معاون علمی رئیسجمهور از برگزاری رویداد تخصصی ارائه ایده، با همکاری بنیاد سینمایی فارابی برای شناسایی و حمایت از نخبگان جوان در حوزهسینما خبر داد و گفت: این مدل میتواند مسیر ورود استعدادهای علمی و نخبه به صنعت سینما و پیوند آنها با متخصصان، سرمایهگذاران و فعالان حرفهای این حوزه را فراهم کند.
وی با اشاره به همکاری معاونت علمی و بنیاد ملی نخبگان با بنیاد سینمایی فارابی اظهار کرد: در شهریورماه قرار است با همکاری بنیاد سینمایی فارابی یک رویداد «پیچ» یا کارآفرینی تقاضامحور در حوزه سینما برگزار شود.افشین افزود: پیشنهاد ما این است که در کنار این سازوکار، یک رویداد تخصصی برای نخبگان جوانی که در حوزههای کارگردانی، نویسندگی و سایر رشتههای مرتبط تحصیلات و توانمندی علمی دارند نیز طراحی شود؛ بهگونهای که داوری تخصصی همچنان توسط مجموعههای حرفهای حوزه سینما انجام شده تا مسیر ورود نخبگان جوان به این عرصه نیز فراهم شود در این مسیر یک و یا چند صندوق پژوهش و فناوری به عنوان سرمایه گذار در کنار بنیاد سینمایی فارابی حضور خواهند داشت.
وی ادامه داد: اگر چنین مدلی شکل بگیرد، میتوانیم از ظرفیت یکی از صندوقهای پژوهش و فناوری برای سرمایهگذاری روی آثار منتخب استفاده کنیم. در این مدل، قرار نیست تخصص سینمایی را جایگزین تخصص مالی یا مدیریتی کنیم؛ بلکه متخصصان سینما میتوانند در کنار فرد نخبه
قرار بگیرند و با انتقال تجربه و ایجاد شبکه تخصصی، احتمال موفقیت طرح را افزایش دهند، این یعنی حمایت از مسیر اثر بخشی به جای حمایت فرد محور.
معاون علمی رئیسجمهور این رویکرد را نمونهای از تغییر مسیر حمایتهای بنیاد ملی نخبگان دانست و گفت: پیش از این، حمایتها عمدتاً فردمحور بود؛ برای مثال، به یک فرد نخبه گرنت یا حمایت مشخصی اختصاص داده میشد. در رویکرد جدید، تلاش میکنیم حمایت را به اثرگذاری فرد پیوند بزنیم؛ یعنی اگر یک نخبه بتواند در یک پروژه مشخص اثر واقعی ایجاد کند، حمایت نیز متناسب با همان اثرگذاری تعریف شود.
وی افزود: این مدل میتواند علاوه بر حمایت از یک نخبه، امکان معرفی چهرههای جدید و ایجاد ارتباط میان آنها و شبکه متخصصان و سرمایهگذاران را فراهم کند. در چنین شرایطی، حتی اگر یک فرد در ابتدای مسیر تجربه کافی نداشته باشد، میتوان با قرار دادن متخصصان باتجربه در کنار او، زمینه شکلگیری یک تجربه موفق را فراهم کرد.
ظرفیت صندوق نوآوری برای همسرمایهگذاری در صنایع خلاق
اصغر نورالهزاده، رئیس هیئت عامل صندوق نوآوری و شکوفایی، نیز با تأکید بر اهمیت توسعه فناوری در حوزه فرهنگ و هنر گفت: با توجه به اینکه نظام تأمین مالی متناسب با تحولات نظام حکمرانی دچار تغییر شده است، از شکلگیری نهادهای واسط و تخصصی برای تأمین مالی استقبال میکنیم. این صندوق میتواند در مسیر تأمین مالی نوآوری در حوزه صنایع خلاق و فرهنگی کمککننده باشد و زمینه یک جهش در توسعه محصولات و فناوریهای نرم را فراهم کند.
