http://www.ictnews.ir/
http://ictnews.ir
يكشنبه 7 آذر 1395
شایعه؛ قدرت پنهان فضای سایبر در دستکاری اذهان
شایعه؛ قدرت پنهان فضای سایبر در دستکاری اذهان

سال‌ها زین پیش، زمانی که اینترنتی و وِبی وجود نداشت شایعه، رسانه‌ای پنهان و غیر رسمی اما بسیار قوی بود؛ رسانه‌ای که مردم و دولتمردان، هم از آن واهمه داشتند و هم استفاده سوء می‌کردند. امروزه هم که اینترنت، جهانی‌ترین، در دسترس‌ترین و همگانی‌ترینِ رسانه‌ها در تاریخ صناعت بشر است، شایعه، از هر رسانه‌ای بیشتر، بال و پر گرفته و پنهان‌تر، پررنگ ولعاب‌تر، باورکردنی‌تر، قوی تر، گسترده‌تر و سریع‌تر از گذشته شده است.

عباس پورخصالیان
سال‌ها زین پیش، زمانی که اینترنتی و وِبی وجود نداشت شایعه، رسانه‌ای پنهان و غیر رسمی اما بسیار قوی بود؛ رسانه‌ای که مردم و دولتمردان، هم از آن واهمه داشتند و هم استفاده سوء می‌کردند. امروزه هم که اینترنت، جهانی‌ترین، در دسترس‌ترین و همگانی‌ترینِ رسانه‌ها در تاریخ صناعت بشر است، شایعه، از هر رسانه‌ای بیشتر، بال و پر گرفته و پنهان‌تر، پررنگ ولعاب‌تر، باورکردنی‌تر، قوی تر، گسترده‌تر و سریع‌تر از گذشته شده است.
هیچ‌کس به درستی نمی‌داند چند درصد از محتوای وب را شایعه اشغال کرده و ظرف اینترنت به چه میزان، مملو از شایعه است.
جدیدترین قربانی رسانه شایعه سایبری، خود زاکربرگ، رییس فیس‌بوک است که خبر مرگش روز 21 آبان 1395، همان روزی که داشت علنا از سهم فیس‌بوک در رییس جمهور شدن ترامپ رفع اتهام می‌کرد، به سرعت برق، عالم‌گیر شد.
جالب است که سه روز پیش از برگزاری انتخابات هشتم نوامبر 2016 در ایالات متحده، هفته‌نامه "دِ نِیشن" از خوانندگان پرسیده بود:
- **آیا فیس‌‌‌‌بوک و گوگل در رفتار رای‌دهی حدود 200 میلیون رای‌دهنده در پنجاه ایالت آمریکا به یکی از نامزدهای ریاست‌جمهوری و به 435 نفر از اعضای مجلس نمایندگان، به‌علاوه 34 نفر از صدنفر عضو سنا دخالت می‌کنند و تعیین‌کننده نتیجه انتخابات هستند؟**
چند روز بعد از انتخابات کذا، موجی از شایعه در فضای مجازی حاکی از نقش مداخله‌گرانه رسانه‌های اجتماعی و در راس آنها فیس‌بوک، در پیروزی ترامپ بر کلینتون شکل گرفت. سپس روز 21 آبان، مارک زاکربرگ، مدیرعاملِ "شایعتا" فوت شده فیس‌بوک، هرگونه شایعه در خصوص مداخله‌گری فیس بوک را بی‌پایه و اساس خواند. او در واکنش به شایعه تاثیرگذاریNews Feed  در پیروزی ترامپ، در کنفرانس «فناوری» شرکت و عنوان کرد: «این تصور که خبرهای جعلی که تنها بخش کوچکی از محتوای فیس‌بوک را تشکیل می‌دهد بر انتخابات تاثیرگذار بوده است، به هیچ‌وجه پذیرفتنی نیست. رای‌دهندگان بر اساس تجربه‌هایی که در طول زندگی به دست می‌آورند، تصمیم می‌گیرند و نامزد مورد نظر خود را انتخاب می‌کنند».
