http://www.ictnews.ir/
http://ictnews.ir
آرشیوی
فضا را سیاسی نکنید
فضا را سیاسی نکنید

مرکز پژوهش‌های مجلس با بررسي جایگاه سازمان فضایی در تشکیلات حکومتی پيشنهاد کرد:

مرکز پژوهش‌های مجلس باوجود تلاش‌های وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات برای بازگرداندن سازمان فضایی به زیرمجموعه این وزارتخانه، توصیه کرده است این سازمان زیر نظر بالاترین مقام اجرایی کشور باقی بماند.
به گزارش عصر ارتباط، گرچه تلاش‌ها و وعده‌های وزارت ارتباطات برای بازگرداندن این سازمان به زیرمجموعه وزارت ICT بی‌نتیجه ماند و مقرر شد این سازمان در قالب آنچه شورای‌عالی اداری تعیین کرده بود، زیر نظر نهاد ریاست‌جمهوری باقی بماند، مرکز پژوهش‌های مجلس هم بر ادامه فعالیت این سازمان به شکل فعلی صحه گذاشت.
با توجه به نگاه عمومی سیاست‌گذاران و اسناد بالادستی به حوزه فضایی که یک نگاه ویژه برای ایجاد اقتدار و غرور ملی است و نه صرفا یک نگاه اقتصادی یا علمی و فناوری، لزوما سازمان فضایی ایران باید زیر نظر بالاترین مقام اجرایی، یک نهاد ملی و بین‌قوه‌ای، بدون کمترین محدودیت‌ مالی و اجرایی و با قوانین ویژه و یک نهاد غیرسیاسی و کاملا تخصصی باشد و کوچک‌ترین دخالت‌های سیاسی در آن وجود نداشته باشد.
مرکز پژوهش‌های مجلس همچنین تاکید کرده است این سازمان باید یک نهاد بین‌بخشی، تصمیم‌گیر و اثرگذار بوده و در حوزه بین‌المللی تنها نماینده کشور باشد.
برای تحقق این اهداف پیشنهاد شده است مجلس می‌تواند نقش مهمی با تدوین و تصویب قانون جامع فضا و تصویب الحاق به کنوانسیون‌های پنج‌گانه مرتبط با فضا داشته باشد که این مهم با تشکیل یک کارگروه فضایی در کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس تسریع می‌شود.
نوع و اهمیت ارتباطات بین‌المللی در حوزه فضا و ارتباط مستقیم آن با امنیت ملی کشور نیز اقتضا می‌کند که جایگاه سازمان فضایی در تشکیلات حکومتی به‌نوعی طراحی شود که ريیس این سازمان ارتباط مستقیم با مراجع تصمیم‌گیر در امنیت ملی و سیاست خارجی داشته باشد.
در ایران نیز با توجه به پیشرفت‌های چشمگیر این حوزه و جای‌گیری کشور بین هشت کشور برتر دارنده فناوری پرتاب ماهواره، شایسته است ارتباطات سازمانی در تشکیلات حکومتی و به‌عبارتی دیگر، جایگاه متولی امور فضایی در کشور در ساختار حاکمیتی ممتاز بوده و در عین استقلال و خودگردانی، تنها تحت فرماندهی و نظارت بالاترین مقام اجرایی کشور باشد تا مسیر پیشرفت این حوزه با سرعت بیشتری طی شود.
قانون تشکیل سازمان فضایی
بر اساس فصل 6 بند 6-1 سند جامع توسعه هوافضای کشور، شورای‌عالی فضایی، وظیفه سیاست‌گذاری اجرایی، راهبری، نظارت و تصویب برنامه‌‌های کلان و راهبردهای حوزه فضایی- غیردفاعی را با رعایت سیاست‌های شورای عالی امنیت ملی بر عهده دارد. همچنین سازمان فضایی ایران عهده‌دار مدیریت اجرای ماموریت‌‌ها، برنامه‌ها و مصوبات شورای‌عالی فضایی با استفاده حداکثری از توان تمامی دستگاه‌ها، دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها، موسسات و مراکز دانش‌بنیان و متخصصان است.
