد، هوشمندسازی را مسیری فراتر از بهکارگیری فناوریهایی مانند هوش مصنوعی، اینترنت اشیا و کلانداده دانست و گفت: این فرایند باید به بهبود تصمیمگیری، مدیریت منابع و حل سریعتر و دقیقتر مسائل کشور منجر شود.
او با اشاره به ظرفیتهای موجود در کشور، سرمایه انسانی، دانشگاهها، مراکز پژوهشی و شرکتهای دانشبنیان و فناور را از مهمترین سرمایههای ایران برای حرکت به سمت اقتصاد هوشمند برشمرد و افزود: امروز شرکتهایی در حوزههایی مانند هوش مصنوعی، تحلیل داده، اینترنت اشیا، نرمافزار، اتوماسیون صنعتی، تجهیزات پیشرفته و خدمات دیجیتال فعال هستند و توانمندیهای قابل توجهی دارند.
یونسیان با این حال تأکید کرد: میان این ظرفیتها و اثری که در اقتصاد و زندگی مردم دیده میشود، هنوز فاصله وجود دارد. به گفته او، کشور از فناوری و داده برخوردار است، اما این ظرفیتها در بسیاری از موارد هنوز به شکل مؤثر وارد فرایند حل مسائل واقعی نشدهاند.
جزیرهای عمل کردن؛ یکی از موانع هوشمندسازی
مدیرکل دفتر ارزیابی و تشخیص صلاحیت شرکتهای دانشبنیان، جزیرهای دنبال شدن پروژههای هوشمندسازی را یکی از چالشهای اصلی کشور دانست و گفت: ممکن است یک سازمان، کارخانه یا شهر پروژهای موفق در زمینه هوشمندسازی اجرا کند، اما زمانی میتوان از شکلگیری یک کشور هوشمند سخن گفت که این اجزا بتوانند با یکدیگر ارتباط داشته باشند.
او افزود: هوشمندسازی واقعی زمانی شکل میگیرد که فناوریها، دادهها، سازمانها و کسبوکارها در یک مسیر مشترک قرار گیرند. در غیر این صورت، ممکن است منابع زیادی صرف پروژههای جداگانه شود، بدون آنکه ارزش ایجادشده متناسب با ظرفیت واقعی کشور باشد.
یونسیان همچنین داده را یکی از داراییهای راهبردی در اقتصاد هوشمند دانست و گفت: داشتن داده بهتنهایی مزیت ایجاد نمیکند؛ داده باید با کیفیت مناسب تولید شود، امکان استفاده و تبادل آن وجود داشته باشد و در نهایت به تصمیم بهتر منجر شود.
به گفته او، همزمان با گسترش استفاده از داده و فناوری، امنیت سایبری و حفاظت از اطلاعات نیز باید در مرکز توجه قرار گیرد. اعتماد مردم و کسبوکارها به فناوری، شرط مهمی برای گسترش پایدار راهکارهای هوشمند است.
فاصله فناوری و بازار باید کاهش یابد
یونسیان یکی دیگر از چالشهای مهم اقتصاد دانشبنیان را فاصله میان فناوری و بازار عنوان کرد و گفت: تولید یک فناوری یا محصول، پایان مسیر نیست. شرکت دانشبنیان زمانی میتواند موفق باشد که محصول خود را وارد بازار کند، نیاز واقعی مشتری را بشناسد، کیفیت و خدمات خود را حفظ کند و توان فعالیت در مقیاس بزرگ را به دست آورد.
او بر ضرورت عبور از نگاه صرفاً محصولمحور تأکید کرد و افزود: شرکتهای فناور نباید فقط بپرسند «چه فناوریای داریم؟»، بلکه باید ابتدا مشخص کنند «مسئله کشور چیست و چگونه میتوان با فناوری آن را حل کرد؟»
یونسیان ادامه داد: گاهی فناوری مناسبی وجود دارد اما مسئله مشخصی برای آن تعریف نشده است؛ در مواردی نیز دستگاه یا صنعت با یک مشکل جدی مواجه است، اما نمیداند کدام شرکت یا فناوری میتواند آن را حل کند. نبود سازوکار مناسب برای ورود شرکتهای فناور به بازار و همچنین مقرراتی که با سرعت تحول فناوری همگام نیستند، از دیگر موانعی است که باید برطرف شود.
او ایجاد ارتباط مؤثر میان «مسئله، فناوری و بازار» را یکی از اقدامات کلیدی برای آینده هوشمندسازی ایران دانست و گفت مسائل واقعی کشور باید به شکلی روشن برای شرکتهای دانشبنیان تعریف شوند و در مقابل، شرکتها نیز باید راهکارهایی اقتصادی، قابل اجرا و مقیاسپذیر ارائه کنند.
پنج حوزه مهم در مسیر هوشمندسازی
یونسیان در ادامه به حوزههایی اشاره کرد که به اعتقاد او در آینده هوشمندسازی ایران اهمیت بیشتری خواهند داشت.
