به گزارش آی‌سی‌تی نیوز، چین با آغاز تولید ماشین‌های لیتوگرافی غوطه‌وری DUV، گام مهم دیگری در مسیر خودکفایی صنعت نیمه‌رسانا برداشت؛ اقدامی که اگرچه هنوز فاصله قابل‌توجهی با فناوری و ظرفیت تولید شرکت هلندی ASML دارد، اما می‌تواند در بلندمدت وابستگی تراشه‌سازان چینی به تجهیزات خارجی را کاهش دهد. بر اساس گزارش رویترز، شرکت دولتی Shanghai Aishengna Electronic Technology Group هدایت این پروژه را بر عهده گرفته و نخستین دستگاه‌ها قرار است در سال جاری میلادی به شرکت‌هایی مانند SMIC، Hua Hong Semiconductor و ChangXin Memory Technologies یا CXMT تحویل داده شوند.

چین وارد مرحله تولید ماشین‌های DUV شد

شرکت Shanghai Aishengna Electronic Technology Group که در سال ۲۰۲۳ با سرمایه ثبت‌شده ۷ میلیارد یوان، معادل حدود یک میلیارد دلار، تأسیس شده، مسئولیت توسعه و تولید این تجهیزات را بر عهده دارد. این شرکت دولتی با جذب تیم‌هایی از مجموعه‌های فعال در حوزه لیتوگرافی چین، از جمله Yuliangsheng و Shanghai Micro Electronics Equipment یا SMEE، تلاش کرده توان فنی مورد نیاز برای ساخت تجهیزات لیتوگرافی پیشرفته را در یک مجموعه متمرکز کند.

گزارش رویترز نشان می‌دهد ماشین‌های جدید از نوع DUV غوطه‌وری یا Immersion DUV هستند؛ فناوری‌ای که در آن یک لایه آب میان لنز سیستم نوری و ویفر سیلیکونی قرار می‌گیرد تا امکان ایجاد الگوهای مداری کوچک‌تر روی سطح ویفر فراهم شود.

این فناوری در مقایسه با سیستم‌های EUV یا لیتوگرافی فرابنفش شدید، یک نسل پایین‌تر محسوب می‌شود، اما همچنان یکی از فناوری‌های مهم مورد استفاده در تولید تراشه‌های پیشرفته است. تجهیزات DUV با استفاده از تکنیک‌هایی مانند چندالگویی یا Multipatterning می‌توانند برای ساخت تراشه‌های پیشرفته‌تر نیز مورد استفاده قرار گیرند.

تولید چین هنوز بسیار محدود است

اهمیت خبر چین بیش از آنکه به حجم تولید فعلی مربوط باشد، به توانایی این کشور برای عبور از یک مانع فناورانه مهم بازمی‌گردد. طبق اطلاعات منتشرشده، چین در سال ۲۰۲۶ تنها حدود پنج دستگاه از این ماشین‌ها تولید خواهد کرد و هدف‌گذاری برای سال ۲۰۲۷ نیز حدود ۲۰ دستگاه است.

این ارقام در مقایسه با ظرفیت ASML بسیار ناچیز هستند. این شرکت هلندی در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۳۱ دستگاه DUV غوطه‌وری ارسال کرده است. بنابراین چین در شرایط فعلی از نظر ظرفیت تولید فاصله زیادی با رقیب اروپایی خود دارد.

از سوی دیگر، دستگاه‌های چینی هنوز باید مراحل آزمایش و ارزیابی را پشت سر بگذارند و به گفته منابع رویترز، از نظر عملکرد، بازده تولید، سرعت پردازش ویفر و قابلیت اطمینان با محصولات ASML قابل مقایسه نیستند.

این تفاوت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در صنعت تولید تراشه، صرفاً ساخت یک دستگاه لیتوگرافی کافی نیست. توانایی دستگاه برای کارکرد مداوم در خطوط تولید انبوه، میزان بازده ویفر، دقت هم‌ترازی لایه‌ها و سرعت پردازش، عواملی هستند که هزینه نهایی تولید هر تراشه را تعیین می‌کنند. تحلیلگران JPMorgan نیز تأکید کرده‌اند که تولید چند دستگاه آزمایشی با تولید تجهیزاتی که بتوانند در خطوط تولید انبوه هزاران ویفر را با بازده و قابلیت اطمینان بالا پردازش کنند، تفاوت اساسی دارد.

چرا این خبر بازار ASML را لرزاند؟

با وجود ظرفیت محدود تولید چین، خبر آغاز تولید DUV داخلی تأثیر قابل‌توجهی بر بازار سهام گذاشت. سهام ASML پس از انتشار گزارش‌های مربوط به پیشرفت چین با افت شدیدی مواجه شد و طبق گزارش Breakingviews رویترز، ارزش بازار این شرکت در مقطعی حدود ۶۰ میلیارد یورو کاهش یافت. سهام ASML در یکی از مقاطع معاملات حدود ۱۱ درصد افت کرد.

واکنش بازار تا حد زیادی ناشی از نگرانی درباره آینده حضور ASML در چین است. چین یکی از بازارهای مهم این شرکت محسوب می‌شود و محدودیت‌های صادراتی آمریکا و هلند باعث شده دسترسی تراشه‌سازان چینی به پیشرفته‌ترین تجهیزات لیتوگرافی محدود شود.