سازمان فضایی ایران بر اساس مواد 8 و9 قانون وظایف و اختیارات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات مصوب سال 82، تشکیل شد که بر اساس ماده 8 این قانون به‌منظور استفاده از فناوری‌های فضایی و استفاده صلح‌آمیز از فضای ماورای جو و حفظ منافع ملی و بهره‌برداری منسجم از علوم و فناوری فضايی به‌منظور توسعه اقتصادی، فرهنگی، علمی و فناوری کشور، شورای‌عالی فضایی با ریاست رييس‌جمهور و با استفاده از امکانات و نیروی انسانی سازمان موضوع ماده 9 این قانون تشکیل شد. مصوبات شورای‌عالی فضایی نیز با رعایت سیاست‌های کلی نظام در چارچوب قوانین و مقررات پس از تایید ريیس‌جمهور توسط وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات ابلاغ می‌شود و مسئولیت نظارت بر حسن اجرای آن بر عهده وی خواهد بود.
اصولا بین ساختار تشکیلاتی که ريیس سازمان فضایی ایران، معاون وزیر ارتباطات بوده و وظایف سیاست‌گذاری که در شورای‌عالی فضایی به ریاست ريیس‌جمهور تشکیل می‌شود، تناقض وجود دارد و هیچ‌گاه ريیس این سازمان موفق به اجرای سیاست‌های مصوب نخواهد شد. حتی در صورت پذیرفتن این ترکیب، دبیر شورای‌عالی فضایی باید وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات بوده و ريیس سازمان فضایی که معاون وزیر است نمی‌تواند دبیر باشد؛ زیرا بايد شخصی دبیر این شورای‌عالی باشد که مستقیما با ريیس‌جمهور در تعامل و ارتباط باشد.
شورای‌عالی اداری قانون مجلس را نقض کرد
شورای‌عالی اداری در یکصد و سی و هشتمین جلسه خود در 30 تیر ماه سال 89 بنا بر پیشنهاد معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی ريیس‌جمهور، به‌منظور ارتقای فعالیت‌های فضایی، حضور فعال و منسجم در عرضه رقابت‌های فضایی و تمرکز اختیارات، امکانات و نیروهای متخصص در یک مجموعه واحد تصویب کرد. به این ترتیب سازمان فضایی ایران از مجموعه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات منتزع و با تمامی تعهدات، وظایف، اختیارات، مسئولیت‌ها، منابع مالی و انسانی و امکانات و تجهیزات،‌ به نهاد ریاست‌جمهوری وابسته شد.
چالش‌هاي انتزاع سازمان فضایی از وزارت ICT
سازمان فضایی ایران به استناد بند 6-1 فصل 6 سند جامع توسعه هوافضای کشور مسئولیت مدیریت اجرای ماموریت‌ها و برنامه‌‌های مصوب شورای‌عالی فضایی را برعهده دارد. واضح است که بخش اعظمی از مشکلات و چالش‌های موجود در پیشبرد برنامه‌های حوزه‌های گوناگون، ریشه در نحوه اجرا و مدیریت و هماهنگی مربوطه در پیاده‌سازی برنامه‌ها دارد.
... ادامه از صفحه 2
مدیریت و برخورد با این چالش‌ها برای حوزه‌های راهبردی همچون هوافضا با در نظر گرفتن پارامترها و محدودیت‌های موجود در آن، که از همه مهم‌تر ملاحظات امنیتی و دفاعی است، دارای اهمیت فوق‌العاده‌ای است.
عمده چالش‌های موجود مقابل اجرای سیاست‌ها و برنامه‌های تعیین شده در حوزه‌هایی همچون فضا و بخش فضایی، در چهار حوزه سیاست‌گذاری، قانون تاسیس سازمان فضایی ایران، تامین منابع مالی و موارد حمایتی حوزه قانون‌گذاری کشور تقسیم‌بندی شده است.
