به گزارش آیسیتینیوز، شرکت تایوانی TSMC در پی اجرای مقررات جدید صادراتی آمریکا، محدودیتهای خود را برای تولید و تحویل برخی تراشهها به طراحان چینی افزایش داده است؛ تصمیمی که علاوه بر توسعهدهندگان پردازندههای هوش مصنوعی، میتواند بخشی از زنجیره تأمین تراشههای مورد استفاده در تجهیزات الکترونیکی و محصولات مصرفی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
بر اساس گزارش رویترز در ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶، شرکت Taiwan Semiconductor Manufacturing Company سفارشهای تولید برخی تراشههای پیشرفته متعلق به طراحان چینی را متوقف کرده است. این محدودیت شامل سفارشهایی میشود که با فناوری ساخت ۱۶ نانومتری و کوچکتر تولید میشوند و مشتریان آنها مجوز صادرات آمریکا را دریافت نکردهاند. به این ترتیب، برخی شرکتهای چینی برای ادامه استفاده از ظرفیت تولید TSMC ناچارند مجوزهای لازم را از دولت آمریکا دریافت کنند.
این تصمیم در پی اجرایی شدن مقررات تازه وزارت بازرگانی آمریکا اتخاذ شده است؛ مقرراتی که از ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶ لازمالاجرا شده و مسیرهای پیشین برای دور زدن بخشی از محدودیتهای صادراتی تراشههای پیشرفته را محدودتر میکند.
چرا آمریکا مقررات صادرات تراشه را سختتر کرد؟
دفتر صنعت و امنیت وزارت بازرگانی آمریکا (BIS) در ۱۶ نوامبر از انتشار مقرراتی با عنوان «رسیدگی به دسترسی از راه دور به نیمهرساناهای پیشرفته» خبر داد. نسخه رسمی این مقررات نیز در ۱۹ نوامبر در روزنامه رسمی دولت آمریکا (Federal Register) منتشر شد.
هدف اصلی این تصمیم، جلوگیری از دسترسی شرکتهای مستقر در کشورهای مشمول محدودیتهای آمریکا به توان پردازشی پیشرفته این کشور از طریق مراکز داده مستقر در کشورهای ثالث عنوان شده است. واشنگتن معتقد است شرکتهای چینی میتوانند با استفاده از زیرساختهای پردازشی خارج از چین، به تراشهها و توان محاسباتی پیشرفتهای دسترسی پیدا کنند که صادرات مستقیم آنها با محدودیت مواجه است.
با این حال، دامنه مقررات جدید به مراکز داده محدود نمیشود. در متن آن، مسئولیت کارخانههای تولید تراشه و شرکتهای بستهبندی و آزمون نیمهرساناها نیز در زمینه بررسی مشتریان و احراز مشخصات محصولات افزایش یافته است.
یکی از تغییرات مهم، اصلاح سازوکار مربوط به تراشههای منطقی پیشرفته است. بر اساس متن مقررات، در برخی شرایط کارخانههای تولید و شرکتهای بستهبندی باید فرض کنند تراشههای تولیدشده با فناوری ساخت ۱۶ یا ۱۴ نانومتری و کوچکتر، در دسته تراشههای مشمول کنترلهای صادراتی قرار میگیرند؛ مگر اینکه اطلاعات و مستندات فنی مورد تأیید، خلاف آن را نشان دهد.
این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در سازوکار قبلی، برخی طراحان تراشه میتوانستند با ارائه اطلاعات فنی و اثبات اینکه محصول آنها مشمول محدودیتهای مربوط به پردازندههای پیشرفته مراکز داده نیست، از بخشی از الزامات عبور کنند. مقررات جدید این مسیر را برای طراحانی که در کشورهای مشمول محدودیت قرار دارند یا شرکت مادر آنها در این کشورها مستقر است، محدودتر کرده است.