اما برخلاف گفته زاکربرگ، خانم مهناز معیری طی مقاله‌ای در روزنامه شرق (به شماره ۲۶۰۱ – ۱۳۹۵روز سه‌شنبه ۱۸ خرداد 1395) به پرسش فوق، پیش از طرح آن از سوی «دِ نِیشن»، پاسخ مثبت داده بود: آری، فیس‌بوک و گوگل در رفتار رای‌دهی مردم دخالت می‌کنند و تعیین‌کننده نتیجه انتخابات هستند.
خانم معیری در آن مقاله نوشته بود:
**بر قدرت دست‌کاری شدن ذهن کاربران اینترنت توسط جویشگرها و رسانه‌های اجتماعی باید تاکید کرد.**
ویژگی device awareness موجود در پایانه‌های هوشمند متصل به فضای سایبر، به صاحبان قدرت سایبری امکان تردستی‌هایی چون ذهن‌خوانی را می‌دهد. اما آنچه برای کاربران اینترنت مهم است، این است که:
- **کاربران باید بکوشند با علم بر قدرت روزافزون تاثیرگذاری رسانه‌ها، ضمن بهره‌گیری مثبت از شبکه‌ها و ابزارهای هوشمند، خِرَدورزی، اعتماد به نفس و استقلال رای خود را در کار با رسانه‌های سایبری، با هوشیاری مداوم حفظ کنند.
- باید پذیرفت که همه غریبه‌های فضای سایبر، خوبی کاربران را نمی‌خواهند بلکه با سوء نیت، از دور در کار وارسی ذهن، احساس و رفتار کاربران هستند.**
 همین «همراهی» که در دستِ "سر به گوشی‌ها" ، این "سر به هوا"های مدرن، قرار دارد وسیله‌ای است برای کنترل احساس و راهبری عمل کاربران از دور؛ و ابزاری است برای تحت‌تاثیر قراردادن توده‌ها در انتخابات و تصمیم گرفتن در این خصوص که به چه کسی بهتر است رای داد یا رای نداد.
پیشینه دستکاری اذهان
خانم معیری می‌نویسد: دست‌کاری سنجیده اذهان، سابقه یکصد ساله دارد: خواهرزاده زیگموند فروید، Edward L. Bernays ، بنیانگذار روابط ‌عمومی نوین است. او از تز فروید برای راهیابی به ضمیر نیمه‌آگاه مردم استفاده کرد تا روش‌های کنترل اذهان را برای تولید مصرف‌کنندگان بی‌اراده، بنیان نهد.
شریک تجاری او، پُل میزر معتقد است که: «باید سمت و سوی رفتار مصرف‌کنندگان را از "احساس نیاز" به "ابراز درخواست" معطوف کرد و مردم را به‌گونه‌ای پروراند که دل‌شان بخواهد چیزهای تازه را تمنا کنند، حتی پیش از آن که آنچه دارند منسوخ و از کارافتاده شود. باید ذهنیت جدیدی را شکل داد؛ امیال شخص باید بر نیازهای انسان چیره شوند».
برنیز در ١٩٢٨ با افتخار اعلام کرد که چگونه روش‌های او به گروه کوچکی از سرآمدان ایالات متحده این قدرت را داده است تا آنها بتوانند ذهن مردم را کنترل کنند:** «دستکاری سنجیده و هوشمندانه عادت‌ها و عقاید توده‌ها، عنصری مهم در جامعه مردم‌سالار نوین است. آنان که این سازوکارها را اعمال می‌کنند، به قدرتی نامرئی می‌رسند. به این ترتیب، کسانی که هیچ‌گاه نامی از ایشان نشنیده‌ایم، الگوهای ذهنی جدیدی را به خورد توده‌ها می‌دهند و به این طریق بر آنها حکومت می‌کنند. بنابراین توده‌ها به تقریب در هر عمل و در زندگی روزمره‌شان، زیر سلطه تعداد به نسبت قلیلی از اشخاص هستند که ریسمان‌های کنترل ذهن جمعی را در دست دارند و توده‌ها را به هر سو که بخواهند می‌کشانند». **
