http://www.ictnews.ir/
http://ictnews.ir
شنبه 30 بهمن 1395
کاستي‌هاي دولت باز؛ اتلاف داده‌ها و داده‌هاي تاريک
کاستي‌هاي دولت باز؛ اتلاف داده‌ها و داده‌هاي تاريک

گذار از دولت الکترونيکي به «دولت باز» در ايران حداقل دو مانع جدي دارد: 1) اتلاف داده‌ها در فرايند برگيري؛ و 2) داده‌هاي تاريک و مشکلات برگيري و تحليل آنها. من پيش از اين، در مورد تصميم اخير دولت به ايجاد «مرکز داده دولت» به نشاني ‌data.gov.ir، در يادداشتي که تحت عنوان «ارتقاي e-Gov. به Open Gov. در ايران» در همين هفته‌نامه منتشر کردم، متذکر شدم که اگر «مرکز داده دولت» ايجاد شود و توسعه يابد، دولت الکترونيکي ايران گامي به پيش مي‌نهد و به «دولت باز» تبديل مي‌شود.‌

عباس پورخصاليان
گذار از دولت الکترونيکي به «دولت باز» در ايران حداقل دو مانع جدي دارد: 1) اتلاف داده‌ها در فرايند برگيري؛ و 2) داده‌هاي تاريک و مشکلات برگيري و تحليل آنها.
من پيش از اين، در مورد تصميم اخير دولت به ايجاد «مرکز داده دولت» به نشاني ‌data.gov.ir، در يادداشتي که تحت عنوان «ارتقاي e-Gov. به Open Gov. در ايران» در همين هفته‌نامه منتشر کردم، متذکر شدم که اگر «مرکز داده دولت» ايجاد شود و توسعه يابد، دولت الکترونيکي ايران گامي به پيش مي‌نهد و به «دولت باز» تبديل مي‌شود.
اکنون مي‌توان پرسيد: ميزان باز بودن و گشودگي «مرکز داده دولت» به چه سنجه‌هايي ربط دارد؟
بدون شک، شکل‌گيري دولت باز در ايران با موانعي جدي رو‌به‌رو است که دست‌کم دو مانع معمول در کشور، اتلاف داده‌ها در اثر بي‌سروساماني ديوان‌داري و بي‌اعتنايي به داده‌برگيري سامان‌مند است.
اما مهم‌تر از جلوگيري از اتلاف داده‌ها و بازيافت و روشن‌سازي داده‌هاي تاريک، مردمي‌سازي دولت‌مداري باز (Open Governance) است که از طريق بسيج دانشگاهيان، جامعه مدني و بخش خصوصي در فرايند گشايش هرچه بيشتر عرصه عمومي ممکن مي‌شود.
معضلي به نام «اتلاف داده‌ها»
بنا به تعريف: اتلاف داده‌ها (Data Loss) ناشي از نوعي خطا در سامانه‌هاي اطلاعات است که در آن، اطلاعات در اثر قطع فعاليت و ازکارافتادگي دستگاه‌هاي ذخيره‌سازي، انتقال، پردازش و تحليل معدوم مي‌شوند، درحالي که داده‌هاي هم‌زمان يا قبلا ذخيره‌سازي، انتقال، پردازش و تحليل شده در سامانه‌هاي پشتيبان (systems backup) نيز به عللي بدون بازيافت از دست مي‌روند.
طي 40 سال فعاليتم در بخش‌هاي مختلف فاواي کشور، بارها شاهد تلف شدن داده‌ها و اطلاعات به دلايل مختلف بوده‌ام. براي مثال، در شرکت دولتي مخابرات ايران، داده‌هاي ديجيتالي ترافيک تلفني خطوط ارتباطي، به جاي آن که ديجيتالي احصا و ديجيتالي پردازش شوند، توسط چاپگر روي کاغذ، درج مي‌شدند و درنتيجه، کوه عظيمي از کاغذ توليد مي‌شد که بررسي و تحليل آن از توان مهندسان ترافيک تلفني خارج بود و اين کوه کاغذي چون جاگير بود، پس از مدتي بدون استفاده، دور ريخته مي‌شد. دلايل ديگري که موجب اتلاف داده‌ها مي‌شدند و شايد هنوز مي‌شوند، عبارتند از:
