گفتگو : مجتبی محمودی

  تصور اينكه از حدود 23 ميليون مشترك تلفن ثابت، قريب به شماره تلفن‌هاي قريب به 18 ميليون مشترك به يكباره در پي يك پيشنهاد و مصوبه تغيير ‌كند شايد دشوار باشد اما قطعا اتفاق خواهد افتاد. همانگونه كه شماره‌تلفن‌هاي 5 ميليون مشترك تهراني  دو سال پيش يك شبه تغيير كرد. بايد بپذيريم جامعه در حال تغيير همچون ايران، نامبرينگ در حال تغيير خواهد داشت. هرچند كه تغيير شماره تلفن‌هاي سراسر كشور يك شبه شايد يك هنر باشد اما به راستي آيا ما شهروندان ايراني حق برخورداري از يك شماره تلفن تغيير ناپذير  نداريم؟  گفت‌وگوي عصرارتباط با سميع‌ا... صادقي- مديركل طرح و مهندسي ارتباطات شهري شركت مخابرات استان تهران- به منظور شفاف‌سازي در اين حوزه صورت گرفته است. هرچند كه پاسخ به سوالات عصرارتباط ابهام‌آميز بود.  
  در ابتدا يك سوال كلي را مطرح مي‌كنم كه در واقع چارچوب بحث ما است؛ اينكه تفاوت اصلي بين نامبرينگ و بيلينگ چيست و هر دو چه كاربردي دارند؟
 نامبرينگ، كد شناسايي مشترك است كه صرفا جهت راهيابي مشترك به كار مي‌رود و هر شخص توسط اين كد به مشترك ديگر راهيابي مي‌شود. اما بيلينگ، سيستم صورت حساب‌گيري براي محاسبه هزينه مكالمه بين دو كد است كه طبق يك تعرفه ماتريسي محاسبه مي‌شود.
 دليل طرح اين سوال اين بود كه چندي پيش مجلس شوراي اسلامي، شركت مخابرات ايران را موظف كرد كه كدهاي بين شهري را حذف كند؛ يعني اين شرايط فعلي كه هر شهر يا حتي روستا در سطح كشور يك كد جداگانه براي تماس دارد و هم‌اكنون هم برقرار است از بين برود در واقع مجلس طي لايحه‌اي تصويب كرد كه اين كدها حذف شوند، به نظر شما حذف اين كدها چه ارتباطي به بيلينگ و نامبرينگ دارد؟
 همانطور كه گفتم نامبرينگ، روشي براي راهيابي مشترك است و به طور طبيعي هرچقدر تعداد اين كدها در شبكه كاهش پيدا كند، راهيابي سريع‌تر و بهتر انجام مي‌شود.
 هدف مجلس براي تصويب اين لايحه اين بود كه با حذف اين كدها در واقع خود به خود تعرفه‌هاي بين شهري حذف شوند و هزينه تماس مشتركان بين شهري كاهش يابد، چه دليلي دارد كه براي حذف هزينه‌هاي بين شهري بخواهيم شماره تلفن‌هاي مشتركان را عوض كنيم؟
 اين بحث، يك بحث رواني و اجتماعي است كه تبعات اجتماعي و سياسي دارد.
 من تصور مي‌كنم كه اتفاقا اين موضوع، يك بحث كاملا فني و تخصصي است.
 ما قبلا يكسري تجربه و شكاياتي در اين زمينه داشتيم مبني بر اينكه با توسعه شبكه و كدها، نامبرينگ خود به خود افزايش مي‌يابد و ما ناگزير مي‌شديم كه شماره‌ها را زياد كنيم، به عنوان مثال وقتي در تهران شماره تلفن‌ها 6 قمي بود، ظرفيت كاملا مشخص بود بعدها 7‌رقمي شد، ظرفيت نامبرينگ را 10 برابر كرد و براي توسعه آن مجبور شديم تا شماره‌ها را 8 رقمي كنيم كه اين موضوع بيشتر براي تهران بود و تا به امروز هم در بيشتر شهرها، شماره‌هاي 7 رقمي جوابگو هستند اما براي 2 روستاي نزديك به هم، به طور طبيعي اگر 2 كد داشته باشند، مشتركان احساس رضايت نمي‌كنند.
 مسلما اين كدها يك هزينه اضافي را براي مشتركان تحميل خواهند كرد، براي مثال همان 2 روستا كه با هم فاصله كمي دارند براي برقراري تماس بايستي هزينه تماس يك فاصله طولاني (بين شهري) را بپردازند و اين دليل نارضايتي آنها است.