به گفته وی، صنعت و تولید یکی از مهمترین این حوزههاست؛ زیرا صنایع برای افزایش بهرهوری، کاهش هزینه، مدیریت مصرف انرژی، پیشبینی خرابی تجهیزات و ارتقای کیفیت محصولات به راهکارهای هوشمند نیاز دارند.
یونسیان تأکید کرد: دیجیتالی کردن یک فرایند ناکارآمد، الزاماً به معنای هوشمندسازی نیست. پیش از استفاده از فناوری باید خود فرایندها بازنگری و اصلاح شوند.
او شهرهای هوشمند را نیز فراتر از نصب حسگر و دوربین دانست و گفت: شهر هوشمند باید بتواند منابع را بهتر مدیریت کند، حملونقل را بهبود دهد، مصرف انرژی را کاهش دهد و کیفیت زندگی شهروندان را ارتقا بخشد.
کشاورزی، آب و محیطزیست نیز از دیگر حوزههای مورد اشاره یونسیان بود. او استفاده از داده، حسگرها و سامانههای پیشبینی را بخشی از ظرفیت فناوری برای مدیریت بهتر منابع در این حوزهها دانست. پنجمین حوزه نیز هوشمندسازی تصمیمگیری است؛ جایی که فناوری باید به مدیران، صنعتگران و سیاستگذاران برای اتخاذ تصمیمهای دقیقتر و مبتنی بر داده کمک کند.
دولت باید از ظرفیت خود بهعنوان خریدار فناوری استفاده کند
مدیرکل دفتر ارزیابی و تشخیص صلاحیت شرکتهای دانشبنیان درباره نقش بازیگران مختلف در این مسیر گفت دولت و نهادهای حاکمیتی نباید نقش خود را صرفاً به حمایت مالی از شرکتهای فناور محدود کنند.
به گفته او، دولت باید محیطی ایجاد کند که نوآوری امکان رشد داشته باشد، ورود فناوریهای جدید به بازار را تسهیل کند و مقرراتی متناسب با سرعت تحول فناوری طراحی کند. همچنین ظرفیت دستگاههای دولتی بهعنوان یکی از بزرگترین خریداران فناوری میتواند برای ایجاد بازار واقعی محصولات دانشبنیان مورد استفاده قرار گیرد.
یونسیان تأکید کرد: اگر مسائل واقعی دستگاههای بزرگ کشور بهدرستی تعریف و امکان حضور شرکتهای توانمند برای حل آنها فراهم شود، یکی از مهمترین موتورهای رشد اقتصاد دانشبنیان شکل خواهد گرفت.
او در تشریح وظیفه شرکتهای دانشبنیان نیز گفت: دانش فنی بهتنهایی برای موفقیت کافی نیست و شرکتها باید بتوانند فناوری را به محصول، محصول را به بازار و بازار را به یک کسبوکار پایدار تبدیل کنند. کیفیت، خدمات پس از فروش، امنیت، قابلیت توسعه و توان رقابت نیز در کنار نوآوری اهمیت دارند.
وی دانشگاهها و مراکز پژوهشی را نیز به نزدیکتر شدن به مسائل واقعی صنعت و جامعه فراخواند و گفت: تولید علم زمانی ارزش بیشتری پیدا میکند که در کنار دانش، به حل مسئله و ایجاد ارزش اقتصادی و اجتماعی منجر شود.
فهرست کالا و خدمات دانشبنیان؛ نقشهای از ظرفیت فناورانه کشور
بخش دیگری از سخنان یونسیان به فهرست کالا و خدمات دانشبنیان اختصاص داشت؛ فهرستی که به گفته او میتواند فراتر از یک ابزار کارشناسی برای ارزیابی شرکتها مورد استفاده قرار گیرد.
این مقام مسئول گفت: میتوان این فهرست را بهعنوان نقشهای از ظرفیت فناورانه کشور دید. در ویرایش نهم این فهرست که در زمستان ۱۴۰۴ تدوین شده، ساختار فهرست با هدف پوشش بهتر فناوریهای نوظهور، حوزههای راهبردی، زنجیرههای ارزش و فناوریهای بینرشتهای بازطراحی شده است.
در این بازنگری، حوزههایی مانند هوش مصنوعی، بیوانفورماتیک، نانوحسگرها، فناوری کوانتومی و امنیت داده نیز با جزئیات بیشتری مورد توجه قرار گرفتهاند. در بخش فناوری اطلاعات و ارتباطات نیز حوزههایی از جمله پلتفرمها، امنیت اطلاعات، اینترنت اشیا، راهکارهای دادهمحور، سامانههای مکانمحور و خدمات هوشمند دیده شده است.
