http://www.ictnews.ir/
http://ictnews.ir
يكشنبه 10 بهمن 1395
لزوم بازانديشي تدبير «اقتصاد مقاومتي» در وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات
لزوم بازانديشي تدبير «اقتصاد مقاومتي» در وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات

چهار پروژه ملي «ساخت ماهواره سنجش از دور»، «ساخت ماهواره مخابراتي بومي»، «اصلاح نظام اداري و استقرار دولت الکترونيکي» و «ايجاد کريدور ملي فناوري اطلاعات و ارتباطات (فاوا)» که طرح و اجراي آنها از وظايف جاري وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات طي حداقل دو دهه اخير بوده است، اکنون در «سال اقتصاد مقاومتي»، جزو «12برنامه ملي اقتصاد مقاومتي» ستاد فرماندهي اقتصاد مقاومتي دولت صورت‌بندي شده‌اند.

چهار پروژه ملي «ساخت ماهواره سنجش از دور»، «ساخت ماهواره مخابراتي بومي»، «اصلاح نظام اداري و استقرار دولت الکترونيکي» و «ايجاد کريدور ملي فناوري اطلاعات و ارتباطات (فاوا)» که طرح و اجراي آنها از وظايف جاري وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات طي حداقل دو دهه اخير بوده است، اکنون در «سال اقتصاد مقاومتي»، جزو «12برنامه ملي اقتصاد مقاومتي» ستاد فرماندهي اقتصاد مقاومتي دولت صورت‌بندي شده‌اند.
اما اگر اقتصاد مقاومتي اصلا مطرح نمي‌شد و ستاد فرماندهي اقتصاد مقاومتي دولت نيز ابدا تشکيل نمي‌شد، آيا چهار پروژه ملي مذکور نيز عمرا مطرح نمي‌شدند؟ بديهي است که اين پروژه‌ها هميشه مطرح بوده‌اند بدون اينکه اجرا شوند! پس مي‌توان نتيجه گرفت که مجريان محترم در وزارت فاوا و ستاد فرماندهي اقتصاد مقاومتي دولت، حداقل در زمان تصويب «12برنامه ملي اقتصاد مقاومتي» هنوز هميافت «اقتصاد مقاومتي» را به‌درستي درنيافته بودند، چه اگر دريافته بودند، نمي‌آمدند عنوان کلي چهار پروژه ملي مذکور (در کنار هشت پروژه ديگر دولت يازدهم) را «برنامه ملي اقتصاد مقاومتي» بنامند، بلکه برعکس، مي‌آمدند هم در هريک از آن پروژه‌ها و هم در تمام پروژه‌هاي دردست اجراي کنوني و در برنامه‌هاي اقدام آتي‌شان نيز، اصول مهندسي و مديريتي اقتصاد مقاومتي را رعايت و اجرا مي‌کردند.
«اقتصاد مقاومتي» پروژه نيست!
**‌اقتصاد مقاومتي‌، پروژه نيست، بلکه سياست، شگرد و تدبيري است لازم‌الاجرا در فاز طراحي سازه‌ها، سامانه‌ها و سازمان‌‌ها براي انعطاف‌پذيرسازي‌شان در برابر هر شوکي در آينده! **
درباره چيستي اقتصاد مقاومتي، من خيلي زود، در نخستين شماره عصر ارتباط در سال جاري نوشتم؛ يعني همين که شعار سال 1395‌ «اقتصاد مقاومتي، اقدام و عمل» عنوان و اعلام شد من به تبارشناسي اين مفهوم اشاره کردم. در آن يادداشت يادآوري کردم که:
«اقتصاد مقاومتي، بخشي از مبحث مهندسي و مديريت تاب‌آوري در فاز طراحي سازمان يا سامانه است که در متون مرجع به آن، resilience engineering و‌‌‌resilience management  مي‌گويند. اصطلاح مهندسي تاب‌آوري، گوياي اِعمال روش فکري معيني براي انعطاف‌پذيري و ايمن‌سازي سازمان‌ها و سامانه‌ها، آن‌هم در فاز طراحي آنها است و نه بعد از فاز بهره‌برداري! از همين رو، مهندسي و مديريت تاب‌آوري با مهندسي و مديريت مخاطره فرق دارد».
در آن يادداشت بر دو نکته تاکيد کرده بودم:
نخست همکارانم در بخش فاوا را به اين نکته توجه داده بودم که مديريت مخاطره ياrisk management (سوژه‌اي که تازه دو هفته پيش سازمان نظام صنفي رايانه‌اي به آن پرداخته بدون آنکه به مکمل آن: مديريت رزيلينس اشاره کند) رويکردي حداقلي و گذشته‌گرا است. مديريت مخاطره، شوک‌هاي قبلا تجربه شده‌اي را که ممکن‌‌ است در آينده تکرار شوند، ملاک محاسبات خود قرار مي‌دهد و براي مقابله با امثال آنها در آينده، به تجهيز خود و تمرين همکاران براي تفوق يافتن سريع بر اين نوع شوک‌ها مي‌پردازد و معمولا به همين تجهيز و تمرين اکتفا مي‌کند. اما چه کسي تضمين مي‌کند که شوک‌هاي آينده، تکرار همان شوک‌هاي شناخت‌شده در گذشته باشند؟ هيچ‌کس!
‌و دوم بر اين نکته تاکيد کرده بودم که مديريت مخاطره، معمولا از آغاز لحظه فاز طراحي سازه‌ها، سامانه‌ها و سازمان‌ها شروع به فعاليت نمي‌کند، بلکه پس از اجراي آنها، در فاز بهره‌برداري ممکن است، پياده‌سازي شود. ولي مديريت رزيلينس، مقدم بر تفکر طراحي است!
عصر شوک‌هاي نو به نو
عصر ما، دوران مواجهه با شوک‌هاي نو به نو و قبلا تجربه‌نشده است. مديريت مخاطره، لازم است اما ديگر کافي نيست. درحالي که مديريت مخاطره، واکنشي و گذشته‌گرا است، مديريت اقتصاد مقاومتي (بخوانيد: مديريت تاب‌آورسازي) فراکنشي و آينده‌نگر است. حساسيت سازه‌ها، سامانه‌ها و سازمان‌هاي فاوا در برابر شوک‌هاي آينده ايجاب مي‌کند که پيش از آغاز فعاليت مديريت مخاطره، در فاز طراحي سازه‌ها، سامانه‌ها و سازمان‌هاي فاوا، تفکر اقتصاد مقاومتي (بخوانيد: تدبير تاب‌آورسازي نظام) را به کار ببنديم.
پس مي‌توان نتيجه گرفت که:
‌مديريت و مهندسي تاب‌آوري، مبحثي کلي‌تر از گفتمان اقتصاد مقاومتي است؛
‌گذشته‌نگري و مطالعه رخداده‌ها به منظور درک علل بروز آنها و پيشگيري از وقوع مجدد يا مقابله با آثارشان، هنر تاکنوني مديران و مهندسان ما براي ايمن‌سازي سامانه‌هاي‌مان بوده است.
‌از منظر مهندسي تاب‌آوري: ازکارافتادن سازه‌ها، سامانه‌ها و سازمان‌هاي فاوا، ماحصل وفاق‌هايي است که به‌طور تصادفي پيش مي‌آيند و اگر پيش آيند چيني پيچيدگي سازه‌ها، سامانه‌ها و سازمان‌هاي فاوا ترک برمي‌دارد، مي‌شکند و مغلوب مي‌شود، اما اين شکست، ضرورتا نتيجه کارکردهاي نامناسب عناصر دروني آنها نيست!
‌کارکنان سازمان‌هاي فاوامحور بايد بدانند چگونه رويکردشان به کار را مي‌توانند در تلاش براي تداوم حساسيت نسبت به امکان وقوع شوک، همواره مورد تجديد نظر قرار دهند.
‌کنترل‌کنندگان ناظر بر سازمان‌هاي فاوامحور نيز بايد بدانند چگونه از دور، و کارکنان هم بايد بدانند چگونه از نزديک مي‌توانند از امکان وقوع شوک و تبديل شدن آن از امکان به واقعيت، آگاهي حاصل کنند.
‌»بهکردها» و دگرگوني‌ها همواره باعث ايجاد زمينه‌هاي جديد شوک و طرح تقاضاهاي جديد مديران از کارکنان به‌رغم يا به‌دليل صلاحيت‌ها و مهارت‌هاي جديد مي‌شود.
‌مناديان تدبير اقتصاد مقاومتي و مهندسان تاب‌آورسازي بر اين باورند که** ايمني تاکنوني، برآيند شوک‌هايي است که هنوز رخ نداده‌اند** و تا هنگامي‌که رخ ندهند، ايمني و امنيت برقرار است.
‌به قول اريک هُلناگِل(2006): مديريت و مهندسي تاب‌آوري (رزيلينس) در پي کسب روش‌ها و مهارت‌هايي براي آينده‌نگري مخاطرات است.