 اين استدلال شما درست است اما بعد ديگر قضيه اين است كه اگر بخواهيم از منظر مثبت به اين قضيه نگاه كنيم متوجه مي‌شويم كه همين موضوع هم‌كد شدن يك روستا با استان، تاثير مستقيمي روي قيمت املاك و زمين و حتي سطح رفاه منطقه مي‌گذارد. به عنوان مثال اگر پيش از اين مي‌خواستيم كد روستا را با تهران يكي انتخاب كنيم، اين تشابه بين كدها در واقع اعتراضات زيادي را به همراه داشت.
 اين موضوع بحث ما نيست، پرسش اصلي من اين است كه چرا براي كاهش هزينه مكالمه، ما بايد شماره تلفن‌هاي مشتركان را تغيير دهيم؟ و چرا تغيير تعرفه منجر به تغيير شماره‌ها مي‌شود، استاندارد نامبرينگ چيست كه ما بتوانيم از آن پيروي كنيم؟ با توجه به اين موضوع كه در اكثر كشورهايي كه جمعيت‌شان به مراتب از ايران بيشتر است چنين روشي براي كنترل و تنظيم تعداد شماره‌تلفن‌ها مرسوم نيست و آنها شماره‌ها را به اين سرعت تغيير نمي‌دهند!
 اين تغيير در بعضي از كشورها وجود دارد و ممكن است آنها مجبور شوند به دلايلي مشابه ما، شماره تلفن‌ها را تعويض كنند اما اين موضوع را قبول دارم كه اين تغييرات به دفعات كمتري در بين دوره‌هاي طولاني‌تر اتفاق مي‌افتند و در اين زمينه استاندارد ITU وجود دارد كه تعيين مي‌كند چند رقم كد شهري وجود داشته باشد و در واقع يك Range مشخص را تعيين مي‌كند كه از سه بخش تشكيل شده و شامل يك كد Access بين شهري كه براي ما صفر است و يك كد شهري (دسترسي) و يك كد Office Code است كه علاوه بر اين‌ها يك شماره مشترك هم وجود دارد كه تعداد ارقام استاندارد خاصي ندارد، اما اين تقسيم‌بندي بخش‌ها بر اساس استاندارد جهاني است، مثل اينكه ما طبق اين استاندارد، با صفر راهيابي مي‌شويم.
 در گذشته كه شماره تلفن‌ها 7 رقمي بودند، كد شهري و كد منطقه (Office Code) سه رقمي بود و شماره تلفن مشترك 4 رقم بود، به ياد دارم كه زمان تغيير نامبرينگ شهر تهران، بحث شديدي بين مخابرات استان تهران و رگولاتوري به وجود آمد كه رگولاتوري معتقد بود احتياجي نيست ما نامبرينگ را به اين ترتيب تغيير دهيم و هزينه كنيم؛  پيشنهاد داد كه براي مناطق مخابراتي تهران كدهاي متفاوتي در نظر بگيريم و در نهايت اين پيشنهاد به اين جا منجر شد كه در هر شماره تلفن رقم اول تكرار شود، در واقع تهران داراي 7 كد شهري شد هرچند كه مشتركان گمان مي‌كردند شماره تلفن‌هايشان 8 رقمي شده است.
  اين بهترين راه بود تا تغييرات عمده وجود نداشته باشد چرا كه تكرار يك رقم چندان مشكل‌ساز نبود؛ اما اينكه بخواهيم كدهاي متفاوتي را در هر منطقه در نظر بگيريم چندان براي مردم ملموس نيست و اطلاع‌رساني با مشكل مواجه مي‌شود.
 در حال  حاضر اگر اين تغيير نامبرينگ بخواهد در شهرستان‌‌هاي تهران و روستاهاي اطراف آن صورت گيرد، چه اتفاقي خواهدافتاد و اين تغيير چگونه خواهد بود؟
 همين روند دوباره تكرار خواهد شد به اين صورت كه دوباره يك كد و يك OfficeCodeا 4 رقمي داريم كه در سطح استان يونيك است برخلاف اينكه هم‌اكنون اين Office Code در سطح شهر تهران يونيك است.
 Office Code كنوني شهر تهران چيست؟
 در مناطق 2، 2222، 2223، 2324 و... است كه مختص به يك منطقه است و در منطقه ديگر مورد استفاده قرار نمي‌گيرد، در كل در سطح شهر به طور يونيك است و حتي در واگذاري كد به شركت‌ها ديگر نمي‌توانيم آن كد را در سطح استان تهران واگذار كنيم.