یونسیان با اشاره به این ساختار گفت: هوشمندسازی یک فناوری واحد نیست، بلکه زنجیرهای از فناوریهاست؛ زنجیرهای که از سختافزار، الکترونیک و حسگر آغاز میشود، به ارتباطات و زیرساخت میرسد، داده را تولید و ذخیره میکند و سپس از طریق نرمافزار، پلتفرم، تحلیل داده و هوش مصنوعی به تصمیم و اقدام منتهی میشود.
او افزود: اگر این زنجیره را در کنار هم قرار دهیم، مشخص میشود که هوشمندسازی نتیجه فعالیت یک شرکت یا یک فناوری منفرد نیست، بلکه حاصل همکاری مجموعهای از شرکتها و فناوریهای مکمل است.
از «حمایت از شرکت» به «توانمندسازی برای حل مسئله»
به گفته یونسیان، ارزش فهرست کالا و خدمات دانشبنیان تنها در این نیست که مشخص کند چه محصولی در فهرست قرار دارد؛ بلکه میتوان از این ساختار برای شناسایی ظرفیتهای موجود، نقاط ضعف زنجیرههای فناورانه، حوزههای نیازمند سرمایهگذاری و فرصتهای توسعه فناوری استفاده کرد.
او گفت: یکی از اهداف مهم باید این باشد که مشخص شود شرکتهای دانشبنیان در کدام بخش از زنجیره هوشمندسازی کشور فعالیت میکنند؛ از سختافزار و تجهیزات گرفته تا ارتباطات، داده، پلتفرم، امنیت و هوش مصنوعی.
یونسیان افزود: اگر اطلاعات مربوط به ظرفیت شرکتها در کنار نیازهای واقعی صنایع و دستگاههای کشور قرار گیرد، میتوان به تدریج نقشهای از عرضه و تقاضای فناوری در کشور ایجاد کرد. در این صورت، هنگام مواجهه یک صنعت یا دستگاه با یک مسئله فناورانه، به جا ی اینکه صرفاً پرسیده شود «آیا شرکتی برای حل این مشکل وجود دارد؟»، میتوان ظرفیتهای موجود و نحوه اتصال آنها به مسئله را شناسایی کرد.
او این تغییر رویکرد را مهم دانست و گفت: باید از «حمایت از شرکت دانشبنیان» به سمت «توانمندسازی شرکت دانشبنیان برای حل مسائل کشور» حرکت کرد.
ارزیابی دانشبنیان باید همگام با تحول فناوری باشد
مدیرکل دفتر ارزیابی و تشخیص صلاحیت شرکتهای دانشبنیان تأکید کرد وظیفه این دفتر فقط ارزیابی شرکتها و تعیین دانشبنیان بودن محصولات نیست، بلکه نظام ارزیابی باید همگام با تحول فناوری حرکت کند.
به گفته او، فناوریهای نوظهور باید بهموقع شناسایی شوند، مرزهای فناوری دقیقتر تعریف شود و تصویری بهروز از توانمندی فناورانه کشور در اختیار سیاستگذاران قرار گیرد.
یونسیان فهرست کالا و خدمات دانشبنیان را سندی ایستا ندانست و گفت این فهرست باید بهصورت مستمر بهروزرسانی شود تا بتوان از آن برای رصد فناوری، شناسایی ظرفیتها، سیاستگذاری، تعیین اولویتهای سرمایهگذاری و طراحی حمایتهای هدفمند استفاده کرد.
او تأکید کرد: در چنین رویکردی، شرکتهای دانشبنیان صرفاً دریافتکننده حمایت نخواهند بود، بلکه میتوانند به بازیگران اصلی حل مسائل ملی تبدیل شوند.
الکامپ باید محل اتصال مسئله و راهحل باشد
یونسیان در بخش دیگری از سخنان خود نمایشگاه الکامپ را فرصتی برای اتصال مسئله و راهحل، گفتوگوی صنعت و فناوری و شکلگیری همکاری میان شرکتهای بزرگ و مجموعههای نوآور دانست.
او گفت: مسیر آینده فناوری کشور باید از «نمایش فناوری» به سمت «کاربرد فناوری»، از پروژههای پراکنده به راهکارهای یکپارچه، از خرید صرف فناوری به توسعه فناوری و از نگاه کوتاهمدت به سرمایهگذاری بلندمدت در اقتصاد دانشبنیان حرکت کند.
مدیرکل دفتر ارزیابی و تشخیص صلاحیت شرکتهای دانشبنیان در پایان تأکید کرد : آینده هوشمندسازی ایران را یک سازمان، شرکت یا فناوری بهتنهایی نمیسازد و تحقق آن به همکاری دولت، صنعت، دانشگاه، شرکتهای دانشبنیان و مردم نیاز دارد.
به گفته او، مسئله اصلی دیگر این نیست که ایران وارد مسیر هوشمندسازی خواهد شد یا نه؛ بلکه سرعت حرکت کشور و میزان توانایی آن در استفاده از ظرفیت نیروی انسانی و شرکتهای دانشبنیان برای حل مسائل واقعی، تعیینکننده آینده این مسیر خواهد بود.