وی افزود: تاکنون امکان ارائه حمایت مالی مؤثر و متناسب با نیازهای صنایع خلاق را نداشتیم، اما با توجه به فعالیت صندوق پژوهش و فناوری صنایع خلاق و فرهنگی، میتوانیم بخشی از منابع مالی را از طریق این صندوق به جریان بیندازیم و از ظرفیت آن به عنوان یک نهاد تخصصی و واسط استفاده کنیم.
نورالهزاده ادامه داد: در این همکاری میتوان سازوکار عاملیت منابع مالی را در نظر گرفت و برای هر واحد منابعی که از سوی صندوق به چرخه بازمیگردد، چند برابر آن را در قالب عاملیت در اختیار صندوق قرار داد. همچنین آمادگی داریم در قالب همسرمایهگذاری و مشارکت نیز وارد شویم و بخشی از ریسک سرمایهگذاری را بپذیریم. در چنین سازوکاری، مفهوم جسورانه بودن این نهاد مالی معنا پیدا میکند و میتوان منابع را به سمت طرحها و کسبوکارهای دارای ظرفیت رشد هدایت کرد.
«توسعه بازار» مکمل تأمین مالی صنایع خلاق
عبدالحسن بهرامی، رئیس مرکز راهبری ستادهای توسعه اقتصاد دانشبنیان معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری، نیز با اشاره به اهمیت شکلگیری صندوق پژوهش و فناوری در توسعه اقتصاد خلاق گفت: یکی از بخشهای مهم در شکلگیری اقتصاد خلاق، ایجاد سازوکارهای تخصصی تأمین مالی است و در کنار آن، توسعه بازار نیز اهمیت ویژهای دارد.
وی افزود: مهرماه امسال رویداد ملی صنایع خلاق «مانوین» را خواهیم داشت و در این رویداد به دنبال معرفی برندها و الگوهای برتر این حوزه هستیم. همچنین در قالب یک فراخوان حمایتی، از شرکتهای خلاق، فناور و مجموعههای فعال در اقتصاد خلاق حمایت خواهیم کرد.
بهرامی با تأکید بر ضرورت ایجاد بازار پایدار برای صنایع خلاق اظهار کرد: زمانی میتوانیم یک بازار پایدار برای صنایع خلاق ایجاد کنیم که در کنار حمایت از تولیدکنندگان و فعالان این حوزه، از سرمایهگذاران نیز حمایت شود. باید سازوکاری ایجاد کنیم که سرمایهگذاری در صنایع خلاق برای بخش خصوصی نیز جذاب و قابل اتکا باشد.
رئیس مرکز راهبری ستادهای توسعه اقتصاد دانشبنیان معاونت علمی ادامه داد: اگر بتوانیم بخشی از یارانههای فرهنگی را که برای توسعه فرهنگ و هنر اختصاص مییابد، در مسیر حمایت از صنایع خلاق هدفمند کنیم و در عین حال نیازهای این حوزه را از سوی فعالان دریافت کنیم، ظرفیت مناسبی برای ایجاد بازار و توسعه کسبوکارهای خلاق فراهم خواهد شد.
وی خاطرنشان کرد: آمادگی داریم در رویداد «مانوین» میز ویژهای برای وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در نظر بگیریم تا نیازها، ظرفیتها و فرصتهای همکاری در حوزه صنایع خلاق به صورت مستقیم مورد بررسی قرار گیرد و زمینه برای اتصال فعالان این حوزه به بازار و منابع حمایتی فراهم شود.
ضرورت تعریف شاخصهای عملکردی برای اقتصاد خلاق
حسین انتظامی، معاون توسعه مدیریت و منابع وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، نیز تأسیس این صندوق را نقطه عطفی در حوزه فرهنگ و هنر دانست و گفت: تأسیس صندوق پژوهش و فناوری صنایع خلاق و فرهنگی میتواند به ویژه در حوزه تأمین مالی، تحولات مهمی ایجاد کند. جا دارد از معاون علمی رئیسجمهور که با سرعت و جدیت موضوع شکلگیری این صندوق را پیگیری کردند، قدردانی کنم.