 اين اقدام شركت مخابرات به دليل ظرفيت پايين در بعضي مناطق مثل منطقه 8 بود كه عملا منجر به تغيير سراسري شماره‌ها در تهران شد و نامبرينگ را تغيير داد. ظاهرا اين تغييرات ظرفيت را تا 70 ميليون افزايش داد، به نظر شما منطقي است كه از نامبرينگ به اين ترتيب بي‌رويه استفاده شود؛ نامبرينگي كه شركت مخابرات بايد به خاطر آن هزينه زيادي را بپردازد؟
 ما 70 ميليون ظرفيت ايجاد كرديم اما از آن استفاده نمي‌كنيم.
 يعني از اين شماره تلفن‌ها هيچ جاي ديگر نمي‌توانيم استفاده كنيم؟
 چرا مي‌شود؛ اگر قبل از اين شماره‌ها 021 قرار بگيرد، به عنوان مثال براي عدد 2 حدود 100 كد مي‌توانيم ايجاد كنيم كه با رقم 2 شروع مي‌شوند ما از تمام اين ارقام استفاده نكرديم مثلا براي رقم 2 از 22 ها استفاده مي‌كنيم و در صورتي كه پر شوند به سراغ 23 مي‌رويم و اگر يك شركت يا اپراتور خصوصي از ما كد 24 بخواهد اين براي ما امكان‌پذير است. ما تا الان تمام كدهاي 24 را مصرف كرده‌ايم و عملا در منطقه2، ظرفيت 10 ميليون را ايجاد كرده‌ايم ولي از 2 ميليون آن استفاده مي‌كنيم.
 براي تغيير نامبرينگ آيا هزينه سخت‌افزاري هم لازم است؟ چون مطمئنا بخش عظيمي از سوئيچ‌ها بايستي تغيير و تعويض شوند؟
 خير، ما در 8 رقمي كردن شهر تهران چون سوئيچ‌ها جديد و با ظرفيت بالا بودند، هيچ هزينه خاصي نداشتيم.
 اين موضوع براي شهرها و روستاهاي ديگر هم وجود دارد؟
 براي شهرهاي ديگر ما يكسري سوئيچ‌هايي با ورژن قديمي داريم و مجبوريم نه تنها براي نامبرينگ بلكه براي برخي خدمات مثل ايجاد Caller ID اين سوئيچ‌ها كه معمولا زير هزار تا هستند را تعويض يا اينكه آنها را Upgrade كنيم البته اگر اين امكان وجود داشته باشد. حتي اگر نخواهـــيم شماره‌ها را 8 رقمي كنيم اين پروژه ادامه دارد و در حال انجام است.
 چه هزينه‌اي براي نامبرينگ در نظر گرفته‌ايد؟
 دقيقا نمي‌دانم؛ اين موضوع بستگي به قرارداد و تعداد سوئيچ‌ها دارد.
 اگر ما بخواهيم به عنوان مثال از تهران با كرج تماس بگيريم و هزينه تماس ما با كرج برابر با هزينه بين‌شهري باشد چه لزومي دارد كه شماره تلفن‌هاي مردم را تغيير دهيم؛ راه ديگري وجود ندارد؟
 اين چيزي است كه خود مردم مي‌خواهند.
 تصور مي‌كنم كه خواسته اصلي مردم، كاهش هزينه است، نه تغيير شماره تلفن؟
 ما در اين زمينه يكسري معضل اجتماعي داريم كه منجر به درگيري اجتماعي مي‌شود كه دقيقا قبل از 8 رقمي شدن شماره‌هاي تهران بود و اين موضوع در واقع ابلاغي است كه مسئولان به ما مي‌دهند و ما موظف به اجراي آن هستيم.
 آيا اين ابلاغيه به اين معني نيست كه تعرفه بين شهري حذف و مانند تعرفه شهري شود؟
 اين چيزي است كه مجلس تصويب كرده و ما طبق اين مصوبه عمل خواهيم كرد.
