http://www.ictnews.ir/
http://ictnews.ir
آرشیوی
کودکانی سوار بر قطار تکنولوژی و بزرگ‌ترهایی که به بدرقه هم نمي‌رسند
کودکانی سوار بر قطار تکنولوژی و بزرگ‌ترهایی که به بدرقه هم نمي‌رسند

یکی از پیش‌بینی‌های گارتنر پیش از سال 2015، بازنشسته شدن بابانوئل بود چرا که حالا کودکان از او انتظار اسباب‌بازی ندارند بلکه آرزوی آنها کنسول بازی و گوشی و ساعت هوشمند و ... است .

بنیادی در زیرمجموعه سازمان ملل متحد که هرساله مبالغی را برای زنده نگه داشتن بابانوئل اختصاص می‌دهد، حالا دیگر توان برآورده کردن آرزوهای کودکان را ندارد؛ این واقعیتی گریز‌ناپذیر است که کودکان در درک فناوری پیشگام هستند و موضوع شکاف دیجیتال در خانواده و آسیب‌های متعاقب آن تکاپویی در دنیا برای چاره‌اندیشی ایجاد کرده است.
در واقع اکثر کشورها برنامه‌ها و قوانینی برای حمایت از کودکان در اینترنت و در مواجهه با فناوری‌های نوین دارند و به شیوه‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری مختلفی برای پیشگیری از دسترسی کودکان به محتوای غیر اخلاقی در اینترنت متوسل می‌شوند.
در کره جنوبی از سال 2001 با قانون تنظیم محتوای اینترنت مقرر شد تا نرم‌افزارهایی بر روی رایانه‌های مدارس و کتابخانه‌ها نصب شود تا دسترسی به اینترنت برای کاربران مسدود شود. در آمریکا "قانون نزاکت ارتباطات" (Communications Decencey Act) و "لایحه‌ محافظت کودکان از اینترنت" (CIPA به این منظور تصویب شده است.
دولت چین هم در سال 2000 میلادی با تصویب قانونی، نظام آموزش و پرورش این کشور را موظف کرد که آموزش مهارت‌های مربوط به اینترنت از دوره دبستان به‌عنوان یکی از مواد درسی اجباری شود.
این حساسیت همیشه از سوی نهادهای بین‌المللی هم وجود داشت تا آنجا که بان‌کی‌مون دبیرکل سازمان ملل در سال 2008 در مجمعی بین‌المللی اتخاذ تدابیری برای حمایت از کودکان در برابر خطرات اینترنت را خواستار شد. 2 سال بعد و در سال 2010 شعار سازمان ملل در روز جهانی ارتباطات، مراقبت از كودكان در اینترنت تعیین شد. امسال هم سازمان ملل‌متحد مقارن با فرا رسیدن روز جهانی اینترنت در فوریه سال 2015، بر لزوم ارتقای ایمنی کودکان در فضای آنلاین اینترنت تاکید کرده و در بیانیه‌ای که در همین زمینه سه نهاد بین‌المللی منتشر کرده‌اند تاکید شده هرچند تدابیری که برای کاهش آثار زیانبار و خطرات جبران‌ناپذیر اینترنت بر کودکان اندیشیده شده است، اما از وضعیت کنونی تا سطح مطلوب، فاصله بسیار زیادی وجود دارد.
 
برخورد سلبی با رسانه‌های نوین و بی‌برنامگی
اما برای مشکلی که سالها است دنیا در حال چاره‌اندیشی آن است و البته وضعیت را هنوز تا سطح مطلوب فاصله‌دار می‌بینید؛ در کشور ما قانون مدون و نهادی که متولی سامان دادن به آن باشد دیده نمی‌شود و در واقع به تجربه نادرست مواجهه با رسانه‌های جدید در دهه‌های گذشته مانند ماهواره و اینترنت و برخورد سلبی صرف با آنها، حالا بی‌برنامگی در مواجهه با رسانه‌ و فناوری‌های جدید ارتباطی را باید اضافه کرد؛ برنامه‌ای که می‌تواند طیفی از فعالیت فرهنگی، آموزش والدین و کودکان و قوانین و مقررات و اعمال فیلترینگ هوشمند را شامل شود.
محمد حسن انتظاری دبیر شورای عالی فضای مجازی می‌گوید: بزرگ‌ترین چالش داخلی و جهانی فضای مجازی، مواجهه خواسته یا ناخواسته کودکان و نوجوانان با محتوای نامناسب و نامتناسب با سن آنها و برقراری ارتباطات آسیب‌زا است.
به گفته وی این مساله نه تنها در کشور ما که دغدغه ارزش‌های اسلامی را دارد، بلکه حتی در کشورهای غربی نظیر انگلستان و آمریکا یک چالش گسترده محسوب می‌شود و مسوولان در بخش‌های مختلف آموزشی، ‌فرهنگی،‌ سیاسی،‌ انتظامی و نیز بخش خصوصی و نهادهای مدنی به‌شدت نگران این موضوع هستند.
 