عمده چالش‌های پیش روی سازمان فضایی ایران در چهار حوزه سیاست‌گذاری، قانون تاسیس این سازمان، تامین منابع مالی و در نهایت موارد حاکمیتی نهاد قانون‌گذار کشور تقسیم‌بندی شده است. در حوزه سیاست‌گذاری، عامل بسیار کلیدی در حل چالش‌های سازمان فضایی کشور، هم‌راستایی و تعامل حداکثری سیاست‌های کلان شورای فضایی و انطباق آن با برنامه‌های راهبردی شورای‌عالی امنیت ملی است. از آنجا که ماهیت فعالیت‌های فضایی دارای ابعاد امنیتی است، به استناد سند چشم‌انداز 1404، نخستین دیدگاه ایران در منطقه، اقتدارآفرینی با تاکید بر ارتقای امنیت ملی عنوان شده است.
فعالیت‌های فضایی نیز از آنجا که دارای ابعاد امنیتی بوده و هرگونه فعالیت و تلاشی در این حوزه مسلما با نظارت بخش امنیتی و رعایت ملاحظات آن صورت می‌گیرد، باید از سیاست‌های منطبق و هم‌جهت با امنیت ملی کشور برخوردار باشند تا موجب هم‌افزایی در دستیابی به اهداف عالیه شورای امنیت ملی به‌عنوان بالاترین مقام فراسازمانی در تامین امنیت ملی و حفظ تمامیت ارضی کشور شوند.
نکته دیگر اینکه بیش از 40 درصد از فعالیت‌های سازمان فضایی به حوزه بین‌المللی مرتبط است و ضرورت اولویت‌گذاری به تدوین قانون ملی براي تعیین نقش دولت و مسئولیت بخش‌های دولتی یا مرجع ملی کشور در مجامع بین‌المللی در حوزه فضا و نیز توجه ویژه به کنوانسیون‌های بین‌المللی و حقوق بین‌الملل در حوزه فضا وجود دارد.
به این منظور با توجه به در اولویت بودن امنیت ملی و اقتدارآفرینی در فعالیت‌های فضایی، لازم است هماهنگی‌ها و تعاملات مستمر دو نهاد سیاست‌گذار شورای‌عالی فضایی و شورای‌عالی امنیت ملی در بالاترین میزان خود انجام شود و ریاست سازمان فضایی به‌عنوان دبیر شورای‌عالی فضایی ایران، ضمن حضور در جلسات شورای‌عالی امنیت ملی و ارایه گزارش‌ها و برنامه‌های حوزه فضایی، از تعامل و حمایت حداکثری شورای‌عالی امنیت ملی برای آسان‌سازی اجرای پروژه‌های کلان فضایی برخوردار شود. تصویب قانون ملی فضا، تصویب کنوانسیون‌های پنج‌گانه مرتبط با فضا، تشکیل کمیته فضا در کمیسیون امنیت ملی مجلس و تشکیل زیرکارگروه تخصصی فضا در شورای‌عالی امنیت ملی از دیگر نکات قابل توجه در این خصوص به‌شمار می‌رود.
حوزه دیگر مورد بررسی در ارتباط با چالش‌های سازمان فضایی ایران، مربوط به قانون تاسیس این مجموعه است. در فاصله سال‌های 82 تا 89 پیشرفت حوزه فضایی کشور به اندازه‌ای بود که ادامه فعالیت سازمان فضایی ایران زیر نظر وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات ناممکن بود. به این منظور بر اساس مصوبه شورای‌عالی اداری، سازمان فضایی ایران در جایگاه تشکیلات حکومتی به نهاد ریاست‌جمهوری منتقل شد و مانند سایر سازمان‌های جهانی مرتبط با امور هوافضا زیر نظر بالاترین مقام و جایگاه اجرایی کشور که ریاست‌جمهوری است، قرار گرفت.
