http://www.ictnews.ir/
http://ictnews.ir
دوشنبه 30 شهريور 1394
اطلاعاتی درباره مفهوم اطلاعات!
اطلاعاتی درباره مفهوم اطلاعات!

اطلاعات را از دو جنبه عمده تقسیم ‌بندی می‌کنند: یکی از لحاظ ساختاری و دیگری از لحاظ معنایی، که هریک از این دیدگاه‌ها خود گروه‌های فرعی‌تری را دربر می‌گیرد.

اطلاعات چیست،ارتباطات،انواع اطلاعات
 
اطلاعات در قلمرو هایی چون ریاضیات، زبان ‌شناسی، اقتصاد، روان‌ شناسی، ارتباطات و ... توسط صاحب ‌نظران مورد مطالعه و تحلیل قرار گرفته و خصیصه ‌های متفاوتی برای آن برشمرده‌اند.

اطلاعات را گاه، به پدیده‌های نسبتاً آشنای دیگری تشبیه کرده‌اند که بارزترین آنها تشبیه اطلاعات به مادّه و انرژی است و در این تشبیه گاه حتی فراتر رفته اطلاعات را نوعی انرژی دانسته‌اند و به‌جای اصطلاح "انرژی"، اصطلاح "اطلاعات" را به‌کار برده‌اند. البته این‌گونه تشبیه‌ها در واقع فقط تعبیری استعاری است تا تبیین علمی از ماهیت اطلاعات. بی‌تردید پژوهش‌های فراوانی درباره مفهوم اطلاعات صورت گرفته، اما تعریفی جامع و مانع که مورد قبول کلیه متخصصان رشته‌های مختلف علوم باشد ارائه نشده است.

انواع اطلاعات: اطلاعات را از دو جنبه عمده تقسیم ‌بندی می‌کنند: یکی از لحاظ ساختاری و دیگری از لحاظ معنایی، که هریک از این دیدگاه‌ها خود گروه‌های فرعی‌تری را دربر می‌گیرد.

الف. جنبه ساختاری: ساختار اطلاعات، مستقل از جنبه‌های معنایی آن مطرح می‌شود و ممکن است برحسب ایستایی یا پویایی آن ارزیابی شود. زمانی‌که اطلاعات به‌صورت بسته‌ای تغییرناپذیر درنظر گرفته شود از نوع ایستاست؛ مانند اطلاعاتی که در کتاب، تصویر، صفحه فشرده، و مانند آن ضبط و نگهداری می‌شود. هرگاه اطلاعات در جریان کنش یا تعامل، دستخوش حک و اصلاح، تحلیل، یا پردازش گردد از نوع پویاست. نوع اول را فرآورده و نوع دوم را فرایند می‌خوانند.

یک. اطلاعات به‌عنوان فرآورده: زمانی‌که اطلاعات را کالا تلقی کنیم، نظیر هر فرآورده‌ای قابلیت تولید، ذخیره‌سازی، و انتقال دارد و به تبع آن می‌تواند آفریده شود، رشد یابد، و از میان برود. این نوع اطلاعات معمولاً قالب‌پذیر است یعنی می‌توان آن را به‌صورت کتاب، تصویر، صوت، و مانند آن درآورد و نگاه داشت. آنچه تداول عام از آن به‌عنوان اطلاعات یاد می‌کند، ناظر بر این نوع اطلاعات است. اطلاعات از این دیدگاه، گرچه "فرآورده" است، می‌تواند به تناسب هدف در هر "فرایندی" قرار گیرد.

دو. اطلاعات به‌ عنوان فرایند: این جنبه از اطلاعات دارای خصلتی متفاوت و اندکی پیچیده است، زیرا فرایند بودن را از دو دیدگاه مدّ نظر قرار می‌دهد:

1. اطلاعات به تناسب زمان و مکان تغییر می‌کند؛ به بیان دیگر، پدیده‌ای ممکن است در زمان یا مکانی اطلاعات باشد و همان پدیده در زمان یا مکان دیگری فاقد ارزش اطلاعاتی باشد و نتوان به آن اطلاعات اطلاق کرد. این نوع نگرش، در واقع، وجه معناشناختی اطلاعات را مدّ نظر دارد.

2. اطلاعات ذاتاً جوهره فرایندی دارد (که از این دیدگاه در تقابل با تلقّی نخست قرار می‌گیرد) و چیزی جز فرایند نیست؛ و بنابراین، ماهیتاً پویاست. آنچه از لحاظ ساختاری ایستاست در دو سوی این فرایند قرار می‌گیرد که سوی آغازین آن داده و سوی انجامین آن دانش است. آنچه قالب‌پذیر است نه اطلاعات، که داده یا دانش است: داده‌ها به‌عنوان مواد خام اطلاعات، و دانش به‌عنوان صورت سازماندار و هدفمند مجموعه‌ای از اطلاعات.