وی افزود: باید بتوانیم مفهوم فرهنگیبنیان را در کنار مفهوم دانشبنیان قرار دهیم تا موضوع اقتصاد صنایع فرهنگی و خلاق با جدیت بیشتری دنبال شود. این نگاه میتواند زمینهساز توسعه یک زیستبوم جدید برای فعالیتهای اقتصادی در حوزه فرهنگ، هنر و صنایع خلاق باشد.
انتظامی با اشاره به برنامههای وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای تقویت پیشرانهای حوزه فرهنگ و هنر اظهار کرد: در ماههای آینده بنیاد پویانمایی نیز به این مجموعه اضافه خواهد شد و دو مورد از پیشرانهای مهم فرهنگ و هنر در کنار این جریان قرار خواهند گرفت.
معاون توسعه مدیریت و منابع وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ادامه داد: تلاش کردهایم خود را به مفاهیم جدید، به ویژه در حوزه صنایع خلاق و فناوریهای فرهنگی، نزدیک کنیم. برای آنکه این رویکرد به نتایج ملموس منجر شود، ضروری است شاخصهای عملکردی مشخصی تعریف و کمیت اهداف نیز تعیین شود تا بتوانیم میزان پیشرفت را ارزیابی کنیم و در نهایت به نقطه مطلوب در توسعه اقتصاد فرهنگی و صنایع خلاق برسیم.
گذار از حمایتهای مقطعی به تأمین مالی زنجیرهای
سید صادق پژمان، مدیرعامل مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر، با اشاره به وظایف و رسالتهای این مؤسسه، تأمین مالی را یکی از محورهای اصلی رویکرد جدید این مجموعه عنوان کرد و گفت: صندوق پژوهش و فناوری صنایع خلاق و فرهنگی قرار است رویکرد تأمین مالی و توسعه زنجیره را جایگزین حمایتهای مقطعی و موردی کند و به صورت تخصصی موضوع تأمین مالی در حوزه صنایع خلاق، فرهنگی و هنری را بر عهده بگیرد.
وی با اشاره به بازنگری و بازآفرینی مأموریتهای مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر افزود: تلاش شده است توسعه فرهنگ و هنر به عنوان راهبرد کلان مؤسسه مورد توجه قرار گیرد و این مجموعه به سمت ایفای نقش یک نهاد میانجی و سکویی حرکت کند؛ به گونهای که بتواند میان ظرفیتهای موجود در حوزه فرهنگ و هنر و منابع، سرمایهگذاران و نهادهای تأمین مالی ارتباط مؤثر ایجاد کند.
پژمان ادامه داد: با مرور نظام مسائل فرهنگ و هنر، به مجموعهای از چالشها رسیدیم که برای حل آنها باید به صورت هدفمند و ساختاری اقدام کرد. یکی از مهمترین این مسائل، دسترسی فعالان فرهنگی و هنری و کسبوکارهای خلاق به منابع مالی مناسب و پایدار است و شکلگیری یک نهاد تخصصی در حوزه تأمین مالی میتواند بخشی از این خلأ را برطرف کند.
سیدعباس صالحی نیز در این مراسم ، با قدردانی از همکاری معاونت علمی، اظهار کرد: همکاریهای خوبی میان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و معاونت علمی در دولت چهاردهم شکل گرفته و راهاندازی این صندوق را باید به فال نیک گرفت. همکاری که می تواند به رونق وشکوفایی صنایع خلاق از مسیر تامین مالی پایدار منجر شود.
وی با اشاره به ظرفیتهای اقتصادی صنایع خلاق در جهان و فاصله موجود میان جایگاه واقعی این حوزه و ظرفیتهای ایران افزود: سهم صنایع خلاق در تولید ناخالص داخلی، اشتغال، گردش مالی، صادرات و درآمد ملی کشورها، نشاندهنده اهمیت روزافزون این حوزه در اقتصاد جهانی است؛ در حالی که ایران با وجود برخورداری از ظرفیتهای تاریخی، تمدنی و فرهنگی گسترده، هنوز فاصله قابل توجهی با ظرفیت واقعی خود در این حوزه دارد.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با بیان اینکه هنر را میتوان ضلع چهارم در کنار علم، فناوری و اقتصاد دانست، ادامه داد: ایران در حوزه هنر و فرهنگ، مزیت نسبی بسیار مهمی دارد که ریشه در پیشینه تاریخی و تمدنی چند هزار ساله کشور دارد. اگر بتوانیم این مزیت نسبی را با سایر حوزهها پیوند دهیم، میتوانیم از آن یک مزیت رقابتی و ارزش افزوده ارتباطی برای کشور ایجاد کنیم.
