http://www.ictnews.ir/
http://ictnews.ir
شنبه 2 تير 1397
آیا سامانه‌ها توانسته‌اند فساد را کاهش دهند؟
آیا سامانه‌ها توانسته‌اند فساد را کاهش دهند؟

نظارت و نحوه تامین اطلاعات؛ مساله این است

کاوه درفشاني
با گسترش روزافزون اينترنت هر روز کاربردهاي جديدي براي فضاي مجازي مطرح مي‌شود. يکي از امکانات موجود در اينترنت که در ايران، به‌خصوص از سوي دولت مورد توجه واقع شده، ايجاد سامانه‌هاي جديد با اهدافی همچون ايجاد شفافيت، جلوگيري از بروز فساد و ايجاد دسترسي بيشتر و بهتر است.
ايجاد سامانه‌هاي جديد در اين سال‌ها با چنان شيب پرشتابي در ايران دنبال شده که حالا به‌جرات مي‌توان گفت هر نهاد دولتي حداقل يک سامانه و حتي در برخي موارد بيش از ده‌ها سامانه دارد. يکي از ادعاهايي که در خصوص سامانه‌ها در کشور ما بر آن تکيه مي‌شود، نقش آنها در ايجاد شفافيت و جلوگيري از فساد است.
اندکي تامل در نتايج و دستاورد سامانه‌هايي که طي چند سال اخير در کشور ايجاد شده، ما را با سه تیپ دستاورد مواجه می‌کنند؛ سامانه‌هایی که تا حدودی در کاهش فساد موفق بوده‌اند و سامانه‌هایی که صرفا و در ظاهر شفافیت ایجاد کرده‌اند، اما لزوما به ریشه‌کن کردن فسادها کمکی نکرده‌اند.
جالب آنکه روابط عمومي نهادهای عمومی و دولتي نيز با تکيه بر اين فرض غلط که سامانه شفافيت آورده و جلوي فساد را مي‌گيرد، در بسياري از موارد به جاي پاسخگويي به خبرنگاران به‌عنوان نمايندگان مردم، صرفا آنها را به سامانه‌هاي سازمان متبوعشان ارجاع داده و مدعي مي‌شوند تمام اطلاعات را در اين سامانه‌ها قرار داده‌اند.
**طبيعي است که سامانه صرفا یک واسطه و ویترین محسوب می‌شود و این نحوه و میزان داده‌ها و اطلاعات وارد شده به سامانه‌ها است که به کارآمدی یا ناکارآمدی آنها منجر می‌شود.**
 به همین دليل مي‌توان مدعي شد که اگر به سامانه‌ها نيز ورودي غلط داده شود، (در عین حال که همه‌چیز شفاف است!) مطمئنا خروجي ناصحيح خواهند داشت.
براي اينکه منظورم روشن‌تر شود، برايتان مثالي مي‌آورم. فرض کنيد يک سازمان يا نهاد پس از برگزاري مناقصه يا مزايده‌اي، اطلاعات لازم همچون نام شرکت‌کنندگان، مبالغ پيشنهادي و شيوه بررسي صلاحيت‌ها و غیره را روي سامانه خود مي‌گذارد و مدعي مي‌شود که مناقصه در اتاق‌های شیشه‌ای و در معرض دید عموم قرار گرفته است. مدتي بعد يک خبرنگار تحقيقي با بررسي مسايل پشت پرده متوجه مي‌شود بر خلاف آنچه در سامانه قرار داده‌شده، مناقصه سلامت نبوده چون در پس پرده بده‌بستان‌هايی رخ داده است.
در اينجا مي‌بينيد که اگرچه در سامانه ظاهرا قيمت‌هاي پيشنهادي شرکت‌ها اعلام شده و تمام اطلاعات شرکت‌کنندگان و ساير اطلاعات جانبي نيز موجود است، اما در عين حال تخلفي بزرگ هم صورت گرفته است.
**به بيان ساده‌تر بايد گفت ايجاد سامانه‌ها شاید در ظاهر شفافيت به‌وجود آورد، اما این شفافیت لزوما به‌معنای سلامت و کاهش فسادها نیست.**
نکته دیگر آنکه ظاهرا **برخی سامانه‌ها به علت اتفاقاتی که در پشت آنها رخ می‌دهد، به تعبیری صرفا ابزاری نه برای حذف قاچاق، که برای حذف رقبا شده است.**
بياييد با چند مثال عيني موضوع را بيشتر باز کرده و روشن کنيم. حتما نام سامانه ثبتارش (سامانه ثبت سفارش) به گوشتان خورده است. سامانه ثبتارش و پس از آن سامانه جامع تجارت به منظور ثبت سفارش کالا و کنترل واردات کالا به کشور راه‌اندازی شده‌اند. هدف اين سامانه‌ها اين است که با ثبت تمام کالاهاي وارداتي، هزينه گمرکي و ماليات آنها را اعمال کنند و به این ترتیب ضمن ایجاد عدالت و شفافیت از فسادها و زدوبندهای قدیمی بکاهند. اما ظاهرا موضوع به همین خوبی پیش نرفته و سامانه‌ها در مواقعی برای برخی در دسترس است و برای دیگران نه.
ولی ‌آن‌طور که ملکی، عضو کمیسیون صنایع مجلس افشا کرده، بیش از پنج نمایندگی رسمی و دو نمایندگی غیررسمی در زمان بسته بودن ثبت سفارش واردات خودرو، توانسته‌اند در سامانه ثبت سفارش انجام دهند که مشخصات تمام آنها موجود بوده و گزارش تخلفات آنها هم توسط مجلس صادر شده است.
