معاون علمی رئیس‌جمهور، با تأکید بر ضرورت سرمایه‌گذاری بلندمدت در توسعه هوش مصنوعی زبان فارسی، داده‌های معتبر و ساختاریافته را یکی از الزامات اصلی این مسیر دانست و با اشاره به ظرفیت‌های فرهنگستان زبان و ادب فارسی، از آمادگی معاونت علمی برای حمایت از طراحی و توسعه زیست‌بوم ملی فناورانه زبان فارسی خبر داد.
ظرفیت فرهنگستان زبان و ادب فارسی در توسعه هوش مصنوعی
معاون علمی رئیس‌جمهور با اشاره به ظرفیت‌های فرهنگستان زبان و ادب فارسی گفت: فرهنگستان از مجموعه‌ای ارزشمند از داده‌های منظم و ساختاریافته برخوردار است که بهره‌گیری از آن‌ها می‌تواند نقش مؤثری در توسعه هوش مصنوعی مبتنی بر زبان فارسی ایفا کند.
افشین با تأکید بر اهمیت یکپارچگی و استانداردسازی داده‌های زبانی افزود: قواعد نگارش زبان فارسی، شیوه‌های درست‌نویسی و فعالیت‌های انجام‌شده در حوزه واژه‌گزینی و معادل‌سازی اصطلاحات تخصصی، از جمله ظرفیت‌هایی هستند که می‌توان از آن‌ها در آموزش و توسعه مدل‌های هوش مصنوعی فارسی استفاده کرد.
وی خاطرنشان کرد: استفاده از داده‌های معتبر و استاندارد می‌تواند کیفیت عملکرد سامانه‌های هوش مصنوعی را ارتقا دهد و توانایی آن‌ها را در درک، پردازش و تولید محتوای فارسی تقویت کند. بهره‌گیری از این ظرفیت‌ها همچنین می‌تواند زمینه حضور مؤثرتر زبان فارسی در فناوری‌های نوین را فراهم آورد.
ضرورت شناخت فرصت‌ها و محدودیت‌های هوش مصنوعی
معاون علمی رئیس‌جمهور در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به قابلیت‌های نوظهور هوش مصنوعی در تولید محتوای خلاقانه، از جمله شعر و متون ادبی، بر ضرورت شناخت هم‌زمان فرصت‌ها و محدودیت‌های این فناوری تأکید کرد.
وی توضیح داد: سامانه‌های هوش مصنوعی می‌توانند با بهره‌گیری از الگوهای زبانی و آثار پیشین، بر اساس ورودی‌های متنی، محتوای جدید تولید کنند. این قابلیت، در کنار ایجاد فرصت‌های تازه برای خلاقیت و تولید محتوا، ضرورت ارزیابی دقیق کیفیت خروجی‌ها و شناخت محدودیت‌های این سامانه‌ها را نیز افزایش می‌دهد.
افشین تأکید کرد: توسعه زیست‌بوم فناورانه زبان فارسی باید به‌گونه‌ای دنبال شود که ضمن بهره‌گیری از قابلیت‌های هوش مصنوعی، شناخت دقیق‌تری از توانمندی‌ها و محدودیت‌های این فناوری در پردازش و تولید محتوای فارسی حاصل شود.
سرمایه‌گذاری بلندمدت؛ ضرورتی برای آینده هوش مصنوعی فارسی
افشین با تأکید بر ضرورت اقدام به‌موقع و سرمایه‌گذاری هدفمند در توسعه هوش مصنوعی زبان فارسی تصریح کرد: اگر کشور در این حوزه به‌موقع اقدام نکند، ممکن است در آینده با عقب‌ماندگی در توسعه و بهره‌برداری از فناوری‌های زبانی مواجه شود.
وی با اشاره به محدودیت‌های استفاده از برخی سامانه‌های خارجی برای پاسخ‌گویی دقیق به نیازهای زبان فارسی افزود: حتی با وجود دسترسی این سامانه‌ها به داده‌های فارسی، محدودیت‌های ارتباطی و شرایط دسترسی به خدمات خارجی می‌تواند بر کیفیت و کارایی آن‌ها برای کاربران داخل کشور تأثیر بگذارد. از این رو، توسعه ظرفیت‌های بومی و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها و مدل‌های متناسب با زبان فارسی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
رئیس بنیاد ملی نخبگان با تأکید بر ماهیت بلندمدت سرمایه‌گذاری در حوزه هوش مصنوعی خاطرنشان کرد: نباید انتظار داشت سرمایه‌گذاری در این حوزه در کوتاه‌مدت به سودآوری اقتصادی منجر شود. توسعه فناوری‌های هوش مصنوعی، به‌ویژه در حوزه زبان فارسی، مستلزم نگاه بلندمدت، تأمین منابع پایدار و پذیرش هزینه‌های ایجاد و توسعه ظرفیت‌های فناورانه است.
افشین با اشاره به برآوردهای مطرح‌شده در این نشست ابراز امیدواری کرد: با تخصیص منابع مناسب و پیگیری منسجم برنامه‌ها، طی دو تا سه سال آینده نتایج مؤثری در توسعه زیست‌بوم هوش مصنوعی زبان فارسی حاصل شود.
وی همچنین آمادگی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری را برای همکاری و حمایت از این مسیر اعلام کرد.
تأکید بر تداوم همکاری معاونت علمی و فرهنگستان زبان و ادب فارسی
معاون علمی رئیس‌جمهور، با اشاره به همکاری‌های جاری معاونت علمی و فرهنگستان زبان و ادب فارسی، از پیگیری برنامه‌های مشترک در این حوزه خبر داد و بر ضرورت هم‌افزایی ظرفیت‌های علمی، تخصصی و فناورانه برای دستیابی به نتایج عملیاتی تأکید کرد.