صالحی تأکید کرد: درهمتنیدگی اقتصاد فرهنگ و هنر با حوزههایی همچون سبک زندگی و هویت، ظرفیت مهمی برای ایران ایجاد کرده است. ما میتوانیم از این ظرفیت برای تقویت جایگاه فرهنگی ایران در منطقه و جهان و افزایش اثرگذاری فرهنگ ایرانی استفاده کنیم.
وی صنایع خلاق را یکی از حوزههای دارای ظرفیت همزمان اقتصادی، هویتی و بینالمللی دانست و گفت: این حوزه از نظر اقتصادی، هویتی و دیپلماسی عمومی و جهانی، ظرفیت بالایی دارد و میتواند یکی از مسیرهای مهم افزایش اثرگذاری ایران در جهان از طریق فرهنگ ایرانی باشد.
«صنایع خلاق» میانبر توسعه اقتصادی و فرهنگی
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، با اشاره به فاصله موجود میان ظرفیتهای ایران و سهم واقعی کشور از اقتصاد صنایع خلاق اظهار کرد: اگر سهم ایران از این حوزه در اقتصاد داخلی و درآمدهای ملی پایین است، باید به دنبال راهی برای جبران این فاصله باشیم. به اعتقاد من، صنایع خلاق یکی از مسیرهایی است که میتواند یک میانبر برای حرکت کشور در حوزه اقتصاد، هویت و دیپلماسی عمومی ایجاد کند.
وی افزود: ظرفیتهای تمدنی و فرهنگی ایران فرصتهای بزرگی برای ما ایجاد کرده است و باید بتوانیم این ظرفیتها را به ارزش اقتصادی و فرهنگی تبدیل کنیم. در شرایط فعلی کشور و با وجود مشکلات اقتصادی و شرایط ناشی از جنگهای تحمیلی، باید در این حوزه امیدوارانه و حتی با انگیزهای بیشتر از برخی حوزههای دیگر حرکت کنیم.
صالحی، ادامه داد: خوشبختانه همکاریهای شکلگرفته میان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت علمی، صندوق نوآوری و بخش خصوصی، چشماندازهای مثبتی را پیش روی صنایع خلاق قرار داده است و باید از این فرصت برای شکلدهی به یک زیستبوم پایدار استفاده کنیم.
فاصلهگیری از حمایتهای صرف
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به فلسفه شکلگیری صندوق پژوهش و فناوری توسعه فرهنگ و هنر گفت: باید مراقبت کنیم که این صندوق صرفاً به یک ابزار برای ارائه حمایتهای مالی تبدیل نشود، بلکه با ایجاد منابع پایدار و طراحی سازوکارهای مناسب، به شکلگیری یک جریان سالم سرمایهگذاری در حوزه صنایع خلاق کمک کند.
وی افزود: هدف باید این باشد که از نگاه صرفاً حمایتی فاصله بگیریم و به سمت ایجاد یک جریان اقتصادی سالم، پایدار و مولد حرکت کنیم؛ جریانی که بتواند سرمایه را به سمت ایدهها، کسبوکارها و پروژههای دارای ظرفیت رشد در صنایع خلاق هدایت کند.
صالحی تأکید کرد: راهاندازی صندوق، نخستین گام است و باید برای تضمین تحقق اهداف آن نیز برنامه داشت. منابع پایدار مالی یکی از نیازهای جدی این زیستبوم است و صندوق میتواند در این زمینه نقش مهمی ایفا کند.