* فقدان ظرفيت لازم براي تحليل داده‌ها؛
* تجديد ساختار و در نتيجه ايجاد ساختارهاي جديدي که مديران تازه‌کارشان، ارزش داده‌ها و اطلاعات ذخيره شده را دست کم مي‌گيرند؛
* تغيير فناوري و گسست‌آفريني فناوري‌هاي جديد که با گسست مديريت‌هاي مستعجل تشديد مي‌شود؛
* جابه‌جايي بايگاني‌ها و انحلال سازمان‌ها که باعث از دست‌رفتن داده‌ها، اطلاعات و دانش سازمان مي‌شوند.
در فرايند خصوصي‌سازي شرکت دولتي مخابرات ايران و تقسيم آن به چند شرکت، بايگاني‌ها، داده‌گان‌ها و بانک‌هاي اطلاعات که براي خريداران نه‌تنها ارزشي مشهود نداشتند بلکه داراي بار مالي نيز بودند، در بهترين حالت، چندپاره شدند، و در بدترين حالت از ميان رفتند.
نمونه ديگر اتلاف داده‌ها که همگي تجربه‌اش کرديم، انحلال سازمان مديريت و برنامه‌ريزي در تمام استان‌هاي کشور در دوران دولت دهم است که طي آن، داده‌هاي دولتي/مديريتي ذي‌قيمت بي‌شماري تلف شدند و سازمان مديريت و برنامه‌ريزي مجددا برقرار و رسمي شده در دولت يازدهم را تا حدود زيادي فلج کرده‌اند.  
مشکلي به نام «داده‌هاي تاريک»
چون مبتکر اصطلاح «داده‌هاي تاريک» شرکت گارتنر است، مي‌توان به اصل تعريف گارتنر پرداخت و گفت: داده‌هاي تاريک عبارتند از:
"the information assets organizations collect, process and store during regular business activities, but generally fail to use for other purposes."
به‌عبارت ديگر، داده‌هاي تاريک (يا تيره) داده‌هايي هستند که از طريق پردازش‌هاي مختلف و از شبکه‌هاي رايانه‌اي احصا مي‌شوند، اما به دلايلي بررسي نمي‌شوند و براي تصميم‌گيري‌ها مورد استفاده قرار نمي‌گيرند.
يکي از دلايل به وجود آمدن داده‌هاي تاريک، توانايي عظيم سامانه‌هاي فاوا براي گردآوري سريع داده‌هاي حجيم و محدود بودن ظرفيت سازمان براي تحليل آنها است.
به برآورد آي.بي.ام، تقريبا 90 درصد از اطلاعات توليد شده توسط حسگرها و مبدل‌‌هاي آنالوگ به ديجيتال، هرگز استفاده نمي‌شوند.
چنين تخمين زده مي‌شود که اکثر شرکت‌ها تنها يک درصد از داده‌هاي خود را تجزيه و تحليل مي‌کنند و اغلب داده‌ها و اطلاعات سازماني را تنها به‌دليل پيروي از مقررات و قوانين حاکم، بدون تحليل در بايگاني‌هاي راکد نگه مي‌دارند.
اکنون به‌دليل ارزان شدن سامانه‌هاي ذخيره‌سازي داده‌ها، اطلاعات بسيار حجيمي ذخيره مي‌شوند، اما چون تامين امنيت داده‌ها معمولا مستلزم هزينه‌کرد مبالغي گزاف است و ظرفيت تحليلگري نيز به تناسب افزايش حجم سامانه‌هاي ذخيره‌سازي داده‌ها، افزايش نمي‌يابند، سازمان‌ها کم مي‌آورند و هر روز بيش از پيش، داده‌ها و اطلاعات بيشتري تلف مي‌شوند.
 نشست «داده‌هاي تاريک»
در چهل و هفتمين جلسه از سلسله نشست‌هاي «علم اطلاعات و دانش‌شناسي» که روز شنبه 23 بهمن 1395 در حسينيه ارشاد توسط مصطفي اميني (دبير جلسه و دبير تاکنوني اين نشست‌ها) برگزار شد و به روشن‌سازي چيستي «داده‌هاي تاريک» اختصاص داشت، خانم حميده جعفري، دانشجوي دکتراي علم اطلاعات و امير صديقي، بنيان‌گذار شرکت نوپاي «ريکامندر» به اين موضوع پرداختند.
