به گزارش آی سی تی نیوز؛ اروپا در حال شکل‌دهی به یک جبهه متحد برای مقابله با سلطه استارلینک بر اینترنت ماهواره‌ای است. در حرکتی که می‌توان آن را مهم‌ترین تلاش اروپا برای بازپس‌گیری حاکمیت دیجیتال خود در حوزه ارتباطات فضایی دانست، چهار اپراتور بزرگ مخابراتی این قاره در تاریخ ۱۸ اکتبر ۲۰۲۶ (۲۶ مهر ۱۴۰۵) با امضای یک نامه قصد، توافق کردند برای خرید طیف ماهواره‌ای اروپا پیشنهاد مشترک ارائه دهند .
اتحاد چهار غول؛ از دویچه تلکام تا وودافون
بر اساس بیانیه مشترک منتشرشده، دویچه تلکام آلمان، اورنج فرانسه، تلفونیکا اسپانیا و وودافون با امضای این نامه قصد، قصد دارند برای بخشی از باند فرکانسی ۲ گیگاهرتز که اتحادیه اروپا در نظر دارد برای اپراتورهای اروپایی رزرو کند، پیشنهاد مشترک ارائه دهند . این باند فرکانسی برای ارائه خدمات اتصال مستقیم به دستگاه (D2D) حیاتی است؛ فناوری‌ای که به گوشی‌های هوشمند معمولی اجازه می‌دهد بدون نیاز به ایستگاه پایه زمینی، مستقیماً به ماهواره متصل شوند .
نکته کلیدی در ساختار این همکاری، تقسیم مسئولیت‌هاست. این چهار اپراتور قصد دارند زیرساخت شبکه زمینی و وظایف هماهنگی و نظارت حیاتی را در اروپا ایجاد کنند، اما مستقیماً در یک صورت فلکی ماهواره‌ای سرمایه‌گذاری نخواهند کرد. تأمین ماهواره‌ها بر عهده یک «شریک ماهواره‌ای» خواهد بود که هنوز انتخاب نشده است . این مدل طراحی شده تا تمام اپراتورهای شبکه موبایل در سراسر اروپا به این خدمات دسترسی باز و بدون تبعیض داشته باشند؛ رویکردی که هدف آن تقویت رقابت و گسترش انتخاب مصرف‌کنندگان است .
زمینه سیاسی؛ از درخواست مکرون تا حمایت پارلمان اروپا
این اتحاد در شرایطی شکل می‌گیرد که فشارهای سیاسی در بالاترین سطوح اروپا برای کاهش وابستگی به شرکت‌های آمریکایی افزایش یافته است. امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، در تاریخ ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶ در نشست جهانی فضا در پاریس از اپراتورهای بزرگ اروپایی خواست «بدون معطلی» اتحادی برای تقویت توانمندی‌های ماهواره‌ای جمعی این قاره تشکیل دهند . این درخواست به‌عنوان حمایت علنی از تلاش‌هایی تلقی شد که پشت درهای بسته در جریان بود.
در پارلمان اروپا نیز فشارها برای حفاظت از این منابع حیاتی شدت گرفته است. آنجلیکا وینتزیگ، مذاکره‌کننده اصلی پارلمان در مورد تخصیص طیف ماهواره‌ای موبایل، و میخال کوبوسکو از گروه EPP، اصلاحیه‌هایی برای افزایش موانع ورود بازیگران غیراروپایی ارائه کرده‌اند. کوبوسکو با صراحت گفته است: من معتقدم که ما نمی‌توانیم کنترل کامل سیستم ارتباطات ماهواره‌ای اروپا را به شرکت‌های غیراروپایی واگذار کنیم .
نبرد بر سر طیف ۲ گیگاهرتز؛ میدان اصلی رقابت
قلب این ماجرا، رقابت بر سر باند فرکانسی ۲ گیگاهرتز است. مجوزهای فعلی این باند در اختیار دو اپراتور آمریکایی Viasat (پس از خرید Inmarsat) و EchoStar (پس از خرید Solaris) است که در مه ۲۰۲۷ منقضی می‌شوند . کمیسیون اروپا پیشنهاد کرده این باند به سه بخش تقسیم شود: یک سوم برای ارتباطات حیاتی دولتی، امنیتی و نظامی با ادغام در برنامه IRIS²؛ و دو سوم باقی‌مانده برای استفاده تجاری که خود به دو نیمه تقسیم می‌شود: نیمی برای اپراتورهای جدید اروپایی و نیمی باز برای اپراتورهای اروپایی و غیراروپایی .
این ساختار به‌طور عملی به معنای آن است که استارلینک و سایر بازیگران غیراروپایی تنها می‌توانند برای یک سوم از کل باند رقابت کنند. هنا ویرکونن، معاون اجرایی کمیسیون اروپا در امور حاکمیت فناوری، امنیت و دموکراسی، این پیشنهاد را «گامی مهم به جلو» توصیف کرده و گفته است: «پیشنهاد ما امکان ارائه ارتباطات ماهواره‌ای و زمینی را مستقیماً به دستگاه‌های موبایل فراهم می‌کند و اطمینان می‌دهد که تمام مناطق اتحادیه اروپا، به‌ویژه مناطقی که شبکه‌های زمینی در دسترس نیستند، به ارتباطات صوتی و اینترنت پرسرعت مجهز شوند» .