اگرچه این تصمیم، اتفاق خوشایندی در پیشبرد اهداف فضایی کشور به‌شمار می‌آید، اما لازم است به این موضوع توجه شود که با وجود اينکه سازمان فضایی ایران دارای وجهه رسمی‌تر و با قدرت و اختیار بیشتر نزد ارگان‌های بین‌المللي و نهادهای حکومتی داخلی است، به همان اندازه نیز بر مسئولیت‌های آن مانند پاسخگویی به مجامع جهانی مرتبط با فعالیت‌های حوزه خود افزوده شده است.
به بیان دیگر، درحال حاضر سازمان فضایی ایران تنها نماینده پاسخگوی کشور در عرصه بین‌المللی پیرامون فعالیت‌های فضایی کشور است و در قبال تمامی برنامه‌‌های فضایی در حوزه‌های دفاعی و امنیتی، دولتی و غیردولتی به جامعه بین‌المللی پاسخگو است؛ بنابراین با افزایش سطح مسئولیت‌ها به‌ویژه مسئولیت‌های بین‌المللی، ‌لازم است سازمان مربوطه از اختیارات وسیع‌تری نیز برخوردار باشد.
تصویب قانون سازمان فضایی در مجلس
نخستین موضوع قابل توجه سازمان فضایی ایران در جهت کمک به ارتقای جایگاه آن، پیشنهاد تصویب قانون سازمان فضایی ایران در مجلس شورای اسلامی است. در حال حاضر سازمان فضایی ایران تنها در قالب مصوبه شورای‌عالی اداری مصوب 30 تیرماه 89 از وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات منتزع و به نهاد ریاست‌جمهوری منتقل شده است که با توجه به جایگاه و حوزه فعالیت این سازمان، لازم است فعالیت آن در قالب یک قانون مشخص و مصوب مجلس شورای اسلامی صورت پذیرد.
نکته دیگر در همین حوزه، مدیریت در ارایه دستاوردهای فضایی و لزوم ارایه آن تنها از طریق متولی حوزه فضایی کشور است که دارای چهره شناخته شده بین‌المللی است. به‌طور کلی ضرورت و لزوم غیرنظامی بودن سازمان متولی امور فضایی در کشور در عین یکپارچگی در مدیریت امور فضایی و غیرسیاسی بودن سازمان فضایی ایران و نگاه کاملا تخصصی به این سازمان و انتصاب مدیران کاملا تخصصی و ایجاد ثبات سازمانی در آن و دخالت توامان مجلس و دولت در تعیین ريیس آن از نکات قابل توجه به‌شمار می‌رود.
نکته مهم دیگر، درخصوص پاسخگویی ملی در قبال تعهدات و برنامه‌های فضایی کشور است. از آنجا که پروژه‌های فضایی نیازمند زمان زیاد و صرف هزینه بسیار بالاتر برای تکمیل هستند، بنابراین پاسخگویی در مورد هزینه‌کرد پروژه‌ها بسیار حائز اهمیت است؛ زیرا فارغ از هزینه‌زا بودن و به‌عبارتی ساده‌تر، گران‌بودن پروژه‌های فضایی، مدیریت هزینه پروژه‌های کلان ملی که به‌خصوص دارای ثمرات و عایدی‌های ناملموس هستند، حساسیت موضوع را دوچندان می‌کند.
با توجه به ماهیت فناوری و دانش‌محور‌ بودن صنعت فضایی، برخورداری از انعطاف لازم در بخش‌های گوناگون ملی، مطالعاتی و توان جذب نیروی متخصص بسیار حائز اهمیت است.