در چنین شرایطی، حتی یک جایگزین داخلی که از نظر فنی ضعیف‌تر از تجهیزات غربی باشد، می‌تواند برای شرکت‌های چینی اهمیت استراتژیک پیدا کند؛ زیرا وابستگی به تجهیزاتی که احتمالاً فروش یا خدمات پس از فروش آنها در آینده تحت تأثیر تحریم‌ها قرار می‌گیرد، یک ریسک بلندمدت برای صنعت نیمه‌رسانای چین محسوب می‌شود.

تحریم‌ها چگونه به محرک خودکفایی چین تبدیل شدند؟

توسعه ماشین‌های DUV چینی را باید در چارچوب جنگ فناوری میان چین و آمریکا بررسی کرد. چین به پیشرفته‌ترین تجهیزات EUV شرکت ASML دسترسی ندارد و محدودیت‌های صادراتی هلند نیز دسترسی این کشور به برخی تجهیزات پیشرفته DUV را محدود کرده است.

در نتیجه، پکن طی سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری گسترده‌ای را برای ایجاد زنجیره تأمین داخلی نیمه‌رسانا آغاز کرده است؛ زنجیره‌ای که از طراحی تراشه و تولید مواد اولیه تا تجهیزات ساخت تراشه را پوشش می‌دهد.

سان وندرلوگت، پژوهشگر مرکز مطالعات آسیای لیدن، در واکنش به این تحول به رویترز گفت که کنترل صادرات آمریکا در عمل به ایجاد یک کسب‌وکار داخلی برای لیتوگرافی چین کمک کرده است؛ نتیجه‌ای که الزاماً هدف اولیه سیاست‌های محدودکننده نبوده است.

این موضوع یکی از تناقض‌های مهم جنگ فناوری میان چین و غرب را نشان می‌دهد: محدود کردن دسترسی چین به تجهیزات پیشرفته ممکن است در کوتاه‌مدت سرعت پیشرفت این کشور را کاهش دهد، اما هم‌زمان انگیزه اقتصادی و سیاسی برای ایجاد جایگزین‌های داخلی را افزایش می‌دهد.

آیا چین می‌تواند سلطه ASML را تهدید کند؟

در کوتاه‌مدت، پاسخ احتمالاً منفی است. ASML همچنان فاصله فنی قابل‌توجهی با تجهیزات چینی دارد و حتی افزایش ظرفیت تولید DUV این شرکت برای سال‌های آینده نیز نشان می‌دهد که بازار جهانی همچنان به محصولات آن وابسته است. رویترز گزارش داده که ASML قصد دارد ظرفیت تولید پیشرفته‌ترین تجهیزات DUV غوطه‌وری خود را در سال ۲۰۲۷ حدود ۳۰ درصد افزایش دهد.

از سوی دیگر، چین هنوز در حوزه EUV فاصله بسیار بیشتری با ASML دارد. تجهیزات EUV برای تولید پیشرفته‌ترین نسل تراشه‌ها اهمیت حیاتی دارند و چین در حال حاضر نه به تجهیزات تجاری EUV ASML دسترسی دارد و نه توانسته است نمونه‌ای تجاری و آماده تولید انبوه از این فناوری ارائه کند.

بنابراین، تولید DUV در چین را نباید به معنای پایان سلطه ASML در صنعت لیتوگرافی دانست. اهمیت اصلی این تحول در جای دیگری است: چین اکنون در حال ساخت یک مسیر مستقل برای تأمین بخشی از تجهیزات مورد نیاز صنعت تراشه خود است.

آغاز رقابت بر سر «استقلال تجهیزاتی»

اگر ماشین‌های Aishengna بتوانند آزمایش‌های اولیه را با موفقیت پشت سر بگذارند و در خطوط تولید SMIC، Hua Hong و CXMT به عملکرد قابل قبول برسند، مرحله بعدی می‌تواند افزایش تدریجی ظرفیت و بهبود نسل‌های بعدی این تجهیزات باشد.

در چنین سناریویی، حتی اگر تجهیزات چینی در ابتدا از نظر کیفیت و بهره‌وری پایین‌تر از محصولات ASML باشند، فشارهای ژئوپلیتیکی می‌تواند به نفع آنها عمل کند. تراشه‌سازان چینی ممکن است برای کاهش ریسک تحریم و تضمین دسترسی بلندمدت به تجهیزات، بخشی از ظرفیت تولید خود را به ماشین‌های داخلی اختصاص دهند.

از این منظر، تحول اخیر بیش از آنکه یک تهدید فوری برای درآمد ASML باشد، نشانه تغییر ساختاری در صنعت نیمه‌رسانای جهان است؛ تغییری که می‌تواند به شکل‌گیری دو زنجیره فناوری موازی منجر شود: یک زنجیره تحت سلطه شرکت‌های آمریکایی، اروپایی و آسیایی خارج از چین و زنجیره‌ای که چین تلاش می‌کند آن را با اتکا به ظرفیت‌های داخلی خود ایجاد کند.

در نهایت، آزمون واقعی برای Aishengna نه تولید نخستین دستگاه، بلکه رسیدن به سطحی از دقت، بازده، سرعت و قابلیت اطمینان خواهد بود که استفاده از ماشین‌های چینی را در تولید انبوه اقتصادی کند. اگر چین بتواند این مسیر را با موفقیت طی کند، خبر اخیر می‌تواند در سال‌های آینده به عنوان یکی از نقاط آغازین استقلال تجهیزاتی صنعت نیمه‌رسانای این کشور ثبت شود؛ اما در شرایط فعلی، فاصله فنی و تولیدی با ASML همچنان قابل‌توجه است.