http://www.ictnews.ir/
http://ictnews.ir
شنبه 22 آبان 1395
به مناسبت 24 آبان؛ روز کتاب، کتاب‌خوانی و کتابدار طرح نظام جامع رسانه‌های همگانی اصلاح شود!
به مناسبت 24 آبان؛ روز کتاب، کتاب‌خوانی و کتابدار طرح نظام جامع رسانه‌های همگانی اصلاح شود!

​از سال 1387 که «انجمن صنفی رسانه‌ها» به دستور دادستان وقت منحل شد، تاکنون یک «لایحه نظام جامع رسانه‌های همگانی» به‌عنوان جایگزین قانون مطبوعات و یک «لایحه سازمان رسانه‌ای» به‌جای «انجمن صنفی رسانه‌ها»ی منحله پیشنهاد شدند که این لایحه دومی بنا بود رگولاتوری بخش رسانه‌ای کشور را قانونی و نصب کند

عباس پورخصالیان

از سال 1387 که «انجمن صنفی رسانه‌ها» به دستور دادستان وقت منحل شد، تاکنون یک «لایحه نظام جامع رسانه‌های همگانی» به‌عنوان جایگزین قانون مطبوعات و یک «لایحه سازمان رسانه‌ای» به‌جای «انجمن صنفی رسانه‌ها»ی منحله پیشنهاد شدند که این لایحه دومی بنا بود رگولاتوری بخش رسانه‌ای کشور را قانونی و نصب کند، اما رسانه‌نگاران و مجلس نهم با آنها موافقتی نداشتند و آن را دولتی‌سازی رسانه‌ها می‌خواندند. سپس مجلس نهم «طرح نظام جامع رسانه‌های همگانی» را در کمیسیون فرهنگی تدوین کرد که کلیات آن به تصویب مجلس رسید و قرار شد روی «جزییات» آن کار شود. کار روی این جزییات نیز تا آذر 92 انجام، اما به پنهانکاری کشانده شد؛ تا اینکه سرانجام کمیسیون فرهنگی مجلس دهم، به یاری کمیسیون‌های «امنیت ملی و سیاست خارجی»، «صنایع و معادن» و «قضایی و حقوقی» در روز 19 تیر 95، طرح «نظام جامع رسانه‌های همگانی» را تقدیم رییس مجلس دهم کرد.
توصیف «طرح نظام جامع رسانه‌های همگانی»
«طرح نظام جامع رسانه‌های همگانی»، جامع مقررات مطبوعات کاغذی و نشریات الکترونیکی است، درحالی که یکی از دلایل تدوین چنین طرحی از سوی نمایندگان مجلس، «لزوم بازنگری در قوانین مطبوعات و رسانه‌ها، متناسب با توسعه فناوری‌های نوین» عنوان شده است؛ اما به‌رغم این دلیل موجه برای به‌روزرسانی قانون و رفع خلا مقررات‌گذاری نشریات نوین، بسیاری از محمل‌‌های نوین نشر اخبار و عقاید، از شمول این طرح، بیرون مانده‌اند که در این یادداشت، به موارد مسکوت اشاره می‌کنم. اما آنچه در این طرح عمدتا مغفول مانده، مفهوم امروزین «رسانه»، از منظر مطالعات رسانه‌ای است.
آشنایی با ساختار کنونی طرح
این طرح دارای یک مقدمه، هفت فصل، هفتاد و دو ماده و پنجاه تبصره است، به شرح زیر:
*فصل اول: «تعریف اصطلاحات»، دارای شش ماده (و پنج تبصره) است که هر ماده به تعریف یک اصطلاح می‌پردازد، شامل تعریف: رسانه همگانی، نحوه انتشار، گستره انتشار، صور انتشار رسانه‌های برخط، عوامل انسانی و رسالت رسانه‌ها.
*فصل دوم: «تاسیس رسانه‌ها»، دارای 15 ماده (و 11 تبصره)، شامل شرح ویژگی‌های عوامل انسانی، صدور مجوز، حداکثر تاخیر نشر پس از دریافت مجوز، ضرورت اطلاع‌رسانی در مورد شمارگان/مراجعه‌کننده، تاسیس دفتر نمایندگی در کشور برای ناشران مقیم خارج، نحوه صدور مجوز نشریه درون‌سازمانی، شرایط صاحب‌امتیاز، شرایط موسسه متقاضی، شرایط مدیر مسوول، وظایف هیات عالی نظارت در قبال عوامل انسانی، شرایط رسانه‌نگاران غیر ایرانی، ضرورت به خدمت گرفتن رسانه‌نگاران دارای مجوز، و افراد محروم از فعالیت رسانه‌ای.
*فصل سوم: «حقوق و تکلیف رسانه‌ها»، دارای سه بخش، 26 ماده (و 15 تبصره) است، شامل: بخش حقوق و تکلیف رسانه‌ها در برابر حاکمیت، بخش حقوق و تکلیف رسانه‌ها در برابر مردم و نهادها، و بخش حقوق و تکلیف رسانه‌ها در برابر رسانه‌نگاران.