توقف سفارشهای ۱۶ نانومتری و محدود شدن دسترسی چین
طبق اطلاعاتی که رویترز از دو منبع آگاه از موضوع منتشر کرده، TSMC به مشتریان مشمول این مقررات اعلام کرده است سفارشهای تولید با فناوری ۱۶ نانومتری و پایینتر، در صورت نداشتن مجوز صادرات آمریکا، باید متوقف شوند.
بر اساس راهنماییهای مورد اشاره در این گزارش، طراحان چینی بهطور کلی برای ادامه تولید به فناوریهای قدیمیتر ۲۸ و ۴۰ نانومتری محدود میشوند؛ آن هم به شرطی که تراشههای موردنظر از حافظه با پهنای باند بالا (HBM) استفاده نکنند و به فناوریهای پیشرفته بستهبندی نیاز نداشته باشند.
اهمیت این محدودیت زمانی روشنتر میشود که بدانیم بخش قابل توجهی از پردازندههای پیشرفته هوش مصنوعی با فناوریهای ساخت ۷ نانومتری و کوچکتر تولید میشوند. چنین فرایندهایی امکان دستیابی به عملکرد بالاتر و مصرف انرژی بهینهتر را فراهم میکنند و در تولید شتابدهندههای محاسباتی و پردازندههای مورد استفاده در مراکز داده نقش مهمی دارند.
در نتیجه، محدود شدن دسترسی طراحان چینی به ظرفیت تولید پیشرفته TSMC میتواند توسعه پردازندههای هوش مصنوعی بومی این کشور و تلاش شرکتهای چینی برای رقابت با محصولات انویدیا را دشوارتر کند.
دامنه محدودیتها؛ فراتر از تراشههای هوش مصنوعی؟
در گزارش دیگری که تامز هاردور در ۲۲ نوامبر با استناد به نیکی آسیا منتشر کرده، به تعلیق برخی محمولههای تراشه برای مشتریان چینی و غیرچینی اشاره شده است. بر اساس این گزارش، TSMC در حال بررسی انطباق سفارشها با مقررات تازه است و این فرایند میتواند تحویل برخی تراشههای مورد استفاده در محصولات مصرفی و صنعت خودرو را نیز به تأخیر بیندازد.
این گزارش از اهمیت ویژهای برخوردار است؛ زیرا نشان میدهد پیامدهای مقررات جدید ممکن است به بازار پردازندههای هوش مصنوعی و مراکز داده محدود نماند. تراشههای مورد استفاده در گوشیهای هوشمند، تلویزیونها، تجهیزات الکترونیکی و سامانههای خودرو نیز در صورت قرار گرفتن در دامنه ضوابط فنی و صادراتی میتوانند با بررسیهای بیشتری مواجه شوند.
با این حال، نباید از این گزارش نتیجه گرفت که تمام تراشههای ۱۶ یا ۱۴ نانومتری در سراسر جهان بهطور خودکار مشمول ممنوعیت صادرات شدهاند. متن مقررات، شرایط فنی، وضعیت طراح تراشه، محل استقرار شرکت مادر و سازوکارهای احراز مشخصات را در تعیین وضعیت محصول دخیل میداند. بنابراین، دامنه واقعی محدودیت به مشخصات هر محصول و طرفهای معامله بستگی دارد.
واکنش TSMC به مقررات جدید آمریکا
TSMC در پاسخ به پرسش رویترز درباره محدودیتهای جدید اعلام کرده است که از مقررات تازه دفتر صنعت و امنیت آمریکا آگاه است و در موارد مشمول، از آنها پیروی خواهد کرد. این شرکت همچنین تأکید کرده است که درباره شایعات مربوط به ارتباطات خود با مشتریان اظهارنظر نمیکند.
این موضعگیری به معنای تأیید رسمی تمام جزئیات گزارشهای منتشرشده درباره توقف محمولهها نیست؛ اما نشان میدهد TSMC اجرای مقررات جدید را در فرایندهای تولید و تحویل خود جدی گرفته است.