 اما مطمئنا مجلس تعيين نكرده است كه اين شماره تلفن‌ها تغيير كنند؟ آيا اين همان پيشنهاد غلطي نيست كه شركت مخابرات تهران ارائه كرده است؟
 من اين موضوع را نفي نمي‌كنم اما سادگي شبكه در طراحي اصل مهمي است و يكي از پارامترهاي مهمي كه در طراحي يك شبكه توجه زيادي به آن مي‌كنند، اصل سادگي شبكه است و با اين همه كدسازي، سادگي ايجاد مي‌شود كه در واقع همان سادگي توپولوژي شبكه است؛ به عنوان مثال در تهران يا كرج كدهاي PC ، FC و... داريم كه با اين تغيير مثلا يك لايه شبكه مثل PC حذف مي‌شود و اين باعث سادگي ساختار شبكه مي‌شود. اين موضوع يكي از اركان تداوم توسعه است كه ما سادگي را در پيكره آن افزايش دهيم.
 چرا استان تهران براي تغيير شماره تلفن‌هايش از استان‌هاي ديگر پيروي نكرد و 7 شماره‌اي باقي نماند و در حال حاضر مي‌خواهد همين سيستم 8 شماره‌اي را به شهرهاي ديگر تحميل كند؟
 چنين موضوعي درست نيست، فكر نمي‌كنم ارتباطي بين اين دو موضوع وجود داشته باشد زيرا كه در تهران 7 ميليون شماره جوابگو نبود. ما در هر منطقه‌اي در نهايت  3كد داريم؛ يعني 21 ميليون شماره پيش‌بيني كرديم و ما همين تعداد رزرو خواهيم كرد و 70ميليون را هيچ‌گاه استفاده نخواهيم كرد. البته نامبرينگ، يك موضوع سليقه‌اي است و ما حدالامكان چارچوب آن را رعايت مي‌كنيم اما به شكلي نيست كه سليقه روي آنها اعمال نشود. ما توانستيم 70 ميليون ظرفيت‌سازي كنيم اما دليلي نداردكه از تمام اين ظرفيت بهره ببريم. 
  
  يعني هزينه نامبرينگي كه شما ارائه مي‌دهيد براي 21 ميليون شماره خواهد بود؟
 بستگي به اين دارد كه چه سياستي اجرا شود، ممكن است اين هزينه زياد نباشد و ارزان باشد و ما تمام آن 70 ميليون را خريداري كنيم و بعدا بفروشيم. من دقيقا نمي‌دانم چه شرايطي پيش مي‌آيد، اما اگر قيمتي باشد كه نتوانيم آن را بخريم ناگزيريم آن را محدود كنيم، مثلا در 8 رقمي شدن شماره تلفن‌ها يك‌سري محدوديت‌هايي را گذاشتيم.
 چرا شماره‌هاي 4 رقمي را به اين تعداد وسيع واگذار كرديد؟ با توجه به اين‌كه در سطح جهان اين همه شماره تلفن خدمات عمومي وجود ندارد و با در نظرگرفتن اين موضوع كه يك شماره 4 رقمي، 10 هزار شماره را بلوك مي‌كند،آيا اين منطقي است؟
 مردم سرويس مي‌خواهند و اين يك روش براي سرويس‌دهي است،‌نامبرينگ يك قيمتي دارد و به ازا هر شماره تلفن هزينه‌اي را دريافت مي‌كنيم. البته شايد در آينده ما ديگر به سخت‌افزار نياز نداشته باشيم و يك دستگاه تلفن، 10 شماره تلفن داشته باشد كه در گذشته اين امكان وجود نداشته است.
 اين موضوع به اين دليل نبوده كه شركت مخابرات ايران بابت نامبرينگ هزينه‌اي را پرداخت نمي‌كرده است؟
 خير، قبل از اين‌كه اين موضوع باب شود ما نمي‌توانستيم به درخواست‌هاي دورشوال مردم و سازمان‌ها پاسخ منفي بدهيم حتي قبل از 7 رقمي شدن شماره تلفن‌ها هم نمي‌توانيم دورشوال را قبول نكنيم. ما براي جلوگيري از مصرف اضافه شماره، آن را 5 رقمي كرديم و هركسي دورشوال مي‌خواست ما به آن يك‌هزار شماره مي‌داديم.
 آيا اين امكان وجود نداشت كه طبق همان روال در شهر تهران و شهرك‌هاي اطراف آن، شماره تلفن‌ها تغيير نكنند؟
 اگر مي‌خواستيم فقط در حال حاضر بدون عوض كردن شماره‌ها تعرفه را عوض كنيم امكان‌پذير بود اما در آينده با توسعه اين شبكه امكان‌پذير نيست و اين با سادگي آن مغايرت داشت و تنش اجتماعي ايجاد مي‌كرد. البته در ابتدا چندين طرح وجود داشت؛‌اول اينكه در كل سطح استان يك كد وجود داشته باشد؛ روش ديگر اين بود كه براي استان تهران 3 كد در نظر بگيريم؛ كرج، تهران و شهرستان‌هاي آن. اما با در نظر گرفتن آن تنش اجتماعي و سياسي كه با اين طرح‌ها ايجاد مي‌شد، از انتخابشان صرفه‌نظر كرديم و بهترين حالت اين بود كه در كل استان يك كد در نظر بگيريم علاوه بر اينكه شبكه هم ساده بود.