افشین، با قدردانی از همراهی غلامعلی حداد عادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، و سایر صاحب‌نظران و مسئولان مشارکت‌کننده در این مسیر، ابراز امیدواری کرد که همکاری دستگاه‌های مرتبط به نتایج ملموسی در توسعه فناوری‌های زبانی و تقویت جایگاه زبان فارسی در عرصه هوش مصنوعی منجر شود.
وی در پایان، ضمن قدردانی از برگزارکنندگان نشست و صاحب‌نظران حوزه زبان و فناوری، بر ضرورت استمرار همکاری‌های بین‌دستگاهی برای طراحی و استقرار زیست‌بوم ملی فناورانه زبان فارسی تأکید کرد.
سند تفاهم مشترک برای طراحی زیست‌بوم ملی فناورانه زبان فارسی با حضور حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور، سید حمید پورمحمدی، رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور، سید عباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و غلامعلی حداد عادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی به امضا رسید.
این تفاهم با هدف ایجاد چارچوبی منسجم و مشترک برای طراحی و استقرار زیست‌بوم ملی فناورانه زبان فارسی و تقویت ظرفیت‌های علمی، فرهنگی، آموزشی، فناورانه و اقتصادی این زبان در سطح ملی و بین‌المللی تدوین شده است.
با توجه به این که زبان فارسی یکی از ارکان هویت ملی و از عوامل مؤثر در انسجام فرهنگی و حفظ میراث تاریخی و تمدنی ایران به شمار می‌رود و با توجه به تحولات شتابان فناوری‌های نوین، به‌ویژه هوش مصنوعی و فناوری‌های زبانی، این سند بر ضرورت تقویت جایگاه زبان فارسی در محیط‌های علمی، فرهنگی و دیجیتال تأکید دارد.
بر اساس این تفاهم‌نامه همکاری، سازمان برنامه و بودجه کشور، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری در چارچوب وظایف و اختیارات قانونی خود، بر اصول همکاری مشترک برای طراحی و استقرار این زیست‌بوم توافق کرده‌اند.
تقسیم کار ملی و هم‌افزایی ظرفیت‌های تخصصی
یکی از محورهای اصلی این تفاهم، طراحی زیست‌بوم فناورانه زبان فارسی با رویکردی ملی، یکپارچه و مشارکتی و با بهره‌گیری از ظرفیت‌های موجود کشور است. بر این اساس، تدوین تقسیم کار ملی متناسب با مأموریت‌ها، صلاحیت‌ها و ظرفیت‌های تخصصی دستگاه‌ها و نهادهای مرتبط، با هدف جلوگیری از موازی‌کاری و اتلاف منابع، در دستور کار قرار می‌گیرد.
ایجاد سازوکار تعامل و هماهنگی میان نهادهای سیاست‌گذار، علمی، پژوهشی، فرهنگی، آموزشی، فناورانه و اقتصادی از دیگر محورهای همکاری است. همچنین، زمینه‌سازی برای مشارکت بخش خصوصی، شرکت‌های دانش‌بنیان و سایر فعالان مرتبط در طراحی و توسعه این زیست‌بوم پیش‌بینی شده است.
بر اساس مفاد سند، طراحی سازوکارهای پایدار تأمین مالی، برنامه‌ریزی، پایش و ارزیابی عملکرد نیز از اصول همکاری چهار دستگاه خواهد بود؛ رویکردی که بر اثربخشی اقدامات و دستیابی به نتایج قابل سنجش تأکید دارد.
طراحی ساختار سه‌سطحی برای راهبری زیست‌بوم زبان فارسی
در این تفاهم، چارچوب اولیه حکمرانی و اجرای زیست‌بوم ملی فناورانه زبان فارسی در سه سطح راهبری و سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و هماهنگی و تخصصی و اجرایی تعریف شده است.
در سطح نخست، تشکیل شورای راهبری متشکل از بالاترین مقام دستگاه‌های ذی‌ربط برای هماهنگی سیاست‌ها، تعیین اولویت‌ها، تصویب برنامه‌های مشترک در چارچوب اختیارات قانونی و نظارت بر تحقق اهداف پیش‌بینی شده است.
در سطح دوم، دبیرخانه مشترک مسئولیت هماهنگی فعالیت‌ها، پیگیری تصمیمات، تنظیم برنامه‌های اجرایی و تهیه گزارش‌های پیشرفت و عملکرد را بر عهده خواهد داشت.
در سطح سوم نیز کارگروه‌ها و شبکه‌های تخصصی با مشارکت دستگاه‌های مسئول، دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، نهادهای فرهنگی، شرکت‌های فناور و دانش‌بنیان و سایر فعالان مرتبط، وظیفه طراحی و اجرای برنامه‌ها و طرح‌های مصوب را بر عهده خواهند گرفت.
بر اساس این سند، ترکیب، وظایف، اختیارات، نحوه استقرار و سازوکار فعالیت این ارکان، با رعایت صلاحیت‌های قانونی دستگاه‌ها، در تفاهم‌نامه جامع مشخص خواهد شد.
امضای این تفاهم‌نامه، گام نخست چهار دستگاه برای تدوین چارچوب همکاری ملی در حوزه زبان فارسی و فراهم‌سازی زمینه بهره‌گیری هماهنگ از ظرفیت‌های علمی، فرهنگی و فناورانه کشور در راستای توسعه کاربردهای این زبان در محیط‌های نوین، به‌ویژه عرصه فناوری‌های زبانی و هوش مصنوعی، به شمار می‌رود.
