http://www.ictnews.ir/
http://ictnews.ir
آرشیوی
بررسی روان‌شناسانه رفتار انسان و رابطه‌اش با فناوری
بررسی روان‌شناسانه رفتار انسان و رابطه‌اش با فناوری

تحلیل سه‌گانه فروید از روان انسان هنوز هم قابل اطلاق بر جنبه‌های مختلفی از حیات ذهنی است و بسیاری معتقدند می‌توان از آن برای ارايه یک مدل روان‌شناسانه در شبکه‌های اجتماعی استفاده کرد.

البته که نمی‌توانید جایگاه نظام‌های سه‌گانه فروید را در مغز بیابید (هرچند برخی عصب‌پژوهان به دنبال جایابی نظام سه‌گانه فروید در مغز هستند)، اما از منظر شهودی می‌توان این ایده را که هر انسان دست‌کم دارای سه جنبه درونی متضاد است پذیرفت. می‌توان با کمی تامل در رفتار انسان‌ها در شبکه‌های اجتماعی، بروز عینی این نظام‌های سه‌گانه فروید را مشاهده کرد. روان سه‌گانه فروید برای یادآوری عبارت است از:
نهاد (ID): نهاد منشا همه سوائق یا مخزن غرایز است. در ابتدا فروید معتقد بود که میل جنسی تنها سائقه‌ای است که وجود دارد. بعدها (1920) به نظریه غریزه دوگانه معتقد شد و میل جنسی و تهاجم را به‌منزله غرایز دوگانه اصلی مطرح کرد. نهاد، منبع موروثی جنبش‌های غریزی نامنظم است. تنها عملکرد نهاد، برطرف کردن فوری هیجان‌هایی است که بر اثر تحریکات درونی یا بیرونی در ارگانیسم بروز کرده‌اند.
خود(EGO)‌: خود بخش سازنده شخصیت است که با توجه به واقعیت دنیای خارج عمل می‌کند و آن دسته از تمایلات نهاد را که با واقعیت خارج تضاد دارند، تعدیل، ضبط و کنترل می‌کند. خود بر خلاف نهاد که تابع اصل لذت است، از اصل واقعیت پیروی می‌کند. خود درصدد خنثی‌کردن لذت‌جویی نهاد بر نمی‌آید، بلکه می‌کوشد برای نیل به واقعیت، نیروی نهاد را متوقف کند. به تعبیر دیگر، خود بخشی از روان انسان است که بین دنیای درون و بیرون در حرکت بوده و در مقام واسط نهاد و فراخود عمل می‌کند.
فراخود (SUPEREGO): با شروع سنین سه تا چهار سالگی، کودکان، بدون در نظر گرفتن ترس یا پاداش، به ارزش‌یابی و قضاوت درباره رفتار خویش می‌پردازند. این خودنظمی، به نظر فروید، تحت تاثیر فراخود انجام می‌گیرد که قسمت سوم شخصیت فرد است. کوشش فراخود بیشتر برای رسیدن به آرمان‌ها است تا واقعیات. فراخود به دیگر تعبیر آگاهی اجتماعی یا اخلاقی ماست.
به باور نویسنده، معماری و کارکرد انواع و اقسام شبکه‌های اجتماعی می‌تواند عاملی برای تحریک و فعال ساختن هر یک از این نظام‌های سه‌گانه شخصیت شود.
برای نمونه از منظری می‌توان شبکه فیس‌بوک را بازنمود آنلاین مفهوم فرویدی «خود» Ego در نظر گرفت. در واقع می‌خواهیم از یک واژه ساده در زبان انگلیسی سخن بگوییم؛ واژه‌ای چهارحرفی که با یک آیکون آبی‌رنگ مزین شده است. منظورم دکمه لایک در صفحه‌های فیس‌بوک است. عملکرد این دکمه به طرز فریب‌آمیزی ساده است و تنها با یک کلیک ماوس کار می‌کند؛ اما بیانگر نکته‌های روان‌شناختی مهمی است. مفهوم «لایک» در فیس‌بوک شباهت زیادی به ارضای نیازهای «خود» دارد. خود از منظر فرویدی همواره به‌دنبال تایید و تحسین دیگران است. کارکرد اصلی آن تبدیل امیال نهاد به برخي خروجی‌های اجتماعی و پذیرفته‌شده است؛ چراکه به‌منزله واسطی بین دنیای درون و بیرون کاربر عمل می‌کند.
نیروی نهاد برای فروید در درجه اول لیبیدو (نیروی جنسی) بود و به باور او خود به جای اینکه بر اساس این نیروی لیبیدوی خام عمل کند، آن را به یک امر اجتماعی پذیرفته‌شده‌تر تبدیل خواهد کرد: به جای تحمیل نیروی خام لیبیدو به دیگری، بايد خودم را جذاب‌تر و دلپذیرتر نشان دهم؛ هرچند این امر به تعویق خواسته‌های نهاد بینجامد. انسان امروزی مفهوم غریزی روابط را به یک میل بسط‌یافته‌تر اجتماعی تغییر داده است. در میان شبکه‌های اجتماعی موجود، فیس‌بوک تنها بستری است که این امکان را برای خود و نمود آن به دیگران فراهم می‌کند. فیس‌بوک در حقیقت فضایی به وجود آورده تا از آن طریق ایجاد تصویری که می‌خواهیم از خود برای دیگران به‌نمایش بگذاریم ساده‌تر از قبل شود. به همین دلیل هم معتقدیم فیس‌بوک مظهر «خود» در فضای اجتماعی است؛ فضایی که می‌توان در آن با حذف امیال آسیب‌زا و شرم‌آور، تصویری مطلوب و قابل قبول از نظر اجتماعی را با دیگران به‌اشتراک بگذاریم.