ده چالش کلان صنایع خلاق
وی در ادامه با تشریح مهمترین چالشهای صنایع خلاق کشور، از شناسایی دستکم ۱۰ مسئله کلان در این حوزه خبر داد و گفت: اگر قرار است زیستبوم صنایع خلاق شکل بگیرد، ابتدا باید مسائل و نقاط ضعف آن را بهصورت دقیق شناسایی کنیم و سپس برای هر یک از آنها راهحل مشخص داشته باشیم.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نخستین چالش را ضعف نظام آمار و اطلاعات صنایع خلاق عنوان کرد و گفت: امروز در بسیاری از موارد در این حوزه با تخمین و گمانهزنی حرکت میکنیم. از تعداد نیروی انسانی و ظرفیت بنگاهها گرفته تا ابعاد اقتصادی و سایر شاخصهای این حوزه، به یک نظام جامع و دقیق آماری و اطلاعاتی نیاز داریم.
صالحی، دومین چالش را ضعف مقررات متناسب با رشد صنایع خلاق دانست و افزود: اگر قرار است در یک بازه دو ساله به سمت شکلگیری زیستبوم صنایع خلاق حرکت کنیم، نباید صرفاً به تدوین برنامههای طولانیمدت اکتفا کنیم. باید در حوزه مقررات به سمت راهحلهای کوتاه، مشخص و مسئلهمحور حرکت کنیم و هر جا امکان دارد با اصلاح چند ماده یا مقررات مشخص، موانع موجود را برطرف کنیم.
وی سومین مسئله را فاصله میان محصولات صنایع خلاق و ذائقه مخاطبان داخلی و بینالمللی دانست و اظهار کرد: بخشی از محصولات تولیدشده در این حوزه با ذائقه مخاطب فاصله دارد. باید ذائقهشناسی دقیقتری داشته باشیم و تولیدات صنایع خلاق را متناسب با نیاز و سلیقه مخاطبان داخلی و بازارهای بینالمللی توسعه دهیم.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در تشریح چهارمین چالش گفت: فاصله فناوری صنایع خلاق ایران با شتاب فناوری در جهان، یکی دیگر از مسائل مهم است. وقتی صنایع خلاق داخلی از روندهای فناوری جهانی فاصله میگیرند، این فاصله میتواند مسیر رشد و حتی تولید آنها را متوقف کند. بنابراین باید برای ارتقای سطح فناوری در صنایع خلاق نیز برنامه مشخص داشته باشیم.
«بازار و نوسانات اقتصادی» از مهمترین چالشهای رشد صنایع خلاق
صالحی، محدودیت دسترسی به بازارهای داخلی و خارجی را از دیگر چالشهای این حوزه برشمرد و گفت: بازار داخلی و خارجی هر کدام مسائل خاص خود را دارند و باید برای توسعه بازار محصولات صنایع خلاق برنامهریزی کرد.
وی همچنین نوسانات اقتصادی و ارزی را از چالشهای جدی صنایع خلاق دانست و افزود: این متغیرها بر صنایع خلاق تأثیر قابل توجهی دارند؛ زیرا بسیاری از بنگاههای فعال در این حوزه هنوز به بلوغ و استحکام برخی صنایع باسابقه نرسیدهاند و به همین دلیل نسبت به نوسانات اقتصادی آسیبپذیرتر هستند. نمیتوان اثر این متغیرها را بهطور کامل حذف کرد، اما میتوان با سیاستگذاری مناسب، میزان تأثیر آنها را کاهش داد.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی مهاجرت نخبگان صنایع خلاق را چالش دیگری دانست و گفت: با توجه به ظرفیتهای علمی و تخصصی موجود در کشور، باید توجه بیشتری به نخبگان و فعالان صنایع خلاق داشته باشیم. تقویت جایگاه این افراد و فراهمکردن زمینه فعالیت و اثرگذاری آنها میتواند به کاهش خروج سرمایه انسانی این حوزه کمک کند.
