فعالان بازار موبایل می‌گویند با وجود ناآرامی‌ها، اختلال اینترنت و نوسانات ارزی، بیشترین فشار اقتصادی متوجه این صنف شده است؛ صنفی که تلفن همراه را کالایی ضروری می‌داند و ادامه حیاتش را به ثبات بازار و دسترسی پایدار به اینترنت گره زده است.

محمدرضا رمضان، رئیس اتحادیه صوت، تصویر و تلفن همراه به ICTNEWS گفت: یکسان‌سازی نرخ ارز اگرچه به سود مردم است اما واردکننده را متضرر می‌کند. البته پس از این اتفاق دیگر قیمت‌ها مشخص و ثابت است و این امر موجب می‌شود میان فروشندگان رقابت ایجاد شود.

او افزود: اکنون دیگر این مشکل که تنها عده‌ای خاص قادر به واردات موبایل به کشور بودند رفع شده و کاملا مشخص است که چه کسی موبایل وارد کشور می‌کند و منبع ارز آن نیز شفاف و روشن است. ارز از تالار دوم به واردکنندگان تخصیص یافته و مبلغ آن نیز مشخص است. با این‌همه اکنون قیمت موبایل گران‌تر شده است.

منشا ارز مشخص است

رمضان گفت: در این میان، تنها تعداد محدودی از شرکت‌ها از سازوکارهای بهینه‌سازی و تخصیص ارز برخوردار بودند. سایر شرکت‌ها عملا از این چرخه بی‌اطلاع یا بیرون مانده بودند، تا جایی که ناگهان مشخص می‌شد یک شرکت چند میلیون سهمیه دریافت کرده، در حالی‌ که سهم شرکت دیگری به چند صد هزار محدود شده است. این اختلاف فاحش، پرسش‌های جدی درباره شفافیت، معیارهای تخصیص و عدالت در توزیع منابع ایجاد می‌کند.

او افزود: اینها از جمله مشکلاتی بود که امروز تا حدی بهبود پیدا کرده، هرچند هنوز به طور کامل نهادینه نشده و بازار به مرحله تحول نرسیده است. با این حال، فعالان این حوزه می‌گویند روند اصلاحات آغاز شده و کار همچنان ادامه دارد.

رمضان گفت: از آنجا که ماهیت این کسب‌وکار به طور مستقیم به اینترنت وابسته است، امیدواری زیادی وجود دارد که با اتصال پایدار اینترنت، رونق دوباره به بازار بازگردد. پیش از این، عرضه کالا عمدتا از طریق اینترنت و فضای مجازی انجام می‌شد.

او افزود: برخی شرکت‌ها با در اختیار داشتن دفاتر مشخص، مستقیما با مشتریان در ارتباط بودند؛ مشتری کالا را ارائه می‌داد و قیمت‌گذاری انجام می‌شد. این ارتباط نه از طریق تماس تلفنی، بلکه در بستر فضای مجازی شکل می‌گرفت و شرکت‌ها فهرست خدمات و فعالیت‌های خود را به صورت آنلاین منتشر می‌کردند.

قطعی اینترنت مشکل‌ساز شده است

رمضان گفت: در شرایطی که اینترنت در دسترس نیست، بازار نیز به ثبات نمی‌رسد. اینترنت امروز به بخشی جدایی‌ناپذیر از بطن جامعه تبدیل شده و نمی‌توان آن را خارج از حوزه کاری کسب‌وکارها دانست. ماهیت شغل ما با بسیاری از مشاغل دیگر متفاوت است؛ برخلاف فروش حضوری یا حتی فروش تلفنی ساده، این فعالیت بدون دسترسی به اینترنت عملا امکان‌پذیر نیست. این مشکل البته محدود به یک صنف خاص نیست و همه فعالان بازار به نوعی با آن درگیرند. ما نیز تابع همین شرایط هستیم و امیدواریم این مسئله هرچه زودتر برطرف شود.

او افزود: در حال حاضر بخشی از امور از طریق تماس تلفنی انجام می‌شود، اما این شیوه جایگزین رقابت واقعی در بازار نیست. پیش‌تر، رقابت قیمتی میان شرکت‌ها به نفع مصرف‌کننده شکل می‌گرفت؛ به طور مثال یک شرکت کالا را ۹۰ میلیون تومان عرضه می‌کرد و شرکت دیگر با قیمت ۸۵ میلیون تومان، مشتری جذب می‌کرد. همین رقابت باعث پویایی بازار می‌شد، چرا که کاسبان برای فروش بیشتر ناچار به رقابت سالم بودند.

رمضان گفت: سازوکار فعالیت به این شکل است که کالا به بازار عرضه می‌شود، استعلام قیمت گرفته می‌شود و سپس سفارش کالا از فروشنده خارجی به صورت اینترنتی ثبت می‌شود. هرچند در مقطع کنونی فرآیند ثبت سفارش با دشواری‌هایی همراه است، اما فعالان این حوزه معتقدند این وضعیت موقتی است و به‌زودی با کاهش نوسانات، شرایط به ثبات بازمی‌گردد.