اقداماتی که متناسب با نگرانی شدید نیست
این شدت نگرانی‌ که دبیر شورای عالی فضای مجازی از آن سخن می‌گوید اما نمود عملی خاصی نداشته است و اقدامات انجام شده در کشور ما برای حفاظت از کودکان و نوجوانان و مقابله با شکاف دیجیتالی در خانواده‌ها به توصیه و راهکار و بحث کشدار و بی‌نتیجه اینترنت پاک و سالم منتهی شده است.
آموزش و پرورش که مهم‌ترین نقش را می‌تواند در این زمینه ایفا کند خود اکنون با دانش‌آموزان دچار شکاف دیجیتالی عمیق است. طرح هوشمندسازی مدارس که بیش از یک دهه از عمر آن می‌گذرد در نهایت به تجهیز برخی کلاس‌ها به ویدیو پروژکتور، راه‌اندازی یک کلاس دارای چند دستگاه رایانه و الحاق دروس آموزش مبانی استفاده از رایانه مانند آموزش WORD و POWER POINT رسیده که در مقابل دانش‌آموزانی که پیش از ۷ سالگی با تبلت و رایانه و موبایل هوشمند و کنسول بازی سر و کار دارند هیچ حرفی برای گفتن ندارد و نتوانسته با طرح‌هایی از جمله شبکه ملی مدارس، توفیقی در جذب کودکان و نوجوانان داشته باشد.
نهاد خانواده نیز وضعیتی به مراتب بدتر از مدارس دارد به گونه‌ای که در اکثر خانواده‌ها آموزش به جای آنکه از والدین به کودک انجام شود، سیری معکوس به خود گرفته و این کودکان و نوجوانان هستند که محدودیت را در دسترسی‌های والدین به گشت و گذارهای اینترنتی خود اعمال می‌کنند چون آنها در عصر دیجیتالی بزرگ می‌شوند و رفتارهای ارتباطی متفاوتی را می‌آموزند.
البته این هم مختص کشور ما نیست؛ بر اساس تحقیقی که اخیرا از سوی مرکز تنظیم مقررات رادیویی و مخابراتی بریتانیا موسوم به Ofcom انجام شده کودکان 6 ساله بیش از افرادی که بالای 45 سال سن دارند مسایل مربوط به فناوری را می‌فهمند اما فقدان برنامه‌ریزی برای پر کردن این شکاف دیجیتال وضعیت را برای ما وخیم‌تر می‌کند.
 
سیم‌کارت‌های کودکان، اولین گام پیوست فرهنگی
از محدود اقدامات دیرهنگامی که بالاخره به مرحله تصمیم رسید ولی هنوز انجام نشده است، اعمال محدودیت در زمینه موبایل است. بعد از سال‌ها در دی ماه سال جاری اولین قدم پیوست فرهنگی موبایل با مصوبه کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات برداشته شد که بر اساس آن اپراتورهای موبایل به ارایه سیم‌کارت‌های ویژه کودکان و نوجوانان ظرف 6 ماه آینده موظف شدند. این مصوبه با تاکید بر عدم مجوز خرید و فروش سیم‌کارت به افراد کمتر از 18 سال همچنین مقرر کرد اپراتورهای موبایل موظف هستند سیم‌کارت کودک و نوجوان با قابلیت دسترسی به بسته‌های خدماتی جذاب تلفن همراه متناسب با گروه‌های سنی کودک و نوجوان (افراد زیر 18 سال) را همراه با بسته آموزشی استفاده صحیح از خدمات باند پهن موبایل ارایه کنند. از سوی دیگر و بعد از سال‌ها صحبت از اینترنت سالم و پاک و درگیری بین اقدامات سلبی و ایجابی، شورای عالی فضای مجازی در هفته‌های اخیر مرکز ملی فضای مجازی را مکلف کرد چارچوب اقدامات، ضوابط و معیارهای خدمات و محتوای مربوط به «طرح جامع توسعه فضای مجازی سالم، مفید و ایمن» را طراحی کند و به تصویب شورای عالی فضای مجازی برساند. به گفته محمدحسن انتظاری، دبیر شورای‌عالی فضای مجازی، این طرح ایجابی مفصلی است که بر مبنای مشارکت همه مردم شکل خواهد گرفت تا محتوای متعدد برای قشرهای مختلف از جمله کودکان، نوجوانان، بانوان و صنوف مختلف در داخل تولید شود.
 