چیزی که حالا تحول یافته، این است که به یاری فناوری‌های رشدیابنده داده‌کاوی و رسانه‌های اجتماعی، نسل جدیدی از "برنیزها" سربرآورده‌اند و توانسته‌اند قدرت خود را خیلی عمیق‌تر از آنچه در خیال پیشینیان می‌گنجید، در اذهان توده‌ها تزریق کنند.
مثلا دانشمندی به نام فاگ (Fogg) رشته دانشگاهی جدیدی را تاسیس کرده به نام، «کـَپتـُلوژی»(captology) که فناوری  معتقدسازی و به‌ظاهر حوزه‌ای علمی و رشته‌ای آکادمیک است برای تاثیر‌گذاری مجابگرایانه کاربران توسط رایانه. او مدتی است که در «آزمایشگاه فناوری‌های مجابگر استنفورد»، مشغول آموزش نخبگانی تازه‌نفس و باهوش برای تغییر نگرش و رفتار کاربران است.
فنون کـَپتُلوژی، عرصه‌های جدیدی را در زندگی روزمره ما خلق کرده است: نوا‌هایی که هردم از گوشی تلفن هوشمند خود می‌شنویم، حواس‌مان را پرت می‌کنند و نقشک‌هایی چون «لایک» که استفاده می‌کنیم، به دیگران می‌فهمانند چه کساني و چه چیزهایی را می‌پسندیم و به ما حالی می‌کنند امروز چقدر محبوبیم.  اینها ماشه مدارهای رفتاری معینی را در مغز ما می‌چکانند.
سازوکار معتادسازی کاربران
برنامه‌های کاربردی موفق آنهایی هستند که بتوانند نیازی لحظه‌ای را در توده‌ها برانگیزانند و همان دم، راه برآوردنش را در اختیار کاربر بگذارند. این راه‌حل‌ها، ذره‌ای "اِندرفین" (Endorphin ) را که مسکن طبیعی بدن انسان است، در مغز تولید می‌کنند؛ ماده‌ای که به انسان، احساسی خوب می‌دهد.
فیس‌بوک براساس همین سازوکارهای اعتیادآور توانسته است امپراتوری بزرگش را، با حدود 2 ‌‌میلیارد عضو فعال، برپا کند.
پدیده FOMO
یکی از شاگردان فاگ به نام، «نیر اِیال» (Nir Eyal) گفته است: آن جرقه اصلی که باعث حرکت اعضا در فیس‌بوک می‌شود، پدیده‌ای است به نام، «فومو» (FOMO) یا «ترسِ از جاماندن» (Fear Of Missing-Out) و عقب افتادن.
فیس‌بوک قدرتش را برای کنترل رفتار توده‌ها با اقدام‌هایی همچون تحریک موش‌های آزمایشگاهی آزموده است. برای مثال فیس‌بوک در انتخابات پیشین آمریکا به پایان‌های حدود ٦٠‌ میلیون کاربر پیامی فرستاد با این مضمون: «برو بیرون و رای بده». برآورد شد از میان حدود ٦٠‌ میلیون کاربر دریافت‌کننده این پیام، تعداد ٣٤٠ هزار نفر فقط تحت‌تاثیر آن پیام رفتند رای دادند. اگر فیس‌بوک آن پیام را به هواداران حزب یا نامزد معینی می‌فرستاد به‌سادگی می‌توانست تلنگری به انتخابات بزند، بی‌آن که کسی متوجه شود. با قوانین موجود کسی نمی‌تواند فیس‌بوک را متهم به وادارکردن افراد به عملی غیر ارادی کند.
فیس‌بوک در آزمون دیگری که به اعتراض عمومی منجر شد، با ارسال عبارت‌هایی خیلی مثبت یا خیلی منفی در بخش «نیوزفیدِ» صفحه کاربرانش توانست حالت عاطفی ٦٨٩ هزار نفر از آنها را دستکاری کند. 
"اثر دستکاری جویشگر" یا  SEME
کنترل ذهن، به امکانات رسانه‌های اجتماعی محدود نمی‌شود.
هنگامی که کاربری برای پیشبرد پژوهش مورد نظرش، چیزی را در گوگل جست‌وجو می‌کند، اغلب نمی‌تواند به «خودمختاری» خود یقین داشته باشد.