مدیریت بودجه فضا متمرکز شود
چالش مهم دیگر در حوزه پیشبرد اهداف و برنامه‌های عملیاتی سازمان فضایی ایران، مدیریت و تمرکز بودجه‌های تخصيص‌یافته به پروژه‌هایی فضایی کشور است. فارغ از بحث مدیریت هزینه مناسب این پروژه‌ها، گستردگی و وسعت بخش‌های فناوری در صنعت فضایی به‌اندازه‌ای است که تمرکز بودجه‌ای در تخصیص منابع مالی لازم را به بخش‌های گوناگون فضایی اجتناب‌ناپذیر می‌کند و فقدان این تمرکز، ‌دستیابی به اهداف تعیین‌شده را با چالش جدی مواجه خواهد. به همین دلیل توصیه می‌شود مدیریت بودجه‌ای تمامی برنامه‌ها و پروژه‌های غیرنظامی فضایی کشور به شکل متمرکز انجام شود.
به‌دلیل ماهیت پروژه‌های فضایی و امکان تامین تجهیزات از خارج، تامین مالی این پروژه‌ها هم به شکل ریالی و هم به شکل ارزی است که در اینجا لزوم تعامل دستگاه بانکی و اقتصادی کشور بیش از پیش نمایان می‌شود. آخرین چالش مطرح‌شده پیرامون سازمان فضایی ایران، در موارد حمایتی نهاد قانون‌گذار کشور جای دارد. بدون شک دستیابی به اهداف تعیین‌شده سازمان فضایی ایران بدون حمایت قانونی و اتخاذ و تصویب قوانین مناسب امکان‌پذیر نخواهد بود و در این میان نقش مجلس شورای اسلامی به‌عنوان قوه قانون‌گذار نظام حاکمیتی کشور در پیشبرد اهداف امنیتی و ملی فضایی غیرقابل انکار است. برای حضور پررنگ‌تر بخش قانون‌گذاری کشور در تعامل با سازمان فضایی ایران، تشکیل کمیته ویژه هوافضا در کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی و گماردن نمایندگان کارآزموده و فعال در آن جهت پایش نحوه فعالیت‌های فضایی کشور لازم به‌نظر می‌رسد تا ضمن حمایت‌های قوه مقننه، از نظارت بر عملکرد پروژه‌های فضایی کشور نیز اطمینان حاصل شود.
جایگاه فضا در طرح جامع ICT لحاظ شود
گرچه انتقال سازمان فضایی به زیرمجموعه نهاد ریاست‌جمهوری توانسته به امور چندوجهی این حوزه سامان بخشد و به پیشبرد آنها کمک کند ولي این امر به‌معنای تحقق همه اهداف مورد انتظار، به‌ویژه اهداف برشمرده در اسناد بالادستی نیست و سازمان فضایی جمهوری اسلامی ایران، به‌ویژه در تعامل‌های فراملی، هنگامی می‌تواند به رسالت خویش به‌درستی عمل کند که از جایگاه، وظایف و اختیارات قانونی برخوردار باشد و این مهم جز با برخورداری از یک قانون مستقل و نه به‌عنوان جزئی از یک مصوبه قانونی که تنها بخشی از کاربردهای فناوری فضایی را دربر می‌گیرد، تحقق نخواهد یافت.
بر همین اساس ضروری است مجلس شورای اسلامی این موضوع را در بررسی طرح جامع ارتباطات و فناوری اطلاعات لحاظ کند که در صورت بي‌توجهي به موضوع همچنان امور فضایی تنها از نگاه ارتباطی خویش مورد توجه قرار می‌گیرد و سایر موضوعات این عرصه نادیده انگاشته می‌شود.


مطالب مرتبط
نظرات کاربران

ارسال نظر در مورد این مطلب:
نام شما : *
آدرس ایمیل : *
متن نظر : *
کد امنیتی :
Refresh Code

لطفا عبارت درج شده در تصویر بالا را در کادر زیر بنویسید

*
 


کليه حقوق اين سایت متعلق به ICTNEWS است.
انتشار مطالب با ذکر منبع و لینک به سایت مجاز است.
تماس با ما: 88946450  فرم تماس با ما
این پرتال قدرت گرفته از :
سیستم مدیریت پرتال و خبرگزاری دیاسافت
ارتباط با ما : 1000030200