او افزود: در پی اعتراضات و ناآرامی‌های اخیر، بازار با احتیاط بیشتری عمل می‌کند. از آنجا که کالای ما ماهیت سرمایه‌ای دارد و ارزش آن بالاست، حفظ سرمایه در اولویت قرار می‌گیرد. در دوره‌های التهاب، عرضه کالا کاهش می‌یابد و ترجیح فعالان بازار انجام معاملات نقدی به جای فروش نسیه است.

رمضان گفت: پیش از این، بخشی از معاملات به صورت اعتباری انجام می‌شد و گاه ۵۰ درصد مبلغ نقد و ۵۰ درصد به صورت چک پرداخت می‌شد، اما در شرایط فعلی ریسک افزایش یافته و معاملات عمدتا نقدی انجام می‌شود. همین موضوع به کاهش تعداد مشتریان و افت حجم خرید و فروش انجامیده است. با این حال، انتظار می‌رود با فروکش کردن فضای ناآرام، بازار بار دیگر به مسیر عادی بازگردد.

او افزود: فعالان صنف تاکید دارند که آغاز ناآرامی‌ها ارتباطی با بازار موبایل نداشته است؛ چرا که اگر چنین بود، دست‌کم باید شاهد بازداشت فردی از این صنف می‌بودیم، در حالی که حتی یک مورد بازداشت نیز گزارش نشده است. به گفته آنان، برخی عوامل بیرونی با ایجاد التهاب، عملا به بازار آسیب زدند.

رمضان  در ادامه افزود: بخش عمده‌ای از کسبه با اجاره واحدهای تجاری فعالیت می‌کنند و ناگزیرند برای ادامه حیات اقتصادی خود، معاملات روزانه را حفظ کنند. بیشترین آسیب‌های اقتصادی در جریان ناآرامی‌ها متوجه همین صنف شده، در حالی که فعالان بازار موبایل هیچ‌گونه دخالتی در این اتفاقات نداشته‌اند. با این حال، فشارها و خسارت‌ها از بیرون به این بازار تحمیل شد و ضررهای قابل توجهی به کسبه وارد آمد.

او افزود:  اگرچه نسبت به افزایش نرخ ارز و گرانی‌ها انتقاد و نارضایتی وجود داشت، اما این اعتراض‌ها هرگز به کنش خیابانی یا تعطیلی بازار از سوی این صنف منجر نشد. فعالان صنف با طرح این پرسش که «اگر صنف ما نقشی در ناآرامی‌ها داشت، چرا حتی یک نفر از اعضای آن بازداشت نشد؟» بر مسالمت‌آمیز بودن عملکرد خود تاکید دارند.

موبایل یک کالای ضروری است

رمضان گفت: تلفن همراه کالایی لوکس محسوب نمی‌شود، بلکه در زمره کالاهای اساسی قرار دارد. تعریف کالای لوکس، استفاده محدود به قشر خاص و مصرف غیرضروری است؛ مانند خودروهای بسیار گران‌قیمت یا اقلام تزئینی. در مقابل، تلفن همراه امروز با بیش از ۱۵۰ میلیون سیم‌کارت فعال در کشور، به ابزاری فراگیر تبدیل شده است که اقشار مختلف جامعه از کارگران ساختمانی تا رانندگان تاکسی از آن استفاده می‌کنند.

او ادامه داد: همان‌طور که صرف‌نظر کردن از وعده غذایی ممکن نیست، تلفن همراه نیز از نیازهای ضروری زندگی روزمره به شمار می‌آید. کالای لوکس، کالایی برای فخر فروشی است، در حالی که موبایل ابزاری کاربردی و حیاتی است که به گفته فعالان این حوزه، تاکنون صدها هزار شغل مستقیم و غیرمستقیم در جهان ایجاد کرده و کمتر کالایی توان رقابت با آن را از نظر اشتغال‌زایی دارد.

رمضان گفت:  مغازه‌های بازار موبایل حتی در اوج ناآرامی‌ها نیز باز بوده و به گفته آنان، «فکر نمی‌کنیم حتی برای یک ساعت هم بازار تعطیل شده باشد». این صنف تاکید دارد که تعطیلی برای کسبه جذابیتی ندارد؛ چرا که فروش نکردن امروز به معنای ضرر فرداست. هزینه‌هایی مانند چک‌های سررسیدشده، بیمه، مالیات و قبوض آب و برق، اجازه توقف فعالیت را نمی‌دهد.

رئیس اتحادیه صوت، تصویر و تلفن همراه در پایان خاطرنشان ساخت بازار موبایل حتی در روزهای تعطیل و جمعه‌ها نیز مشتری دارد. بسیاری از خریداران، گوشی تلفن همراه خود را برای سال‌ها استفاده می‌کنند، اما به دلیل مصرف مداوم، آسیب‌دیدگی، سرقت یا حوادث روزمره ناچار به تعویض آن می‌شوند. از افتادن گوشی در جوی آب گرفته تا آسیب هنگام موتورسواری، همه این عوامل باعث تداوم تقاضا در بازار می‌شود.با وجود محدودیت‌های فضای مجازی و اختلال در اینترنت، این فشارها عمدتا بر دوش مغازه‌داران افتاده و آنها با وجود همه دشواری‌ها، تلاش کرده‌اند بازار را سرپا نگه دارند.