جای خالی مطالعات و تعیین وضعیت
جای خالی مطالعات و تعیین وضعیت از دیگر معضلاتی است که در این زمینه وجود دارد این در حالی است که بارها وضعیت کشورهای دیگر را در نتیجه مطالعات و تحقیقات شنیده و خوانیده‌ایم.
5 سال پیش نتایج یک تحقیق درباره استفاده کودکان از اینترنت، جامعه آمریکا را متحیر کرد. این مطالعه بر اساس شکاف دیجیتالی بارزی که بین والدین و کودکان باهوش سایبری به‌وجود آمده است نشان داد که گرچه والدین میزان فعالیت اینترنتی کودکان خود را حدود 2 ساعت در ماه اعلام کرده‌اند اما این زمان در واقع 20 ساعت است.
تحقیق دیگری که در سال 2011 از سوی مک‌آفی انجام شد، نشان می‌داد که 70 درصد نوجوان‌ها رفتارهای آنلاین‌شان را مخفی می‌کنند. این درصد در مقایسه با سال 2010 افزایش 25 درصدی را نشان می داد.اما با وجود آنکه مرکز مدیریت توسعه ملی اینترنت (متما) پاییز امسال ضریب نفوذ اینترنت ایران را ۵۳درصد ۲۹ درصد و تعداد کاربران اینترنت را ۴۴ میلیون و ۴۶ هزار و ۷۸۵ نفر تا ۳ ماهه اول سال جاری اعلام کرد اما آمار دقیقی از کمیت و کیفیت حضور کودکان و نوجوانان در اینترنت و استفاده آنها از فناوری‌های ارتباطی نوین دیده نمی‌شود مگر نتایجی از برخی پژوهش‌های دانشگاهی که گاه جسته و گریخته آماری از آن به گوش می‌رسد.
رضا رحیمی پژوهشگر و استاد دانشگاه می‌گوید: در تحقیقی که در ایران صورت گرفت، مشخص شد که کاربران به طور متوسط در 11 سالگی وارد سایت‌های غیر اخلاقی می‌شوند و 90 درصد کودکان 8 تا 16 سال در غیاب والدین خود به سمت سایت‌های غیراخلاقی می‌روند.
 
آگاهی بخشی‌های جسته و گریخته
آگاهی بخشی یکی از مهم‌ترین مولفه‌ها در کاهش شکاف دیجیتالی است که در این زمینه هم اقدامات محدودی از سوی رسانه‌ها و مراکز مرتبط صورت گرفته است. با جست‌وجویی ساده می‌توان به چند هشدار و راهکار از سوی مرکز ماهر و پلیس فتا رسید.
مرکز ماهر در این زمینه به والدین توصیه می‌کند که به کودکان یادآوری کنند فعالیت‌های آنلاین نتایجی را در زندگی واقعی به دنبال دارند، در مورد زبان آنلاین خود فکر کنند، بدانند که آنچه ارسال کردند دیگر قادر به بازگرداندن آن نیستند، خود را جای دیگران جا نزنند، مطالب اشتراکی خود را محدود کنند و در نهایت رفتارهای مناسب آنلاین را تشویق کنند.
پلیس فتا هم در برنامه امنیتی خود تاکید دارد که به محض آن که یکی از اعضای خانواده‌، فعالیت‌های آنلاین خود را آغاز می‌کند، فارغ از آن که در چه سن و سالی هستند، زمان آموزش وی درباره‌ امنیت سایبری فرا می‌رسد. بر این اساس اعلام شده است؛ از حدود 4 سالگی تا شروع مدرسه، میل و ولع به یادگیری کار با کامپیوتر و بازی در کودکان زیاد می‌شود. در همین سنین درباره اصول استفاده از اینترنت و کامپیوتر برای بچه ها مقدمه‌چينی و صحبت کنیم و اما برای بچه‌های دبستانی باید قوانین مشخص و محکمی جهت استفاده از اینترنت تعریف، تفهیم و اجرا شود و عوارض عدم رعایت قوانین نیز به آنها گوشزد شود. تنظیم یک تعهدنامه امنیت آنلاین در خانواده از توصیه‌های پلیس است. یک راهکار دیگر استفاده از نرم‌افزار فیلترینگ خانگی است که پلیس فتا می‌گوید 4 نمونه از آن را در دسترس مردم قرار داده است. با این حال یک کارشناس پلیس فتا اذعان می‌کند که بسیاری از والدین ایرانی از نظر اطلاعات در سطح پایین‌تری نسبت به فرزندان‌شان قرار دارند و همین موضوع موجب می‌شود که آنها نتوانند نظارتی بر فرزندان‌شان داشته باشند.
تاکید بر آموزش‌های کودکان از سنین پیش از دبستان و ضرورت آموزش والدین از ضروریاتی است که همواره مطرح می‌شود؛ چیزی مانند همان نگرانی شدیدی که از سوی مسوولان ابراز می‌شود؛ اما واقعیت این است که با حرف زدن و تاکید بر ضرورت‌ها این شکاف عمیق پر نخواهد شد و فقدان برنامه‌ریزی مناسب آموزشی و پژوهشی، آسیب‌شناسی، تحقیق و پژوهش نه تنها ما را به نسل جدید نمی‌رساند که روز به روز عقب هم می‌راند.


    مطالب مرتبط
    نظرات کاربران

    ارسال نظر در مورد این مطلب:
    نام شما : *
    آدرس ایمیل : *
    متن نظر : *
    کد امنیتی :
    Refresh Code

    لطفا عبارت درج شده در تصویر بالا را در کادر زیر بنویسید

    *
     


    کليه حقوق اين سایت متعلق به ICTNEWS است.
    انتشار مطالب با ذکر منبع و لینک به سایت مجاز است.
    تماس با ما: 88946450  فرم تماس با ما
    این پرتال قدرت گرفته از :
    سیستم مدیریت پرتال و خبرگزاری دیاسافت
    ارتباط با ما : 1000030200