واکنش استارلینک؛ لابی‌گری و هشدار
استارلینک و شرکت مادرش SpaceX نیز بی‌کار ننشسته‌اند. این شرکت در دو سال گذشته لابی‌گری خود در بروکسل را به‌شدت تشدید کرده و در سندی چهار صفحه‌ای که به دست Politico رسیده، هشدار داده که طرح اتحادیه اروپا می‌تواند «مشکلات تداخل جهانی، به‌ویژه برای خدمات اضطراری مانند خدمات اوکراین» ایجاد کند. استارلینک همچنین ادعا کرده که «بیش از هر اپراتور ماهواره‌ای دیگری برای دستیابی به اهداف ارتباطی کمیسیون اروپا تلاش کرده است» .
سلستین رابوآم، پژوهشگر مؤسسه ژئوپلیتیک فرانسه، در تحلیل این وضعیت گفته است: «استارلینک ممکن است تلاش نکند کشورها را به خود وابسته کند، اما تلاش می‌کند خود را غیرقابل‌جایگزین کند. در حال حاضر، آنها تنها کسانی هستند که می‌توانند با این سرعت مستقر شوند و این‌قدر راحت سازگار شوند» .
تناقض در مواضع؛ همکاری با دشمن
نکته قابل تأمل در این ماجرا، تناقض آشکار در مواضع برخی از این چهار اپراتور است. دویچه تلکام در حال حاضر با استارلینک همکاری می‌کند تا دریافت موبایل از فضا را در ۱۰ کشور اروپایی تا سال ۲۰۲۸ فعال کند . وودافون نیز از طریق سرمایه‌گذاری مشترک با AST SpaceMobile (شرکت SatCo) در حال توسعه زیرساخت‌های اتصال مستقیم به دستگاه در اروپا است . این همکاری‌های موازی نشان می‌دهد که اروپا در عمل هنوز به بازیگران آمریکایی وابسته است، حتی در حالی که برای رقابت با آنها متحد می‌شود.
پروژه IRIS²؛ جایگزین اروپایی استارلینک
در پس‌زمینه این تحولات، اتحادیه اروپا در حال توسعه صورت فلکی ماهواره‌ای IRIS² به عنوان جایگزین اروپایی استارلینک است. بر اساس توافق نهایی‌شده با تولیدکنندگان اروپایی و آژانس فضایی اروپا، این صورت فلکی به ۳۴۸ ماهواره خواهد رسید که ۶۶ ماهواره بیشتر از برنامه اولیه است. اولین ماهواره‌ها قرار است در سال ۲۰۲۹ پرتاب شوند و خدمات از همان سال به‌تدریج آغاز شود .
مایکل لیندن-ورنله، اخترفیزیکدان دانشگاه فنی دانمارک، درباره ضرورت این پروژه گفته است: «این کاملاً بنیادین درباره دستور کار خودمختاری اروپا است. یعنی استقلال، عمدتاً از آمریکا. ما در اروپا پذیرفته‌ایم که باید بتوانیم خودمان کار را انجام دهیم. ماهواره‌های IRIS² باید یک زیرساخت ارتباطی قوی و امن به ما بدهند که در آن یک میلیاردر آمریکایی تصادفی – نامی نمی‌برم، فراموش نمی‌کنم – نتواند ناگهان تصمیم بگیرد کلید را بچرخاند» .
با این حال، مقایسه اعداد نشان‌دهنده چالش عظیم اروپا است. استارلینک در حال حاضر بیش از ۱۰,۰۰۰ ماهواره فعال دارد، در حالی که IRIS² حتی با ۳۴۸ ماهواره، کسری از این شبکه خواهد بود .
تحلیل ICTNews
اتحاد چهار اپراتور مخابراتی اروپا علیه استارلینک را می‌توان یک «لحظه استقلال‌خواهی» در تاریخ ارتباطات این قاره توصیف کرد. اروپا که سال‌هاست در حوزه اینترنت ماهواره‌ای از آمریکا عقب افتاده، اکنون با ترکیبی از فشار سیاسی، تنظیم‌گری هوشمندانه و اتحاد صنعتی تلاش می‌کند جایگاه خود را بازپس بگیرد.
نکته هوشمندانه در مدل جدید، تفکیک «زیرساخت زمینی» از «صورت فلکی ماهواره‌ای» است. اروپا با کنترل ایستگاه‌های زمینی، هماهنگی و نظارت، می‌تواند حاکمیت داده‌ها و ارتباطات خود را حفظ کند، حتی اگر ماهواره‌ها توسط یک شرکت خارجی تأمین شوند. این رویکرد، برخلاف مدل استارلینک است که تمام زنجیره را در اختیار دارد.
با این حال، دو چالش اساسی پیش روی این طرح قرار دارد. نخست، وابستگی فنی به یک «شریک ماهواره‌ای» که هنوز انتخاب نشده و احتمالاً یکی از بازیگران آمریکایی مانند AST SpaceMobile خواهد بود. دوم، تناقض در مواضع اپراتورهای اروپایی که همزمان با استارلینک و AST SpaceMobile همکاری می‌کنند. اگر این اتحاد نتواند به یک جایگزین واقعی و مستقل تبدیل شود، ممکن است صرفاً به یک «نمایش سیاسی» برای آرام کردن افکار عمومی اروپا تبدیل شود.
در نهایت، این ماجرا نشان می‌دهد که در عصر ارتباطات ماهواره‌ای، حاکمیت دیجیتال دیگر یک مفهوم انتزاعی نیست، بلکه به کنترل فیزیکی طیف فرکانسی و ایستگاه‌های زمینی گره خورده است. اروپا این را به‌خوبی درک کرده و اکنون در مسیری قرار گرفته که می‌تواند آینده ارتباطات این قاره را برای دهه‌ها رقم بزند.