‌اقتصاد مقاومتي، کاربرد تفکر طراحي، مديريت و مهندسي تاب‌آوري در اقتصاد ملي و مديريت‌هاي اجرايي است.
‌تفکر و گفتمان تاب‌آورسازي نظام، فراتر از حوزه اقتصاد در تمام حوزه‌هاي مديريت توسعه پايدار قابل اعمال و اجرا است؛
‌اين تفکر در حوزه مديريت فردي (سلامت و روان‌شناسي فردي)، مديريت جمعي (بهداشت عمومي ‌و روان‌شناسي جمعي به علاوه جامعه‌شناسي) نيز به کار مي‌آيد و به خدمت گرفته مي‌شود؛
‌گفتمان تاب‌آوري در صنعت، تجارت، مديريت سازماني، مديريت‌هاي شهري، شهرسازي و حتي مديريت سامانه‌هاي الکترونيکي به‌خصوص، کاربرد دارد.
لزوم کل‌گرايي و پرهيز از راه‌حل‌هاي جزيره‌اي
تازه، اين همه داستان اقتصاد مقاومتي در کشور نيست! حل معضلات ساختاري اقتصاد ايران، با ارايه راه‌حل‌هاي جزيره‌اي در وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات امکان‌پذير نيست؛ راه‌حل جزيره‌اي به اين معنا است که يک دستگاه يا سازمان منفرد، متصدي و مسوول رفع يک مشکل ساختاري شناخته شود، حال آن که تاب‌آورسازي نظام، از توان اجرايي آن سازمان خارج است.
دولت در راستاي تحقق تدبير اقتصاد مقاومتي اگرچه گام‌هاي مناسبي در جهت برنامه‌ريزي تعاملي برداشته است، اما درمورد اجراي اصول اقتصاد مقاومتي در بسياري از طرح‌هاي مهم و زيربنايي، فکر اساسي نکرده است.
پس از درک چيستي اصول اقتصاد مقاومتي، همکاري بين قوا در راستاي تحقق اقتصاد مقاومتي غيرقابل اجتناب است. اما اين مهم در حدود مورد انتظار هنوز محقق نشده است.
تحليل کلي محتواي پروژه‌ها حاکي از اين است که مولفه انعطاف‌پذيري و رفع آسيب‌پذيري اقتصاد به معناي دقيق کلمه، در بسياري از پروژه‌ها ديده نشده است.
به عبارت ديگر، سوال مشخص اين است که چنانچه اقتصاد مقاومتي مطرح نبود، کدام يک از موارد از فهرست پروژه‌هاي مصوب ستاد اقتصاد مقاومتي کنار گذاشته مي‌شد؟
«نظام يکپارچه پيشبرد و پايش اقتصاد مقاومتي» اگرچه از ديدگاه نظري، محتواي مناسبي را راجع‌به نظارت برنامه‌هاي ملي اقتصاد مقاومتي و پروژه‌هاي ذيل آن ارايه داده است، اما تا به حال خروجي‌هاي آماري خاصي بر اساس اين نظام‌نامه (ميزان پيشرفت پروژه‌ها) مشاهده نشده است؛ همچنين «شاخص‌هاي ارزيابي تحقق اقتصاد مقاومتي» فاقد وزن‌دهي مناسب براي هر يک از شاخص‌ها بوده و به نظر مي‌آيد که اراده جدي براي ارزيابي اين شاخص‌ها وجود ندارد.
بسياري از پروژه‌هاي مصوب ستاد فرماندهي اقتصاد مقاومتي براي سال 1395، داراي بار مالي هستند، ولي** درج يک بند کلي در بودجه سال 1395 براي تامين منابع مالي اين پروژه‌ها، بدون تفکيک بين منابع مورد نياز براي هر پروژه، رويکردي جديد است که تا حد زيادي براي صاحب‌نظران حوزه بودجه‌ريزي غيرقابل قبول و غيرکارشناسي تلقي مي‌شود. **
‌(در اين مورد رجوع شود به وبگاه: rc.majlis.ir/fa/news/show/1003742)

منبع:عصر ارتباط
 


مطالب مرتبط
نظرات کاربران

ارسال نظر در مورد این مطلب:
نام شما : *
آدرس ایمیل : *
متن نظر : *
کد امنیتی :
Refresh Code

لطفا عبارت درج شده در تصویر بالا را در کادر زیر بنویسید

*
 


کليه حقوق اين سایت متعلق به ICTNEWS است.
انتشار مطالب با ذکر منبع و لینک به سایت مجاز است.
تماس با ما: 88946450  فرم تماس با ما
این پرتال قدرت گرفته از :
سیستم مدیریت پرتال و خبرگزاری دیاسافت
ارتباط با ما : 1000030200