دانشجويان، علاقه‌مندان و فعالان اين حوزه مي‌توانند پاورپوينت‌هاي ارايه‌شده در اين جلسه را در کانال تلگرام حسينيه ارشاد مشاهده و دريافت کنند.
اهميت سلسله نشست‌هاي «علم اطلاعات و دانش‌شناسي»
من براي نخستين بار است که در سلسله هم‌انديشي‌هاي برگزارشده در حسينيه ارشاد تحت عنوان «علم اطلاعات و دانش‌شناسي» همواره شاهد حضور همزمان نمايندگاني از صنعت، دانشگاه و دولت (صدد) بوده و هستم. مي‌دانيم که سال‌ها است، کنگره سراسري همکاري‌هاي دولت، دانشگاه و صنعت توسط جمعيت ايراني پيشبرد ارتباط دانشگاه و صنعت، با حمايت کميسيون ملي يونسکو و «وزارت‌هاي علوم، تحقيقات و فناوري» (عتف) به علاوه «وزارت صنعت، معدن و تجارت» (صمت) با هدف بررسي و تعيين نقش دولت در تحکيم ارتباط دانشگاه و صنعت و دستيابي به ساز وکارهاي لازم و تعيين راهکارهاي مناسب در اين زمينه توسط دکتر مسعود شفيعي، رييس دانشگاه فني‌و‌حرفه‌اي و دبير دايمي کنگره همکاري‌هاي دولت، دانشگاه و صنعت براي توسعه ملي برگزار مي‌شود؛ آن هم با مخارج فراوان و حاصل اندک! دليل بي‌حاصلي يا کم‌بروباري 19 کنگره تاکنون برگزار شده همکاري‌هاي دولت، دانشگاه و صنعت براي توسعه ملي، تنها اين بوده است که اين سلسله از کنگره‌ها، عمدتا دولتي ساماندهي مي‌شوند و به زحمت مي‌توان در آنها نقش فعالي از سوي بخش خصوصي مشاهده کرد!
برخلاف کنگره‌هاي پر طمطراق مذکور، سلسله هم‌انديشي‌هاي برگزارشده در حسينيه ارشاد تحت عنوان «علم اطلاعات و دانش‌شناسي» بي‌تکلف، پربار و با حضور داوطلبانه صنعتگران (استارت‌آپ‌هاي حوزه فاوا)، دانشگاهيان و دولتي‌ها برپا مي‌شود و تمام سخنراني‌ها و پرسش و پاسخ‌ها، همزمان از راديوي اينترنتي ارشاد براي دريافت از طريق رايانه، تبلت و گوشي تلفن همراه در سراسر جهان پخش مي‌شود.
لذا توصيه من به برگزارکنندگان محترم، به‌خصوص به خانم دکتر مهرناز خراسانچي، رياست محترم کتابخانه عمومي حسينيه ارشاد، اين است که تنها به برگزاري و پخش سراسري اين سلسله هم‌انديشي‌ها (که البته کاري اساسي و بديع است) بسنده نکنند و با سازماندهي پيشران‌ها، تسهيل‌کننده‌ها، شتاب‌دهنده‌ها و ياري‌گران، در نهادينه‌سازي انجمن‌هاي هم‌افزايي «صدد» (صنعت، دانشگاه، دولت) - «صدد»ي مردمي به ويژه در حوزه فاوا، در جامعه مدني و بخش خصوصي- بکوشند.

منبع:عصر ارتباط


مطالب مرتبط
نظرات کاربران

ارسال نظر در مورد این مطلب:
نام شما : *
آدرس ایمیل : *
متن نظر : *
کد امنیتی :
Refresh Code

لطفا عبارت درج شده در تصویر بالا را در کادر زیر بنویسید

*
 


کليه حقوق اين سایت متعلق به ICTNEWS است.
انتشار مطالب با ذکر منبع و لینک به سایت مجاز است.
تماس با ما: 88946450  فرم تماس با ما
این پرتال قدرت گرفته از :
سیستم مدیریت پرتال و خبرگزاری دیاسافت
ارتباط با ما : 1000030200