*فصل چهارم: «هیات‌های نظارت بر رسانه‌ها»، دارای دو بخش، 11 ماده (و 11 تبصره) است، شامل: بخش هیات عالی نظارت و بخش هیات نظارت استان.
*فصل پنجم: «تخلفات، جرایم و مجازات‌ها» نیز دارای سه بخش به ترتیب عنوان شده در نام این فصل است.
*فصل ششم: «هیات منصفه مطبوعات»، دارای 9 ماده (و 9 تبصره) است؛ و
*فصل هفتم: «موارد متفرقه»، دارای سه ماده است که نظارت اجرایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را شامل نظارت بر عملکرد هیات عالی نظارت و هیات‌های نظارت استانی می‌داند.
ساختار دیوان‌سالاری پیش‌بینی‌شده در طرح برای اجرای نظام جامع رسانه‌های همگانی
دیوان‌سالاری لازم و پیش‌بینی‌شده در این طرح برای اجرای نظام جامع رسانه‌های همگانی دارای دو رکن است: رکن ستادی که دایم دایر است و یکی است و آن یک نیز مستقر در وزارت ارشاد است؛ و رکن نمایندگی که دایم دایر نیست و شامل دو سطح است:
*سطح پایش که از دو لایه تشکیل شده است: لایه پایش ملی که از هیات عالی نظارت مستقر در مرکز و
لایه پایش محلی که از هیات نظارت استانی مستقر در استان مربوط تشکیل می‌شود.
*سطح هیات منصفه که دارای یک لایه استانی است؛ با این تفاوت که هیات‌منصفه در تهران دارای 23 نفر عضو؛ ولی در سایر استان‌ها، دارای 13 عضو است. 
موارد تدوین ضوابط جدید که در طرح پیش‌بینی شده‌اند
برای اجرای قانون نظام جامع رسانه‌های همگانی، در متن طرح، تدوین هشت آیین‌نامه و یک دستورالعمل جدید از سوی دولت پیش‌بینی شده است:
*آیین‌نامه شرایط صدور پروانه و حقوق «رسانه‌نگار»، توسط دبیر هیات عالی نظارت
*آیین‌نامه صدور پروانه برای رسانه‌هایی که دفتر اصلی‌شان در خارج از کشور مستقر است، توسط دبیر مذکور (پس از اخذ موافقت وزیر امور خارجه)
*آیین‌نامه صدور مجوز رسانه‌های درون‌سازمانی، توسط دبیر و تایید هیات عالی نظارت
*دستورالعمل نحوه حمایت مالی/ مادی از رسانه‌های همگانی، توسط دبیر و تایید هیات عالی نظارت
*آیین‌نامه چگونگی تهیه علامت انحصاری رسانه، توسط دبیر و تایید هیات عالی نظارت
*آیین‌نامه رقابت منصفانه میان رسانه‌ها، توسط دبیر و تایید هیات عالی نظارت
*آیین‌نامه انتخاب دو نفر: یکی از مدیران مسوول رسانه‌های مسلسل سراسری و یکی از مدیران مسوول رسانه‌های برخط به‌عنوان اعضای هیات عالی نظارت، توسط دبیر و تایید سایر اعضای هیات عالی نظارت،
*آیین‌نامه انضباطی نحوه تشکیل و فعالیت و اجرایی‌شدن مصوبات هیات‌های نظارت استانی توسط دبیر و تایید سایر اعضای هیات عالی نظارت، و سرانجام:
*آیین‌نامه اجرای قانون نظام جامع رسانه‌های همگانی را که توسط دبیر تهیه و توسط اعضای هیات عالی نظارت تایید می‌شود، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی باید به تصویب هیات دولت برساند.
مهم‌ترین کاستی‌های طرح
مهم‌ترین کاستی این طرح، این است که: **رسانه‌های رادیوتلویزیونی را مستثنا کرده! درحالی که بخشی از رسانه طیف فرکانس که محمل پخش برنامه‌های دیداری- شنیداری است و پیش از دیجیتالی شدن پخش، به سازمان رادیوتلویزیون ایران و سپس به جانشین آن: صدا وسیما واگذار شد، اکنون که پاره‌هایی از آن به یاری فناوری پخش دیجیتالی آزاد می‌شوند، این تکه‌باندهای آزادشده دیگر نباید در انحصار سازمان صداوسیما باقی بمانند، زیرا مصداق «انفال»اند و لذا از آنها باید استفاده خصوصی هم بشود. **
سایر کاستی‌های طرح
1. کاستی در شیوه بیان برخی از مواد طرح