 چه زماني اين طرح در استان تهران اجرايي خواهد شد و در حال حاضر هم كد كردن در چه مرحله‌اي به سر مي‌برد؟
 در حال حاضر يكسري مصوبات از طرف هيئت مديره آمده كه براساس آنها تا حدودي در اين پروژه پيش رفته‌ايم و تعداد محدودي انجام شده است كه دقيقا به خاطر ندارم اما فكر مي كنم ما حدود 480 كد داريم كه بايد 8 رقمي شوند و در طرح جديد كه در نظر داريم چندين پارامتر اصلي وجود دارد كه مي‌خواهيم آن‌ها را اجرايي كنيم.
 پارامترهاي اصلي چه عواملي بودند؟
 اينكه شماره‌هاي تهران تغيير نكنند، اين پارامتر در اولويت اول قرار دارد.
 عوامل ديگر چيست؟
 همان‌طور كه قبلا هم گفتم، سادگي شبكه، اطلاع ‌رساني و دسترسي آسان به آن، يكي از فاكتورهايي است كه ما در هر پروژه به آن توجه خاص داريم و اينكه كمترين تغييرات را داشته باشيم. همچنين سعي كرديم مانند گذشته اين امكان وجود داشته باشد كه بتوانيم از روي كد، منطقه موردنظر را شناسايي كنيم، البته در چند سال آينده ممكن است كه شناسايي جغرافيايي از بين برود، اما سعي مي‌كنيم در همين برهه زماني، امكان شناسايي مناطق را داشته باشيم. مطمئنا در سيستم‌هاي جديدي كه در آينده ارائه مي‌شوند اين محدوديت جغرافيايي و مكاني از بين مي‌رود، به عنوان مثال ممكن است كه شما در مشهد زندگي كنيد اما مشترك تهران باشيد.
 چه مدت زمان و چه فرآيندي براي تغيير اين 480 كد بايد وجود داشته باشد؟
 ما براي Numberseven شدن وسوئيچ‌هاي ظرفيت‌ پايين، برنامه‌هاي خاصي داريم كه احتمالا در 6 ماه آينده به بهره‌برداري مي‌رسند.
 آيا اين برنامه به مناقصه گذاشته مي‌شود؟
 خير، به شكل مناقصه نيست، بلكه اين‌ها شركت‌هاي داخلي هستند كه به عنوان مثال 10سال پيش سوئيچ‌هايي را به ما فروختند، اما چون در آن زمان Numberseven در شبكه نبوده، اصراري به وصل آن نبوده و ما حدود يك‌سال است كه در اين زمينه كامل شده‌ايم، اين سوئيچ‌ها به محض اينكه Numberseven بشوند، براي بهره‌برداري آماده خواهند شد. البته ما تجربه خوبي هم در 8 رقمي كردن شماره‌هاي شهر تهران داريم كه شايد بزرگ‌ترين پروژه مخابراتي بوده كه در كوتاه‌ترين مدت و بي‌دردسر به انجام رسيده است، چون كشورهاي زيادي بودند كه اين تغيير 7 رقمي به 8 رقمي را در شماره تلفن‌ها انجام داده‌اند اما مجبور شدند طي يك شب دوباره به همان سيستم 7 رقمي برگردند.
 مي‌توانيد در اين زمينه مثال بزنيد؟
 كشور مصر يكي از اين موارد است كه نتوانست اين پروژه را اجرايي كند و نتوانست اين تغيير را در يك مقطع زماني انجام دهد، البته كارشناسان خارجي هم بر اين باور نبودند كه ما بتوانيم در اين مدت كوتاه اين كار را انجام دهيم. اما ما از نظر كارشناسي اين قدرت را داريم كه يك شبه تمام كدهاي تهران را عوض كنيم بدون اينكه مشكلي در اين زمينه پيش آيد.