به اين ترتيب واضح است که وجود سامانه به‌تنهايي نتوانسته و البته نخواهد توانست مانع بروز فساد و ايجاد شفافيت شود.
جالب آنکه با وجود بروز اين تخلف مشهود، اعلام شده که نمی‌توان نام اشخاصی که این کار را انجام داده‌اند در شرایط فعلی اعلام کرد. **آنچه مشخص است، شخصی دسترسی داشته و در نیمه‌های شب به‌صورت لحظه‌ای سامانه ثبت‌سفارش را باز کرده و ثبت را انجام داده و دوباره سامانه را بسته است، بدون آنکه آب از آب تکان بخورد.**
يکي ديگر از نمونه‌هايي که گوياي ناتواني سامانه‌ها در ریشه‌کن کردن فساد است، به بروز تخلف در واردات 4 هزار گوشي آيفون در سامانه رجیستری برمي‌گردد.
بر اساس اعلام سخنگوي طرح رجيستري، برخي از شرکت‌هايي که مجاز به واردات آيفون بوده‌اند، 4 هزار آيفون را با سفارش مدل ديگري انجام داده‌اند که ارزان‌تر بوده، به اين ترتيب حقوق گمرکي کمتري پرداخته‌اند. نکته قابل تامل در بروز اين تخلف آن است که با رويت سامانه و نگاه به تعداد گوشي‌هاي وارداتي و نوع آنها به‌هيچ‌وجه نمي‌توان متوجه تخلف شد و فقط موضوع تخلف زماني هويدا مي‌شود که کارتن گوشي‌هاي وارداتي باز شده و عملا با تطبيق يک به يک، مدل هر يک معين شود.
البته که از آن به بعد هیچ خبری از نام متخلفان و برخورد احتمالی با آنها نشد.
در خصوص این مثال‌ها اما باید چند نکته را مد نظر داشت.
- نخست اینکه در هر دو مورد مذکور، موضوعات در واقع رسانه‌ای شده‌ و دیگران نیز متوجه ماجرا شده‌اند. پس اگر رسانه‌ای نمی‌شد شاید همچنان تخلفات مذکور ادامه می‌یافت.
- **دوم اینکه روش رسانه‌ای شدن این موضوعات نیز محل تامل است. در مورد سامانه ثبتارش، خود مسوولان سامانه قاعدتا به مراجع نظارتی و رسانه‌ها اعلام نکرده‌اند که ما تخلف کرده و خواستار برخورد با خود هستیم!**
در واقع این موضوعات به طرق دیگر از جمله توجه رقبا منجر به لو رفتن ماجرا شده و پای مجلس و رسانه‌ها را به موضوع باز کرده است. پس اگر شرایط به‌گونه‌ای باشد که کالاهای وارداتی از جنس خودروهای لوکس و قابل ردیابی نباشند، احتمال تداوم تخلفات سامانه‌ای و بی‌سر‌وصدا بسیار بالا است.
- سوم اینکه با توجه به وضعیت موجود، قضاوت و نظارت بر عملکرد سامانه‌ها صرفا بر اساس دیتایی ممکن می‌شود که توسط اپراتورها وارد سامانه شده است. لذا مادامی که اطلاعات به شکل ناقص، دیرهنگام، غلط و سایر اشکال ناصحیح در سامانه تزریق شود، امکان تداوم فسادها وجود دارد.
در ايران اما اين روزها تفکر غالبي که از سوي نيروهاي دولتي و روابط عمومي‌هاي آنها مطرح مي‌شود، تاکيد بر انتشار اطلاعات از کانال سامانه‌ها و به‌نوعي دور زدن رسانه‌ها است؛ که دليل آن نيز شايد اين باشد که مسوولان ما سامانه‌ها را رکن چهارم دموکراسي می‌دانند!
نگاهي به رده‌بندي کشورهاي جهان در زمينه شفافيت و ميزان فساد در بدنه دولت مشخص مي‌کند که ما در سال 2017 در بين 180 کشور که بررسي شده‌اند، جزو 50 کشوري بوده‌ايم که بيشترين فساد اداري در آنها اتفاق افتاده است. طبيعي است که هرچه کاشته باشيد همان را هم برداشت مي‌کنيد؛ **پس تاکيد بر سامانه‌ها و نمایشگر خروجی آنها کافی نیست، بلکه باید شرایط دسترسی آزاد به داده‌ها، آن‌هم در مرحله قبل از ورود اطلاعات برای همگان و به‌ویژه رسانه‌ها فراهم شود.**
براي حل اين شرايط انتظار مي‌رود مديران با درک اين واقعيت که سامانه شفافيت نمي‌آورد و مانع بروز فساد هم نمي‌شود، زمینه‌های دسترسی عمومی به اطلاعات واقعا شفاف را فراهم کنند تا کشور ما بتواند رتبه‌اي بهتر از 130 در زمينه شفافيت کسب کند.

منبع: عصر ارتباط


مطالب مرتبط
نظرات کاربران

ارسال نظر در مورد این مطلب:
نام شما : *
آدرس ایمیل : *
متن نظر : *
کد امنیتی :
Refresh Code

لطفا عبارت درج شده در تصویر بالا را در کادر زیر بنویسید

*
 


کليه حقوق اين سایت متعلق به ICTNEWS است.
انتشار مطالب با ذکر منبع و لینک به سایت مجاز است.
تماس با ما: 88946450  فرم تماس با ما
این پرتال قدرت گرفته از :
سیستم مدیریت پرتال و خبرگزاری دیاسافت
ارتباط با ما : 1000030200