از سوی دیگر، گزارش فایننشال تایمز در ۱۹ نوامبر نیز از تعلیق بخشی از ارسال تراشههای TSMC و سامسونگ به مشتریان چینی تا زمان دریافت مجوزهای لازم از دولت آمریکا خبر داده بود. در این گزارش به مشتریانی از جمله شیائومی، اوپو و ویوو در ارتباط با TSMC و واحد پردازنده هوش مصنوعی Kunlun متعلق به بایدو و شرکت ByteDance در ارتباط با سامسونگ اشاره شده است. این موارد بر اساس منابع آگاه گزارش شدهاند و نباید آنها را بهعنوان اعلام رسمی شرکتها درباره توقف کامل همکاری با این مشتریان تلقی کرد.
پیامدهای احتمالی برای زنجیره تأمین جهانی تراشه
TSMC یکی از مهمترین تولیدکنندگان قراردادی نیمهرسانا در جهان است و بخش بزرگی از تراشههای طراحیشده توسط شرکتهای فناوری بینالمللی در کارخانههای این مجموعه تولید میشود. به همین دلیل، تغییر در الزامات صادراتی آمریکا میتواند فراتر از روابط تجاری واشنگتن و پکن اثرگذار باشد.
افزایش بررسیهای فنی و حقوقی، احتمال طولانیتر شدن فرایند صدور مجوزها و توقف موقت برخی سفارشها از جمله پیامدهای احتمالی این مقررات است. شرکتهایی که برای تولید محصولات خود به تراشههای ساخت TSMC وابستهاند، ممکن است ناچار شوند زمانبندی تولید، موجودی قطعات و مسیرهای تأمین خود را دوباره ارزیابی کنند.
از سوی دیگر، الزام کارخانهها به بررسی دقیقتر محل فعالیت مشتری، شرکت مادر، سهامداران عمده، شرکتهای بستهبندی و مسیر ارسال محصولات، پیچیدگی فعالیت در زنجیره جهانی نیمهرسانا را افزایش میدهد. رویترز گزارش داده است که بررسیهای جدید میتواند سفارشهایی را نیز دربر بگیرد که از طریق شرکتهای تابعه یا واسطههایی در تایوان، آمریکا، اروپا، ژاپن و جنوب شرق آسیا ثبت میشوند.
در چنین شرایطی، حتی شرکتهایی که مستقیماً در چین فعالیت نمیکنند، ممکن است برای اثبات مقصد نهایی تراشهها و انطباق سفارشهای خود با مقررات صادراتی، با درخواست مدارک و بررسیهای بیشتری مواجه شوند.
جمعبندی؛ رقابت فناوری وارد مرحله تازهای شده است
مقررات جدید آمریکا نشان میدهد سیاست کنترل صادرات نیمهرساناها بهتدریج از محدود کردن فروش مستقیم پردازندههای پیشرفته فراتر میرود و سازوکار تولید، بستهبندی، احراز هویت مشتری و حتی دسترسی از راه دور به توان پردازشی را نیز دربر میگیرد.
برای TSMC، این تغییر به معنای افزایش مسئولیت در بررسی سفارشها و رعایت مقرراتی است که از سوی یکی از مهمترین کشورهای تأمینکننده فناوری و تجهیزات صنعت نیمهرسانا وضع شدهاند. برای چین نیز محدود شدن دسترسی به ظرفیت تولید پیشرفته میتواند مسیر توسعه پردازندههای هوش مصنوعی و کاهش وابستگی به فناوری خارجی را دشوارتر کند.
با این حال، میزان اثرگذاری واقعی این محدودیتها بر بازار جهانی به نحوه صدور مجوزها، استثناهای پیشبینیشده در مقررات و واکنش شرکتهای تولیدکننده و طراح تراشه بستگی دارد. آنچه در حال حاضر روشن است، افزایش نقش مقررات صادراتی در تعیین مسیر تولید و عرضه تراشهها در زنجیره جهانی فناوری است.