 در مورد آن 480 كد هم اين موضوع برقرار است؟
 خير، آنها چون منطقه‌اي هستند بايد به صورت قسمت قسمت و منطقه‌اي عمل كنيم به‌عنوان مثال در يك برهه، كدهاي كرج را تغيير دهيم و سپس به صورت مرحله‌اي كدهاي مناطق ديگر تهران را تعويض كنيم و اگر من روي مدت يك شب تاكيد كردم صرفا به‌خاطر اطلاع‌رساني در اين زمينه بود تا شماره‌هاي 7 رقمي، 8 رقمي شوند و اين به ‌دليل اطمينان ما به نيروي كارشناسي شركت براي اين تغيير بود.
  سوئيچ‌ها براي اين برنامه چه زماني تغيير مي‌كنند؟
 ما براي نصب و راه‌اندزاي سوئيچ‌ها اين توانايي را داريم كه  2 يا 3 ماه اين كار را انجام دهيم، فقط يك‌سري مشكلات قراردادي در اين زمينه وجود دارد كه اين كار را با تاخير رو‌به‌رو مي‌كند اما مي‌توانم بگويم جدا از پارامترهاي قراردادي،‌پس از عقد قرارداد اين سوئيچ‌ها تحت 2 يا 3 ماه نصب يا راه‌اندازي مي‌شوند.
  قرار نيست اين فرآيند را به‌صورت مرحله‌اي انجام دهيد تا اينكه قابليت‌هاي  بيشتري ايجاد شود؟
 ما طرح را براي شركت مخابرات فرستاده‌ايم كما اينكه تمام استان‌ها همين كار را انجام داده اند. اين طرح بايستي ابتدا مصوب شود و پيش‌بيني‌هايي كه كرديم مورد قبول واقع شوند تا به مرحله اجرايي برسند.
 در اين طرح شما چه پيش‌بيني‌هايي كرديد؟
 اين طرح هنوز نهايي نشده است اما مضمون اصلي آن اين است كه مثلا براي منطقه كرج صفر را به رقم سوم شماره‌ها اضافه كرديم و مطمئنا در منطقه كرج مشكل نخواهيم داشت چون كاملا پروژه قانونمند شده است و اين كار را همراه با كم‌ترين تغيير و با سادگي در اطلاع‌رساني انجام مي‌دهيم.
 ممكن است درباره بخش‌هاي ديگر استان تهران هم توضيح دهيد كه طرح به چه شكلي انجام مي‌شود؟
 يك‌سري شهرستان‌هاي حومه تهران هستند كه رقم اول كدهايشان را حذف كرده‌ايم و كد 56 و 36 را گذاشته‌ايم كه البته هنوز به صورت يك پيشنهاد است و هنوز مصوب نشده است.
 روش‌هاي مختلفي در اين زمينه وجود دارد براي اينكه مجبور نشويم شماره تلفن‌ها را تغيير دهيم. به‌عنوان مثال در تهران ما كد 56 نداريم و سعي كرديم كه رقم اول اين شهرستان را حذف كنيم و به‌جاي آن 56 قرار داديم. يك مثال ملموس‌تر اين‌كه اگر يك شماره در شهرستان موردنظر 2230000-0229 باشد با اين تغيير، كد آن 021 شده و در شماره تلفن 223 تبديل به 5623 مي‌شود و اين نتيجه حذف رقم اول است.
 براي آن شماره‌هاي رندي كه كاربرد تجاري دارند با اين تغيير، چه اتفاقي مي‌افتد؟
 اين كم‌ترين تغييري است كه ما توانستيم ايجاد كنيم كه در عين حال ساده هم باشد و ما تعهدي در اين زمينه نداريم چون شركت مخابرات در برابر اين شماره‌هاي رند، مبلغي دريافت نكرده است.  من تصور مي كنم اين بهترين و ساده‌ترين راه بوده كه كل شماره‌ها در سطح استان يونيك شوند و با اين حساب ممكن است در كل كشور فقط 30 شماره تلفن يكسان وجود داشته باشد.
 برآورد هزينه‌اي كه براي نامبرينگ كرديد چه ميزان بوده است؟
 ما تقريبا براي نامبرينگ هزينه‌اي نكرديم، فقط هزينه كارشناسي در اين زمينه داشتيم.
  منظورم هزينه تغيير سوئيچ‌ها است؟
 تا زماني كه قرارداد آن معلوم نشود نمي‌توانم مقدار دقيق آن را بگويم اما تخمين مي‌زنم كه براي هر پورت 3 تا 4 هزارتومان هزينه شود.
 چند پورت را بايد عوض كنيد؟
 حدود 200 هزار شماره كه هر كدام يك