لینکدن
اجازه دهید به شبکه اجتماعی دیگر یعنی لینکدن نگاهی بیندازیم. این شبکه در حقیقت بستری اجتماعی است که به کاربر امکان می‌دهد موفقیت‌ها و دستاوردهایش را به دیگران نمایش دهد. این شبکه به تعبیری تصویری «بالغ» از افراد به دست می‌دهد و کاربران آن می‌توانند مدارک و موفقیت‌های حرفه‌ای‌شان را به‌اشتراک گذاشته و افراد هم‌حرفه خود را در آن پیدا کنند. به تعبیر فروید، فراخود مفهومی است که به‌ویژه با دستاوردها و موفقیت‌های شخصیتی پیوند نزدیکی دارد. فراخود از ما انتظار دارد موفق شویم و ناتوانی‌های «خود» در دستیابی به پیشرفت را کنار بزنیم. فراخود تا اندازه زیادی مسوول «مقایسات منفی» است؛ وقتی به دیگران می‌نگریم و درباره ناتوانی‌های خودمان قضاوت می‌کنیم در واقع نوعی مقایسه منفی انجام داده‌ایم. فراخود در پاسخ به این واکنش اولیه، ما را در رسیدن به موفقیت به پيش می‌راند. لینکدن فضای ‌کاری برای فراخود ایجاد می‌کند؛ چراکه به کاربرش می‌گوید: «شخصیت حرفه‌ای خودت را بساز و به دیگران نشان بده!»
اما کدام شبکه‌های اجتماعی‌ را می‌توان تجلی‌گر نهاد دانست؟ چنان‌که می‌دانیم، نهاد دربرگیرنده تمام اجزاي شخصیتی موروثی از جمله غرایز و تکانه‌های ابتدایی است. کارکرد نهاد مبتنی بر «اصل لذت» بوده و کامرواسازی می‌طلبد. نهاد خواهان تامین آنی نیازها وسائق‌های زیستی چون میل جنسی است. این بخش از شخصیت خودخواه، غیرمنطقی، احساساتی و لذت‌جو بوده و نسبت به نیازها و خواسته‌های دیگران و همچنین واقعیات بی‌اعتناست. دوری از درد و تنش و به‌حداکثر رساندن لذت و کامروایی از خصوصیات نهاد است. نهاد تابع هیچ ضابطه‌ای نیست. هرچند در شبکه‌های اجتماعی فیس‌بوک یا توییتر هیچ‌گونه محدودیتی برای ابراز امیال نهاد وجود ندارد، اما به‌دلیل فضایی که این سایت‌ها ایجاد کرده‌اند معمولا خود، مانع از فعال شدن نهاد می‌شود. اما شبکه‌های اجتماعی مختلفی برای ابراز خواسته‌های نهاد راه‌اندازی شده‌اند که در آنها هیچ محدودیتی برای لیبیدو وجود ندارد و از آن دسته می‌توان به گیدار Gaydar و تیندر Tinder اشاره کرد. در این شبکه‌ها پیچیدگی روابط تا حد امکان کمتر شده‌اند تا نهاد کاربران بتواند به‌راحتی در آنها جولان دهد.
در مجموع باید گفت مدل سه‌گانه نهاد، خود و فراخود مدلی قدیمی است و امروزه آن را به‌عنوان یک نظریه ساده‌انگارانه می‌شناسند. اما این نظریه با وجود سادگی‌اش توصیفی نسبتا دقیق از انگیزش‌های غریزی انسان، دلبستگی به شخصیت و شیوه‌هایی که از طریق آنها خودمان را به دیگران معرفی می‌کنیم، به دست می‌دهد. مقایسه‌ای که در اینجا بین شبکه‌های اجتماعی نامبرده انجام گرفت آن‌قدرها هم دقیق نیستند و البته می‌توان به‌طور مفصل‌تر به آن پرداخت. اما این نوشته کوتاه می‌تواند شروع خوبی برای تحلیل‌های روان‌شناختی آنلاین باشد. هرچه قدر بیشتر بتوانیم افکار روان‌شناختی را به فناوری و شبکه‌های اجتماعی پیوند بزنیم قادر خواهیم بود درک بهتری هم از عوامل ناخودآگاه پشت‌پرده رفتار آنلاین به‌دست آوریم. شاید با این روش بتوان انسان و رابطه‌اش با فناوری را بهتر فهمید.


مطالب مرتبط
نظرات کاربران

ارسال نظر در مورد این مطلب:
نام شما : *
آدرس ایمیل : *
متن نظر : *
کد امنیتی :
Refresh Code

لطفا عبارت درج شده در تصویر بالا را در کادر زیر بنویسید

*
 


کليه حقوق اين سایت متعلق به ICTNEWS است.
انتشار مطالب با ذکر منبع و لینک به سایت مجاز است.
تماس با ما: 88946450  فرم تماس با ما
این پرتال قدرت گرفته از :
سیستم مدیریت پرتال و خبرگزاری دیاسافت
ارتباط با ما : 1000030200