توصیف ‌های ساختاری اطلاعات ـ صرف‌ نظر از اینکه آن را فرآورده یا فرایند بدانیم ـ همانند رویکرد های معمول نسبت به اطلاعات، از منظر واحدی صورت نمی‌گیرد و متاثر از نظر ها و برخورد های افراد مختلف نسبت به پدیده اطلاعات است

ب. جنبه مفهومی: دو نگرش را می‌توان درباب مفهوم اطلاعات شناسایی کرد، که یکی اِسنادی و دیگری کارکردی است. اِسنادگرایان اطلاعات را ویژگی کلیه عناصر و نظام‌ها می‌دانند، یعنی این خصیصه را به وجود آنها نسبت می‌دهند؛ درحالی‌که کارکردگرایان اطلاعات را فقط با عملکرد نظام‌ها مرتبط می‌دانند. طرفداران نظریه ریاضی اطلاعات را می‌توان جزو اسنادگرایان و مدافعان نظریه معناشناختی را می‌توان از زمره کارکردگرایان دانست. طرح این دو نظریه مقایسه آنها را آسان‌تر می‌کند:

یک. نظریه ریاضی: نظریه ریاضی اطلاعات که معمولاً اشاره به "نظریه ریاضی ارتباطات" دارد عمدتاً ناظر بر مسئله تعیین حداکثر ظرفیت یک کانال یا مجرا (مانند مدارهای تلفن یا تلگراف) برای انتقال پیام‌هاست. شانون خصوصاً به روابط میان این سه عامل علاقه‌مند بود: چگونگی رمزگذاری پیام‌ها، وجود اختلال (یعنی هرگونه شرایطی که بخشی از علائم را دگرگون کند)، و ظرفیت کانال.

دو. نظریه معناشناختی: کارناپ و بار ـ هیلل در سال 1953 در "مجله بریتانیایی فلسفه علم"  در انتقاد از نظریه شانون اظهار داشتند که در نظریه ریاضی ارتباطات شانون، که به نظریه اطلاعات نیز شهرت یافته است، برای سنجش مقدار اطلاعات، نمادها فقط بر اساس بسامد وقوع آنها اندازه‌گیری می‌شوند، و اینکه این نمادها چه چیز را نمادین می‌کنند مدّ نظر نیست.. آنچه پیشنهاد می‌کنند این است که مقدار اطلاعات را می‌توان از محاسبه تفاضل وضعیت پیش از رویارویی با یک پدیده و وضعیت پس از آن به‌دست آورد.

تعامل اطلاعات با مفاهیم دیگر

اطلاعات و احتمال: با پیدایش نظریه جنبشی مادّه، دیدگاه‌های تازه‌ای باب شد و به‌جای مفاهیم دما و حرارت، سخن از انرژی جنبشی مولکول‌های تشکیل‌دهنده نظام به میان آمد، و بدین ترتیب، آنتروپی نیز با مفهوم احتمال ـ ساختمان آرایش مولکول‌ها در وضعیتی خاص ـ تبیین گردید. علت آنکه وقتی دمای سراسر یک نظام یکسان باشد آنتروپی در بالاترین حد خواهد بود این است که این‌گونه توزیع دما دارای بیشترین احتمال است. بنابراین، آنتروپی و احتمال، دو تعبیر متفاوت برای جریانی واحد است، یعنی هرچه احتمال بیشتر باشد آنتروپی بیشتر است.

رابطه اطلاعات و احتمال به دو صورت قابل بررسی است:

الف. هرچه درجه احتمال بالاتر باشد حضور اطلاعات کمتر است. اگر به ما بگویند خورشید فردا در مغرب غروب خواهد کرد کمترین اطلاعات را به ما داده‌اند، چون وقوع چنین رویدادی از بالاترین حد احتمال برخوردار است، رابطه این دو به‌گونه‌ای است که وقتی احتمال خبری مساوی یک (صددرصد) باشد، مضمون اطلاعاتی آن صفر است.

ب. هرچه درجه احتمال بالاتر باشد برای تبیین آن نیاز به اطلاعات بیشتری است. فرض کنیم در مسابقه بیست سوالی شرکت جسته‌ایم. اگر در نخستین پرسش سوال کنیم "منقول است؟"، پاسخ "بلی" یا "نه" مجری برنامه، ما را با دو مجموعه احتمال وسیع روبه‌رو خواهد کرد که برای رسیدن به پاسخ نهایی‌ـ یعنی رساندن درجه احتمال به صفر یا نزدیک به صفر ـ به اطلاعات فراوانی نیاز است که از طریق پرسش و پاسخ می‌کوشیم به آن دست یابیم. اگر شرکت‌کننده زیرکی باشیم سعی می‌کنیم از ابتدا، با به "نظم درآوردن" پرسش‌ها، میزان احتمال را سریع‌تر کاهش دهیم. از همین‌جا مسئله "نظم" و "بی‌نظمی" در نظریه اطلاعات مطرح می‌شود.