تقویت بخش خصوصی و پایان پراکندگی نهادی
صالحی، هشتمین چالش را ضعف و تضعیف بخش خصوصی در حوزه صنایع خلاق عنوان کرد و گفت: مسئله ضعف بخش خصوصی را در بسیاری از حوزههای اقتصادی کشور داریم، اما در صنایع خلاق این مسئله اهمیت بیشتری دارد و بخش خصوصی این حوزه نیازمند مطالعه، توجه و مطالبهگری بیشتری است.
وی با اشاره به حضور نمایندگان بخش خصوصی در صندوق پژوهش و فناوری توسعه فرهنگ و هنر افزود: حضور بخش خصوصی در این مجموعه میتواند از همان ابتدای مسیر، بخشی از خلأ موجود را جبران کند و زمینه مشارکت واقعی بخش خصوصی در تصمیمگیری و سرمایهگذاری را فراهم آورد.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نهمین چالش را پراکندگی و نبود همافزایی میان دستگاههای فعال در حوزه صنایع خلاق دانست و اظهار کرد: دستگاههای مختلفی در دولت و حاکمیت با صنایع خلاق ارتباط دارند، اما این مجموعهها در مواردی بهصورت پراکنده فعالیت میکنند. اگر باور داریم صنایع خلاق میتواند در سه حوزه اقتصاد، هویت و اثرگذاری فرهنگی ایران نقشآفرین باشد، باید تغییر رویکردی در نحوه همکاری دستگاههای مرتبط ایجاد کنیم.
وی ادامه داد: دستگاههای فعال در این حوزه باید به یکدیگر متصل شوند، همافزایی ایجاد کنند و تقسیم کار مشخصی داشته باشند. شکلگیری زیستبوم صنایع خلاق بدون همکاری و هماهنگی میان دستگاههای مختلف امکانپذیر نیست.
صالحی، دهمین چالش را منابع مالی پایدار عنوان کرد و گفت: تأمین منابع مالی پایدار، یکی از مهمترین الزامات شکلگیری زیستبوم صنایع خلاق است. در این زمینه، همکاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت علمی، صندوق نوآوری و شکوفایی و بخش خصوصی میتواند ظرفیت قابل توجهی ایجاد کند.
حرکت به سمت حل شبکهای مسائل صنایع خلاق
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با تأکید بر ضرورت تدوین راهبردهای عملیاتی برای این ۱۰ مسئله اظهار کرد: باید برای هر یک از این مسائل، راهبرد عملیاتی مشخص تعریف کنیم و در یک برنامه دوساله به دنبال رسیدن به راهحلهای مؤثر باشیم.
وی افزود: نباید مسائل صنایع خلاق را بهصورت تکمسئلهای ببینیم؛ این مسائل به یکدیگر متصل هستند و باید آنها را بهصورت شبکهای مورد بررسی قرار دهیم. ممکن است یک پروژه در مسیر اجرا با عدم موفقیت کامل مواجه شود، اما مهم این است که مسیر حل مسئله و یادگیری در اکوسیستم متوقف نشود.
صالحی ادامه داد: اگر در دو سال آینده بتوانیم بخشی از نواقص شکلگیری زیستبوم صنایع خلاق را برطرف یا کاهش دهیم، این زیستبوم میتواند از مرحله جنینی خارج شده و استقرار واقعی خود را پیدا کند.
وی با بیان اینکه دولت باید برای حل مسائل کلیدی صنایع خلاق اهتمام مضاعفی داشته باشد، گفت: پیشنهاد من این است که این مسائل بهصورت دقیق دستهبندی و برای هر کدام راهکارهای عملیاتی تعریف شود تا بتوانیم در دو سال آینده بخش قابل توجهی از نقاط ضعف موجود را برطرف کنیم.
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در پایان با قدردانی از معاونت علمی، صندوق نوآوری و شکوفایی و بخش خصوصی برای راهاندازی صندوق پژوهش و فناوری توسعه فرهنگ و هنر اظهار کرد: همافزایی میان دولت و بخش خصوصی میتواند فرصتهای جدیدی برای صنایع خلاق ایجاد کند و زمینه را برای شکلگیری شرایط بهتر در این حوزه بهعنوان یکی از پایههای اقتصاد، هویت و اثرگذاری فرهنگی ایران فراهم سازد.