یکی از روان‌شناسان معاصر به نام رابرت اپستاین (Robert Epstein) از قدرت جادویی شگرف پدیده‌ای چهره برداشته است که آن را «اثر دستکاری جویشگر» یا اِس.ئی.اِم.ئی (Search Engine Manipulation Effect)  نامیده است. اثر مذکور بر این واقعیت استوار است که کاربران در نیمی از جست‌وجوهای‌شان روی یکی از دو نتیجه نخست پیشنهاد ‌شده در صفحه اول گوگل کلیک می‌کنند و در ٩٠ درصد از موارد، کلیک‌های آنها روی یکی از ١٠ گزینه اول پیشنهاد ‌شده در صفحه اول گوگل است. ممکن است ‌هزاران صفحه وب، حاوی پاسخ به یک پرسش یک کاربر باشند؛ اما گوگل برای ما تصمیم می‌گیرد کدام گزینه را بالاتر از بقیه ببینیم و بخوانیم.
اپستاین و همکارش دونالد رابرتسون (Donald Robertson) آزمایشی کردند تا دریابند اِس.ئی.اِم.ئی روی تصمیم مردم در گزینش یک نامزد انتخابات چگونه اثر می‌گذارد. آنها نتایج تحقیق‌شان را در اختیار آکادمی علوم آمریکا گذاشتند. در آن آزمایش از 2 هزار فرد آمریکایی داوطلب خواسته شده بود با استفاده از یک ابزار جست‌وجوی اینترنتی ساخته شده توسط آنها به نامزدهای انتخابات استرالیا (برای آن که از پیش‌داوری‌های احتمالی «رای‌دهندگان» آمریکایی بکاهند) رای بدهند.
آنها رای‌دهندگان را به سه گروه تقسیم کردند و از هر سه گروه خواستند هر ٣٠ صفحه نتایج جست‌وجو را ببینند. تنها فرق میان سه گروه، در چیدمان نتایج جست‌وجو در آن ٣٠ صفحه بود. گروه اول، نتایج جست‌وجو را به ‌نفع یک نامزد در راس فهرست نامزدها مشاهده می‌کرد. گروه دوم، نتایج را به‌نفع نامزد رقیب در راس فهرست نامزدها می‌دید و گروه سوم نیز نتایج جست‌وجو را بدون اولویت‌بندی دو نامزد رقیب، جایی در میان فهرست ٣٠ صفحه‌ای نتایج جست‌وجو، مشاهده می‌کرد.
نتایج آزمون باعث شگفتی شد: نامزدی که نامش در صفحه‌های جویشگر، بالاتر از بقیه قرار گرفته بود، رای بیش از ٤٨ درصد از رای‌دهندگان را به دست آورد. دوسوم رای‌دهندگان که «انتخاب»شان مورد دستکاری جویشگر قرار گرفته بود، هیچ خبری از دستکاری سازمان‌یافته در تنظیم نتایج جست‌وجوی‌شان نداشتند. این پیمایش بارها تکرار شد و پژوهشگران دریافتند: با فنون ساده‌ای می‌توانند دستکاری در نتایج جست‌وجو را از نظر کاربران، پنهان کنند به‌طوری که کاربران نفهمند نتایج جست‌وجوی‌شان دارای چیدمانی مغرضانه است. در سال ٢٠١٤ این روش را در انتخابات نخست‌وزیر هندوستان اعمال کردند و دیدند که این روش قادر است شانس انتخاب‌شدن نامزدی که در نتایج جست‌وجوی دستکاری‌شده، در رده‌های بالاتری قرار می‌گیرد، روی ٢٠ درصد از رای‌دهندگان تاثیر بگذارد بی‌آن که خبردار شوند تحت تاثیر این شگرد واقع شده‌‌اند.