اطلاعات و بی ‌نظمی: مفهوم "بی‌نظمی" در نظام نیز با آنتروپی پیوند دارد. در واقع "بی‌نظمی"، "احتمال"، و "آنتروپی" سه تبیین متفاوت از جریانی واحد است. رابطه دو مفهوم "بی‌نظمی" و "اطلاعات" را نیز می‌توان به دو گونه تعبیر کرد:

الف. هرچه بی‌نظمی کمتر باشد برای توصیف آن نیاز به اطلاعات کمتری است. به‌طور مثال، چراغ راهنمایی چهارراه‌ها در حالت عادی دارای کمترین بی‌نظمی است؛ بنابراین، پیوسته می‌دانیم که پس از چراغ سبز، چراغ زرد، و سپس چراغ قرمز روشن می‌شود. اگر زمانی‌که چراغ سبز روشن است به فردی که در اتومبیل کنار ما نشسته است بگوییم که بعد از آن، چراغ زرد روشن خواهد شد کمترین اطلاعات را به او داده‌ایم، زیرا جز آن انتظار ندارد و این مطلب را پیشاپیش می‌داند.

ب. هرچه بی‌نظمی بیشتر باشد حضور اطلاعات در نظام کمتر است. در مثال بالا، هر گاه نظم معمول چراغ راهنمایی مختل شود، هیچ اطلاعی نداریم که پس از هر رنگ چه رنگ دیگری روشن خواهد شد. بدین ترتیب، نخواهیم دانست که حرکت بعدی ما چه خواهد بود.

اطلاعات و تصمیم‌گیری: تصمیم‌گیری در واقع برنامه‌ریزی برای انجام کار است. زمانی‌که از رهگذری نشانی محلی را می‌پرسیم، پاسخی که دریافت می‌کنیم حرکت بعدی ما را تعیین می‌کند. زمانی‌که به فرهنگ لغت رجوع می‌کنیم، معنا یا املای لغت مورد جست‌وجو، حرکت بعدی ما ـ یعنی چگونگی به‌کار بردن آن‌ـ را مشخص می‌سازد. زمانی‌که قصد ایجاد کارخانه‌ای را داریم، آنچه درباره وضع زمین و محیط فرهنگی و جغرافیایی و زیستی کسب می‌کنیم در تصمیم ما برای چگونگی انجام کار اثر می‌گذارد. اگر بگوییم اطلاعات و تصمیم‌گیری دو روی یک سکه‌اند گزاف نگفته‌ایم، زیرا بدون اطلاعات امکان هیچ‌گونه تصمیم‌گیری نیست. اگر بپذیریم که اطلاعات را بر اساس تغییری که در نظام دریافت‌کننده پدید می‌آورد می‌سنجیم و این تغییر چیزی جز تصمیم‌گیری نیست، می‌توان استنباط کرد که این تصمیم‌گیری است که تعیین می‌کند چه چیز اطلاعات است و چه چیز اطلاعات نیست.

اطلاعات و ارتباطات: در تعاریفی که از ارتباطات ارائه شده پیوسته بر "پیام"  و مجرای انتقال آن تاکید گردیده است. رابطه اطلاعات و ارتباطات* از دو دیدگاه قابل تامل است: 1) از لحاظ جریان اطلاعات؛ و 2) از جهت مفهوم آن.

در دیدگاه نخست، انتقال اطلاعات بدون بهره‌گیری از بستر ارتباطی ممکن نیست. هرگاه فرستنده‌ای درصدد ارسال یا ارائه اطلاعات به گیرنده‌ای باشد، ناگزیر از پیمودن مسیر ارتباطی و برخورداری از عناصر دخیل در فرایند ارتباط است. و این الزام در مورد هرگونه رسانه‌ای اعم از کتاب، مجله، رادیو، تلویزیون، شبکه‌های اطلاعاتی، و جز آن صادق است.

در دومین دیدگاه، رابطه "اطلاعات" و "پیام" مدّ نظر قرار می‌گیرد. در توصیف ارتباطات، همه‌جا سخن از انتقال پیام است؛ اما انتقال پیام هیچ‌گونه انتقال اطلاعاتی را تضمین نمی‌کند. برای تبدیل پیام به اطلاعات، می‌بایست شرایطی در دو سوی فرایند ارتباط حضور داشته باشد (2: 134-135). این شرایط شامل همسویی درک و دریافت فرستنده با گیرنده و پذیرا بودن گیرنده در قبال پیامی است که فرستنده ارسال کرده است.

در مجموع، می‌توان گفت که علی‌رغم حضور اطلاعات در کلیه فرآورده‌ها، فرایندها، عناصر، و پدیده‌ها و کاربرد گسترده آن در عرصه‌های گوناگون، تبیین ماهیت آن مورد توافق و اجماع متخصصان نیست، هرچند این نقیصه هرگز از اهمیت آن نکاسته است.
 


مطالب مرتبط
نظرات کاربران

ارسال نظر در مورد این مطلب:
نام شما : *
آدرس ایمیل : *
متن نظر : *
کد امنیتی :
Refresh Code

لطفا عبارت درج شده در تصویر بالا را در کادر زیر بنویسید

*
 


کليه حقوق اين سایت متعلق به ICTNEWS است.
انتشار مطالب با ذکر منبع و لینک به سایت مجاز است.
تماس با ما: 88946450  فرم تماس با ما
این پرتال قدرت گرفته از :
سیستم مدیریت پرتال و خبرگزاری دیاسافت
ارتباط با ما : 1000030200