طرح مورد بحث هم رسانه‌ها را «ابزار» می‌نامد (رجوع شود به ماده 1: تعریف رسانه‌های همگانی) و هم آنها را فعال مایشاء در نظر می‌گیرد (برای مثال، رجوع شود به عنوان فصل سوم: «حقوق تکالیف رسانه‌ها» و یا ببینید ماده 11 را: «کلیه رسانه‌های مکتوب موظفند...»). لذا ماده‌ها و جملاتی که رسانه‌ها را فعال مایشاء در نظر می‌گیرند باید طوری صورت‌بندی شوند که این ویژگی به عوامل انسانی مسوول رسانه‌ها اطلاق شود.
2. از قلم افتاده‌های طرح
طرح مورد بحث در موارد زیر ساکت است:
ü بازی‌های رایانه‌ای و ویدیویی که دارای خدمات رسانه‌ای نیز هستند (مانند: FarmVille، Word Challenge، Cafe World، Treasure Isle، Happy Aquarium و امثال اینها ).
ü رسانه‌های وای‌فایی یا بلوتوثی که در همایش‌ها به‌ جای بروشورها و تابلوهای دیواری عمل می‌کنند و نشانی سخنرانی‌ها، چیدمان غرفه‌ها و اطلاعاتی از این دست را به مدعوین عرضه می‌کنند.
ü رسانه‌های ماهواره‌ای، به‌خصوص آنهایی که توسط تله‌پورت‌ها رله می‌شوند و محتوای آنها توسط مشترکان خطوط کابلی روی پایانه تلویزیون خانگی یا صفحه‌نمایش رایانه قابل دریافت است.
ü رسانه‌های کد پاسخ سریع یا QR-Code که امروزه روی کارت ویزیت و حتی روی سنگ قبرها هم تعبیه و محتواهای آنها به کمک گوشی‌های هوشمند، رمزگشایی می‌شوند.
ü رسانه «آسمان‌نگاری» یا «اسکای رایتینگ» که به کمک هواپیما یا پهپادها به‌علاوه گازی ابرمانند، اسم یا شعاری را در هوا می‌نویسند.
ü رسانه‌های نوین رادیو-تلویزیونی و سینمایی که - برای مثال- در شهرک‌های تفریحی تاسیس می‌شوند.
نشریات الکترونیکی، جریان اصلی یا «مِین‌استریم» اند!
بدون شک تا اواخر سده بیستم مطبوعات کاغذی، جریان اصلی (یا مِین‌استریم) بودند و نشریات الکترونیکی جریانی نوپدید، فرعی و مکمل نشریات کاغذی به‌حساب می‌آمدند. اما اکنون نسبت نشریات کاغذی به الکترونیکی کاملا معکوس شده و اگر نشریات کاغذی هنوز هم تولید و توزیع می‌شوند، دیگر جریان اصلی اطلاع‌رسانی نیستند و جایگاه خود را بیشتر و بیشتر به رقیب سرسخت خود واگذار می‌کنند.
در نتیجه: قوانینی که پیش از این، پیرامون مطبوعات به تصویب رسیده و اجرا می‌شوند نیازی به بازنگری ندارند و هر وقت چنین نیازی مطرح شد، می‌توان با تصویب ماده‌ای اصلاحی، آن نیاز را برطرف کرد. اما رسانه‌های الکترونیکی، دیجیتالی، برخط و اینترنتی تنها به نشر اخبار و انتشار گزارش رویدادها اختصاص ندارند. لذا تعریف «باند باریک» آنها و تقلیل دادن‌شان به مفاهیمی محدود با کارکردی خاص خطا است. امروزه مطالعات رسانه‌ای (یا میدیا استادیز) رسانه را آن قدر باز تلقی می‌کند که آن را سپهری می‌داند مملو از دانش، خدمات، بازار، کسب‌وکار و خلاصه بازنمودی مجازی از (گرچه نه کل بلکه عمده بخش‌های) هستی.
به همین دلیل، با عنایت به ضرورت رفع موارد کاستی که در بالا ذکر شد، برای اصلاح متن این طرح، پیشنهاد می‌کنم: 
نظر به اینکه رسانه‌های دیجیتالی دوران‌ساز و به جریان اصلی زیست‌جهان انسان‌ها تبدیل شده‌اند، و انواع و اقسام رسانه‌های کاغذی به مرور زمان به اشیایی موزه‌ای تبدیل می‌شوند، لذا بهتر است مجلس، عنوان طرح مورد بحث را به «نظام جامع نشریات دیجیتالی» تغییر دهد و در پی مقررات‌گذاری جدید برای نشریات نوپدید دیجیتالی، مستقل از مطبوعات کاغذی باشد. 

منبع: عصر ارتباط


مطالب مرتبط
نظرات کاربران

ارسال نظر در مورد این مطلب:
نام شما : *
آدرس ایمیل : *
متن نظر : *
کد امنیتی :
Refresh Code

لطفا عبارت درج شده در تصویر بالا را در کادر زیر بنویسید

*
 


کليه حقوق اين سایت متعلق به ICTNEWS است.
انتشار مطالب با ذکر منبع و لینک به سایت مجاز است.
تماس با ما: 88946450  فرم تماس با ما
این پرتال قدرت گرفته از :
سیستم مدیریت پرتال و خبرگزاری دیاسافت
ارتباط با ما : 1000030200