گوگل در بیشتر کشورها ابزاری انحصاری برای جست‌وجوی اینترنتی است. چیدمان نتایج جست‌وجو از هیچ مقررات قانونی خاصی تبعیت نمی‌کند. دادگاه‌ها هم آن را یکی از مصداق‌های آزادی بیان برمی‌شمارند. اگر گوگل تصمیم بگیرد روی سرنوشت انتخابات آمریکا تاثیر بگذارد می‌تواند چنین کند؛ بی‌آن که کسی پی ببرد.
تا زمانی که این‌گونه دستکاری‌ها و آثارشان بازشناسی و مقررات‌گذاری نشوند، کاربران می‌توانند به طریقی از حقوق خود محافظت کنند. یکی از راه‌هایی که «ژارُن لانیر» (Jaron Lanier)، متفکر برجسته فناوری، پیشنهاد می‌کند این است که ارتباط خود را با رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی وارسی کنید و تسلط خود را بر آنها براساس تجربه‌های خود بازیابید. او می‌گوید:** آگاهانه از شبکه‌ها و رسانه‌های اجتماعی به مدت یک روز، یک هفته یا یک ماه فاصله بگیرید و ببینید چه احساسی دارید؛ شدت و میزان اشتیاق‌تان برای اتصال دوباره چقدر است؛ ببینید آیا از کاروان تمدن جا مانده یا به چیزهای مفید و بهتری دست یافته‌اید. **
یکی دیگر از راه‌های محافظت از خود این است که منابع خبری را بشناسید. **توجه کنید در چه انباری از اطلاعات زندگی می‌کنید. عادت رجوع به منابع خبری ثابت و همیشگی را که مطابق سلیقه فکری‌ کاربر است با رجوع به منابعی متنوع، تغییر دهید.** وقتی موضوعی را در گوگل جست‌وجو می‌کنید، نتایج را در سه صفحه نخست با جویشگری دیگر مانند بینگ[Bing]، داک‌داک‌گو [DuckDuckGo]، کورا[Quora] ، داگ‌پایل [Dogpile]، ویمئو [Vimeo]، یاندکس [Yandex]، بُردریدر [Boardreader]و ‌آیِکس-کوئیک [IxQuick]، مقایسه کنید. در بیشتر این ابزارهای جست‌وجو، کوکی‌ها فعال نیستند و جزییات اطلاعات شما ذخیره نمی‌شود که معنی‌اش آن است که نتایج جست‌وجوی شما بی‌طرفانه‌تر است. در پایان، براساس این درک که ذهن شما همواره در معرض دستکاری بوده است، خوب است به وارسی الگوهای تفکری که از کودکی از طریق فرهنگ بومی در ذهن‌های شما القا شده است بپردازید. کدام باورهای شما درواقع انعکاس دستگاه منافع شرکت‌های بزرگ جهانی است که شما آنها را مسلم می‌پندارید؟ کدام باورهای بی‌چون‌وچرایی که درباره جهان با خود حمل می‌کنید درواقع حاصل تلقین‌های عمیق فرهنگی بوده است؟ همزمان با طرح این پرسش‌ها، کوشش آگاهانه برای جست‌وجوی الگوهای معنایی که می‌توانند شما را به جهانی منصفانه‌تر و پایدارتر رهنمون شوند، گریزگاهی از کنترل ذهنی آن بیگانگان را فراهم می‌آورد، آنهایی که در کار تحمیل افکار خود بر شما هستند.

منبع: عصر ارتباط

 


مطالب مرتبط
نظرات کاربران

ارسال نظر در مورد این مطلب:
نام شما : *
آدرس ایمیل : *
متن نظر : *
کد امنیتی :
Refresh Code

لطفا عبارت درج شده در تصویر بالا را در کادر زیر بنویسید

*
 


کليه حقوق اين سایت متعلق به ICTNEWS است.
انتشار مطالب با ذکر منبع و لینک به سایت مجاز است.
تماس با ما: 88946450  فرم تماس با ما
این پرتال قدرت گرفته از :
سیستم مدیریت پرتال و خبرگزاری دیاسافت
ارتباط با ما : 1000030200